De nieuwe Zelfstandigenwet moet meer helderheid geven aan zzp’ers en opdrachtgevers, ook in de bouw- en uitvoeringspraktijk. Voor een sector waarin veel wordt gewerkt met flexibele inzet, onderaanneming en specialistische kennis, kan deze wet zorgen voor meer voorafgaande zekerheid over de manier waarop je als zelfstandige mag werken. Tegelijk vraagt de wet ook om aantoonbaar ondernemerschap en een zorgvuldige inrichting van de werkrelatie.
Opdrachtgevers terughoudend inhuren zzp’ers
De Zelfstandigenwet is door het kabinet in internetconsultatie gebracht en is bedoeld om een langlopend probleem aan te pakken. Al jaren bestaat er onzekerheid over de vraag wanneer iemand echt als zelfstandige werkt en wanneer sprake is van schijnzelfstandigheid. Vooral opdrachtgevers zijn daardoor vaak terughoudend geworden bij het inhuren van zzp’ers. Met de Zelfstandigenwet wil het kabinet vooraf meer duidelijke spelregels bieden, zodat bedrijven en zelfstandigen beter weten waar zij aan toe zijn.
Nieuwe regels voor opdrachtgevers en zzp’ers
De kern van de Zelfstandigenwet is dat er vooraf wordt getoetst of iemand daadwerkelijk als zelfstandige kan werken. Het wetsvoorstel gebruikt daarvoor twee aparte beoordelingen. De eerste is de zelfstandigentoets. Daarbij wordt gekeken naar de ondernemer zelf. Een zzp’er moet bijvoorbeeld zelf factureren, ingeschreven staan bij de Kamer van Koophandel en laten zien dat er sprake is van zelfstandig ondernemerschap. Ook het aantal opdrachtgevers telt mee, net als de vraag of iemand voorzieningen heeft geregeld voor ondernemersrisico’s.
Lees verder onder de afbeelding.
Dat laatste is ook voor de bouw-, infra en technieksector van belang. Wie als zelfstandige werkt, krijgt te maken met risico’s rond aansprakelijkheid, arbeidsongeschiktheid, materiaalgebruik en tijdelijke uitval van werk. De Zelfstandigenwet legt daarmee niet alleen nadruk op vrijheid, maar ook op verantwoordelijkheid. Voor veel serieuze zzp’ers zal dat herkenbaar zijn, omdat zij hun bedrijfsvoering vaak al op orde hebben. Toch kan de wet ook betekenen dat een deel van de huidige praktijk opnieuw moet worden bekken.
Hoe wordt de werkrelatie beoordeeld?
Naast de toets op ondernemerschap komt er een werkrelatietoets. Die kijkt naar de manier waarop het werk binnen een concrete opdracht wordt uitgevoerd. Daarbij is van belang of een zelfstandige voldoende vrijheid heeft om het werk zelf te organiseren. Ook telt mee of het werk voor eigen rekening en risico gebeurt. Dat betekent in de praktijk dat niet alleen het contract belangrijk is, maar ook de feitelijke situatie op de werkvloer.
Volgens het kabinet ontstaat voor wie aan beide toetsen voldoet een zogenoemde veilige haven. Dat houdt in dat zelfstandigen en opdrachtgevers vooraf weten dat zij binnen de regels handelen, mits zij in de praktijk ook echt volgens die afspraken werken. Voor de markt is dat van groot belang. Bedrijven zoeken handelingsperspectief en willen weten welke inrichting van een opdracht juridisch verdedigbaar is.
Gevolgen door de Zelfstandigenwet
De gevolgen van de Zelfstandigenwet kunnen voor de sector aanzienlijk zijn. Veel bedrijven werken met een flexibele schil om pieken in productie, specialistische werkzaamheden en tijdelijke projecten op te vangen. Wanneer vooraf duidelijker wordt wanneer inzet van zzp’ers is toegestaan, kan dat zorgen voor meer rust in aanbesteding, projectvoorbereiding en personeelsplanning. Tegelijk zullen opdrachtgevers scherper moeten kijken naar contractvorming, aansturing en de verdeling van risico’s.
Voor zelfstandigen biedt de wet erkenning van hun positie als ondernemer, maar die erkenning komt niet zonder voorwaarden. Wie niet aan de criteria voldoet of daar niet aan wil voldoen, blijft aangewezen op de bestaande regels. Daarmee maakt de Zelfstandigenwet ook duidelijk dat zelfstandig ondernemerschap meer is dan alleen werken op factuurbasis. Het vraagt om een eigen bedrijfsvoering, meerdere opdrachtgevers waar mogelijk en een professionele houding ten opzichte van risico en verantwoordelijkheid.
De internetconsultatie over de Zelfstandigenwet loopt tot en met 29 oktober. Via de internetconsultatie van de overheid kunnen marktpartijen reageren op het voorstel. De beoogde invoeringsdatum is januari 2028. Voor bedrijven, branchepartijen en zzp’ers in de bouw is dat een belangrijk moment om de gevolgen voor contracten, inzetmodellen en samenwerking tijdig in kaart te brengen.
Bron en beeld: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
