Afgelopen jaar ging een ambitieus project van start in Utrecht: De bouw van deelgebied 5 in de Merwedekanaalzone. Dit voormalige bedrijventerrein, ooit een stenige en afgesloten plek, ondergaat een indrukwekkende metamorfose. Merwede wordt een groene, autovrije stadswijk met 6.000 woningen en slimme technologieën. Het project toont hoe grootschalige gebiedsontwikkeling kan leiden tot duurzame vooruitgang. Met innovaties op het gebied van energie en mobiliteit biedt Merwede een blauwdruk voor toekomstige stedelijke projecten.
Merwede als voorbeeld van duurzame vernieuwing
Het project Merwede in Utrecht is meer dan alleen woningbouw. Het gebied, ingeklemd tussen het Merwedekanaal en de Europalaan, verandert in een levendige wijk met scholen, voorzieningen en groene ruimtes. De eerste 4.250 woningen staan gepland voor 2030, met een mix van koop en huur. Wat dit project bijzonder maakt, is de focus op duurzaamheid en autovrije inrichting. Straten worden plekken om te spelen en te ontmoeten, niet om te parkeren.
De aanpak van mobiliteit volgt de STOMP-richtlijn: stappen, trappen, openbaar vervoer, Mobility as a Service (MaaS) en pas als laatste de privéauto. Parkeergarages aan de rand van het gebied en een gezamenlijk mobiliteitsbedrijf met flexibele abonnementen optimaliseren de bereikbaarheid zonder de leefbaarheid aan te tasten.
Succes Merwede door publiek-private samenwerking
Een sleutel tot succes in Merwede is de publiek-private samenwerking. De gemeente Utrecht bezit een derde van de grond, terwijl tien ontwikkelaars de rest vertegenwoordigen. Samen stelden zij een stedenbouwkundig plan op, wat zorgde voor gedeeld eigenaarschap. Projectmanager Niel Glas zegt: “Omdat je dat plan echt met elkaar maakt, voelt iedereen eigenaarschap. Dat maakte veel uit.”
Deze aanpak bespaarde tijd door parallel te werken aan de omgevingsvisie en het plan. Het resultaat is een gestroomlijnd proces dat andere steden inspireert. Meer over deze samenwerking is te lezen op de website van Volkshuisvesting Nederland.
Slim via het LAB
Een opvallend element is het Merwede LAB, een platform voor experimenten en innovaties. Hier werken gemeente, ontwikkelaars en partners aan oplossingen voor duurzaamheid, energie, circulariteit en gemeenschapsvorming. Dit LAB biedt ruimte om tijdens het project bij te sturen. Denk aan slimme systemen voor energie-uitwisseling tussen gebouwen, die piekbelasting verminderen. Het vertrouwen tussen partijen groeit door deze dynamische aanpak.
Voor bewoners betekent dit een wijk die niet alleen fysiek, maar ook sociaal wordt opgebouwd. Ontmoetingsplekken en activiteiten via het LAB verbeteren de leefbaarheid aanzienlijk.
Oplossingen tegen netcongestie
Netcongestie vormde een groot risico voor Merwede. Zonder ingrepen zou er onvoldoende stroom zijn voor de nieuwe woningen. De oplossing ligt in een collectief warmte- en koudesysteem (WKO), dat warmte uit de bodem en het kanaal haalt. Dit systeem, gecombineerd met energie-uitwisseling tussen gebouwen, verlaagt de belasting op het net drastisch.
Niel Glas licht toe: “Toen we konden aantonen dat 4.250 woningen met een collectieve WKO minder stroom verbruiken dan 250 traditionele woningen met individuele warmtepompen, gingen partijen als TenneT en Stedin echt meebewegen.” Dit leidde tot een energiecoöperatie die het gebruik binnen afgesproken grenzen bewaakt. Een pilotstatus van provincie en Rijk zorgde voor versnelling.
Uitdagingen overwinnen
Het project kende ook tegenslagen, zoals een beroepsprocedure tegen het bestemmingsplan. Dit veroorzaakte een vertraging van tweeënhalf jaar. Stijgende bouw- en energieprijzen door de oorlog in Oekraïne maakten het nog lastiger. Gerichte bijdragen van Rijk, provincie en de zogeheten Utrechtse aanpak hielpen om kwaliteit te behouden van de grootschalige gebiedsontwikkeling.
Alle partijen deden concessies om het grotere doel te dienen. Dit illustreert hoe samenwerking knelpunten kan omzetten in kansen. De Startbouw Impuls van VRO ondersteunde de recente start van de bouw.
Impact Merwede reikt verder
De impact van Merwede reikt verder dan de wijk zelf. Omliggende gebieden zoals Rivierenwijk en Transwijk ervaren veranderingen door nieuwe bruggen en verbindingen. Stadsgesprekken en ontwerpsessies hielpen zorgen van bewoners weg te nemen. Nu zien zij voordelen, zoals snellere routes naar nieuwe voorzieningen.
Een gebiedsvereniging en een buurtconciërge zorgen voor sociale cohesie in deze dichtbebouwde omgeving. Het project toont aan dat technologie en gemeenschapsvorming hand in hand gaan. Innovaties uit Merwede kunnen andere steden inspireren om vergelijkbare uitdagingen aan te pakken.
Bron en beeld: Rijksoverheid.
