Wie bezit de grond onder onze voeten in Nederland? Van landbouwgrond tot natuurgebieden en van water tot stedelijke omgeving: de ruimtelijke indeling van ons land is een complexe puzzel. In dit artikel bekijken we in de cijfers en feiten over grondbezit, gebaseerd op een uitgebreid onderzoek van het Kadaster. Ontdek hoe Nederland is verdeeld en wie de grootste eigenaren zijn van de verschillende gebieden.
De ruimtelijke indeling van Nederland in cijfers
Nederland, inclusief de Noordzee, beslaat een totale oppervlakte van 49322 vierkante kilometer, verdeeld over 8,4 miljoen percelen. Deze percelen hebben samen 4,4 miljoen eigenaren, variërend van particulieren tot overheden. Landbouwgrond vormt het grootste deel van het landoppervlak, gevolgd door water en natuurgebieden. De overheid is de grootste grondeigenaar, met particuliere eigenaren op de tweede plaats. Deze verdeling geeft inzicht in hoe de ruimtelijke indeling van ons land eruitziet.
Landbouwgrond: het grootste aandeel
Met 20214 vierkante kilometer beslaat landbouwgrond meer dan de helft van Nederland, exclusief de Noordzee. Dit omvat akkerland, grasland en kassen. De grond is verdeeld over 280000 eigenaren, waarvan 64 procent in handen is van particulieren. Vooral in Overijssel en Gelderland ligt veel landbouwgrond bij privépersonen. Kerkelijke organisaties bezitten slechts een klein deel, maar daarvan is 89 procent landbouwgrond.
Water: een derde van ons land
Water beslaat 15598 vierkante kilometer, oftewel 32 procent van Nederland, waarvan de helft Noordzee is. Dit omvat ook meren en sloten. De eigendom is verdeeld over bijna 12000 eigenaren, voornamelijk de overheid, natuurorganisaties en waterschappen. De tien grootste eigenaren bezitten samen 96 procent van al het water. De overheid domineert door het bezit van de Noordzee, Waddenzee en het IJsselmeer. In Limburg hebben bedrijven 22 procent van het water, vaak voor zandwinning.
Natuurgebieden: een groene schat
Natuurgebieden beslaan 5847 vierkante kilometer, bijna 12 procent van Nederland. Denk hierbij aan nationale parken, bossen en duinen. Deze gebieden zijn verdeeld over 60000 eigenaren, met Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de overheid als grootste spelers. In Gelderland ligt de meeste natuur, vooral op de Veluwe, met bijna 1400 vierkante kilometer. Gemeenten zoals Otterlo, Beekbergen en Nunspeet hebben veel natuurgrond.
Bebouwde kom: versnipperd en dichtbevolkt
De bebouwde kom, alles binnen de plaatsnaamborden, beslaat 4394 vierkante kilometer, ofwel 9 procent van Nederland. Dit zijn 6 miljoen percelen, goed voor 70 procent van alle percelen. De eigendom is sterk versnipperd over bijna 4 miljoen eigenaren. Gemeenten bezitten 46 procent van deze grond, gevolgd door particulieren en woningcorporaties. Almere, Amsterdam en Den Haag hebben de grootste bebouwde oppervlakte.
Bedrijventerreinen in de ruimtelijke indeling
Bedrijventerreinen nemen 1122 vierkante kilometer in beslag, slechts 2,3 procent van Nederland, verdeeld over 300000 percelen. Hieronder vallen ook vliegvelden en havens. De eigendom ligt bij 120000 eigenaren, waarvan meer dan de helft bedrijven zijn. Gemeenten bezitten 25 procent, vooral in Rotterdam en Amsterdam door de havengebieden. Vaak wordt grond hier uitgegeven via erfpacht, waarbij bedrijven betalen voor gebruiksrecht.
Infrastructuur: wegen en sporen
Infrastructuur, zoals wegen en treinsporen buiten de bebouwde kom, beslaat 846 vierkante kilometer, ongeveer 2 procent van Nederland. De overheid is de grootste eigenaar met 80 procent, waaronder rijkswegen en lokale wegen. Opvallend is dat waterschappen 11 procent bezitten, vooral in kustprovincies zoals Noord-Holland en Zeeland. In Zeeland is dit zelfs 74 procent, vaak door dijken en dijkwegen.
Recreatieterreinen: ruimte voor ontspanning
Recreatieterreinen, zoals vakantieparken en sportvelden, beslaan 427 vierkante kilometer, slechts 1 procent van Nederland. Een derde hiervan is van bedrijven, terwijl een kwart in handen is van overheden. Het rijk bezit veel recreatiegrond in Friesland en Zeeland, vaak kustgebieden. In Overijssel en Drenthe is 30 procent van particulieren, door vakantiewoningen op parken. Elders ligt dit percentage lager.
Het onderzoek ruimtelijke indeling
Het onderzoek van het Kadaster, uitgevoerd door Diane Stiemer en Matthieu Zuidema, biedt een diepgaand beeld van de ruimtelijke indeling van Nederland. Het Kadaster registreert grondbezit en perceelgrenzen, waarbij elk perceel is ingedeeld in categorieën zoals landbouw, water en natuur. Opvallend is dat eigendom niet altijd gebruik betekent. Grond kan verhuurd zijn of via erfpacht worden gebruikt. Appartementseigenaren zijn buiten dit onderzoek gehouden.
De verdeling van grond in Nederland laat zien hoe divers ons land is. Van uitgestrekte landbouwgebieden tot compacte stedelijke zones, elke categorie heeft zijn eigen dynamiek. Voor meer details over dit onderzoek kun je het volledige rapport raadplegen. Dit geeft een nog completer beeld van hoe ons land is opgebouwd.
Bron: Kadaster, Wikipedia.
