Home Blog Pagina 326

Saled Nederland B.V.

0
Saled Nederland B.V.

Als men denkt aan professionele LED lichtverlichting, dan komt men al snel uit bij Saled. Het bedrijf is namelijk de specialist op gecertificeerde LED verlichting en een volwaardige partner in duurzaamheid en kwaliteit.

Duurzaamheid staat voorop

Saled Heeft voor alle conventionele verlichting een LED vervanger. De voordelen voor het gebruik van LED verlichting zijn legio. Denk hierbij aan bijna 50 procent minder CO2 uitstoot, een energiebesparing van 50 procent, herbruikbaar voor 99,9 procent en een zeer lange levensduur. Men hoeft tevens niet bang te zijn dat de bestaande armaturen vervangen moeten worden zodra er overgestapt wordt op LED verlichting. Saled is gespecialiseerd in het één op één vervangen van de conventionele lichtbron naar een LED lichtbron in het bestaande armatuur. Dat maakt deze verlichting uitermate interessant voor gebruik in openbare verlichting. De ervaren vakmensen bij Saled leveren al bij ruim 170 gemeenten door heel Nederland de LED verlichting, maar ook buiten de landgrenzen zijn zij actief. ­België, Zwitserland, Duitsland en Noorwegen behoren ook tot het klantportfolio. De LED verlichting wordt door de diverse opdrachtgevers geplaatst in kantoren, openbare verlichting, parkeergarages, zorg en wonen, industrie, winkels, scholen en sportclubs. Vooral de laatste twee zijn belangrijk. Het voordeel van LED is dat het licht nagenoeg trillingsvrij is. Hierdoor zullen de leerlingen minder snel vermoeid raken en blijven ze geconcentreerder. Saled levert ook hoogwaardige LED Boardings en LED Scoreborden. Uniek is dat deze compleet geleverd worden inclusief software en ophangsystemen. Veel grote clubs als FC Dordrecht, IJsselmeervogels, Quick Boys en SC Genemuiden hebben al gebruik gemaakt van deze scoreborden. Omdat de clubs met de digitale schermen de sponsorinkomsten enorm kunnen verhogen is de investering snel terugverdiend.

Europees modelrecht

De retrofitlampen zijn beschermd door een Europees modelrecht. Voor deze lichtbronnen is ook een patent aangevraagd. Hiermee kan Saled de kwaliteit van de producten nog meer garanderen. De lampen mogen namelijk niet meer zonder toestemming door een ander bedrijf gekopieerd worden. Hiermee worden namaak lampen uitgesloten en biedt Saled de garantie op hun kwaliteit. Goede service, klanttevredenheid, duidelijke communicatie en een goede voorbereiding staan bij het bedrijf voorop. Samen met de klanten is Saled altijd bezig met de vraag hoe zij hun opdrachtgevers nog meer van dienst kunnen zijn en hoe zij de kwaliteit van hun producten kunnen verbeteren. Bij deze continue inspanning hoort ook het zo goed mogelijk beschermen van de nieuwe ontwikkelde producten. Voor de nieuwe serie retrofit lampen zijn de aanvraagprocedures inmiddels succesvol afgerond. De octrooi aanvragen laten wat langer op zich wachten, Saled verwacht medio december 2016 afronding en publicatie van het octrooi.

Projecten

In de Jumbo Petenbos in Veenendaal zijn 435 conventionele lichtbronnen 1 op 1 vervangen door duurzame, energiezuinige LED verlichting. Hiermee is het totale energieverbruik met ruim 65 procent gedaald. De vervanging van de verlichting is tijdens de openingstijden uitgevoerd. Klanten hebben hier geen enkele hinder van ondervonden. Het installatieteam van Saled ontving hiervoor dan ook complimenten van de Jumbo directie. Ook in Deventer heeft men van de diensten van Saled gebruik gemaakt. Saled heeft een kantoorpand van vier etages van DTZ Zadelhoff volledig omgezet naar LED. Ruim 350 lichtpunten zijn 1 op 1 omgezet naar energiezuinige verlichting. De jaarlijkse besparing bedraagt meer dan €12.000, waarmee de investering binnen 2.5 jaar terug is verdiend. De gemeente Oss is door Saled voorzien van ruim 9000 LED lichtbronnen voor de openbare verlichting. De doelstelling van de vervanging is onder andere om met energiebesparende maatregelen te voldoen aan het landelijk energieakkoord. En die gaat makkelijk gehaald worden.
Bekijk de website van Saled voor meer informatie over led verlichting en meer projecten en referenties.
[tabs]
[tab title=”Saled Nederland B.V.”]
Haarbrug 9A
3751 LM Bunschoten-Spakenburg
T 033 – 299 07 35
www.saled.nl

[/tab]
[/tabs]

Krachtige opleving bouw

0
Krachtige opleving bouw

2015 was qua groei een topjaar voor de bouw. Het productievolume nam met 7% toe, wat neerkomt op een stijging met bijna € 4 miljard. Hiermee was de bouw in het afgelopen jaar de belangrijkste groeisector van de Nederlandse economie. De vooruitzichten voor de komende jaren zijn gunstig. De bouwproductie kan zowel in 2016 als in 2017 met 4 % toenemen. Bij deze ontwikkeling stijgt het productievolume van de bouw van € 58 miljard in 2015 naar € 72 miljard in 2021. Ook de werkgelegenheid trekt steeds sterker aan en zal in de periode tot 2021 dan met 70.000 voltijds arbeidsplaatsen toenemen. Dit concludeerde het EIB eerder in de studie ‘Verwachtingen bouwproductie en werkgelegenheid 2016’.

Spectaculair

Het afgelopen jaar stond in het teken van een spectaculaire toename van de woningbouw. Volgens voorlopige cijfers is de nieuwbouwproductie in 2015 met 24% gegroeid, terwijl de herstel- en verbouwactiviteiten in de woningbouw met 17% zijn toegenomen. De woningbouw blijft ook de komende jaren de motor van de groei. De investeringen in de utiliteitsbouw en in de grond-, water- en wegenbouw zijn meer gematigd, maar met groeicijfers van 2 tot 3% per jaar over de gehele periode 2016-2021 neemt ook hier de productie toe.

Extra banen

Dit jaar trekt de werkgelegenheid veel sterker aan en deze zal weer meer banen gaan opleveren voor werknemers in de bouw. In 2016 wordt een stijging van de werkgelegenheid verwacht met 16.000 arbeidsjaren, waarvan 10.000 extra voltijds banen voor werknemers in de bouw. De totale groei van de werkgelegenheid in de periode tot 2021 komt neer op 70.000 voltijds banen, waarmee de werkgelegenheid vrijwel weer terug is op niveau.

Gascentrale wordt superbatterij

0
Gascentrale wordt superbatterij

Zonne- en windenergie

“Er is steeds meer energie uit wind en zon. Dat betekent dat er behoefte is aan mogelijkheden om energie-overschotten van windmolens en zonnepanelen op te slaan. Én dat de vraag naar elektriciteit uit gascentrales steeds flexibeler wordt”, zegt Geert Laagland, technoloog bij Nuon, over de plannen van het energiebedrijf voor de gascentrale in de Eemshaven.

De gascentrale op de Magnum-locatie opereert al vanaf de bouw in 2013 flexibel: hoeveel de drie stoom- en gasturbines van de centrale draaien, is afhankelijk van de dagelijkse energiebehoefte. Om straks ook te kunnen inspelen op fluctuaties in het energie-aanbod onder­zoeken Nuon en de TU Delft de mogelijk­heden om de centrale de komende tien jaar te voorzien van een in­novatieve opslagmethode waarin ammoniak als koolstofvrije brandstof een spilfunctie vervult.

Van elektriciteit naar brandstof

De eerste stap in het opslagsysteem dat in de gas­centrale in de Eemshaven wordt ontwikkeld, is het omzetten van elektriciteit in vloeibare ammoniak.
De ammoniak kan vervolgens in vloeibare vorm ge­durende een lange periode worden opgeslagen, vertelt Laagland. “Het is mogelijk om de opslagduur beperkt te houden tot bijvoorbeeld een dag, maar het kunnen ook maanden zijn. Dat maakt het mogelijk om seizoensverschillen in de productie en het gebruik van zonne-energie te overbruggen.”

In de Magnum-centrale zal de opgeslagen ammoniak bij tekorten aan zonne- en windenergie worden gebruikt als koolstofvrije brandstof. De ammoniak wordt dan – in plaats van aardgas – toegevoerd naar een gasturbine, die de brandstof omzet in elektriciteit voor het net.
“In de Magnum-centrale verwachten we de productie van vloeibare ammoniak dankzij een nieuwe techniek om waterstof te behandelen efficiënter en goedkoper te kunnen maken”, zegt Fokko Mulder, die als hoog­leraar aan de TU Delft betrokken is bij het onderzoek in de Eemshaven.
De komende vijf jaar worden in de gascentrale de be­nodigde voorzieningen getroffen om de ammoniak bij te mengen in aardgas. Laagland: “Uiteindelijk – over ongeveer tien jaar – verwachten we volledig op am­moniak te kunnen draaien. Dat levert een gigantische verbetering van de ecologische voetafdruk op, want de CO2-uitstoot gaat omlaag naar praktisch nul.”

De nieuwe Tesla

Is er een doorbraak voor stroom uit ammoniak op handen? Mulder trekt een vergelijking met de modellen van Tesla. “De technologieën voor het type ammoniak­productie die nu wordt ontwikkeld in de Magnum-centrale zijn voldoende rijp om op te schalen. Maar in feite ligt er nu een versie 1.0 van een nieuwe methode die het aantrekkelijk maakt om in gascentrales deze koolstofvrije brandstof te gebruiken. De versie 2.0 wordt na verdere ontwikkeling en onderzoek – net als de nieuwste Tesla – goedkoper en beter.”

Patrick Brouns, gedeputeerde van de Provincie ­Groningen, ziet nog een andere overeenkomst met ­Tesla: de pioniersgeest. “Als de gascentrale in de ­Eemshaven de opslag van wind- en zonne-energie in ammoniak op gang kan brengen, dan ontstaat een heel nieuw ­toekomstperspectief, waarin de centrale een prominente rol speelt in de vergroening van de stroomvoorziening.”

Power to ammonia

Omdat ammoniak bekend staat als een giftige stof, is veiligheid een nadrukkelijk agenda-item van het onderzoek naar de productie en opslag van vloeibare am­moniak uit stroom. Mulder: “Ammoniak wordt niet voor niets altijd in strak gecontroleerde omgevingen gebruikt. Maar er is al ruim honderd jaar heel veel ervaring met het opslagproces, zowel in Nederland als daarbuiten. Er gebeuren zelden ongelukken. En mocht er toch iets misgaan, dan is ammoniak nog altijd biologisch afbreekbaar en dus kan het milieu er – in tegenstelling tot bijvoorbeeld olie – niet ernstig door geschaad ­worden.”

Het onderzoek naar de productie en het gebruik van ammoniak uit duurzame energiebronnen wordt uit­gevoerd binnen een consortium waarvan het Institute for Sustainable Process Technology de penvoerder is. Deelnemers aan het ‘Power to ammonia’ project zijn naast Nuon en de TU Delft ook Stedin Infradiensten, ECN, de Universiteit Twente, Proton Ventures, OCI Nitrogen, CE Delft en Akzo Nobel. Het consortium kijkt naar verschillende aspecten van innovaties in energiebronnen: de technische en financiële haalbaarheid,
de milieu-impact en de veiligheidsrisico’s.
Een van de onderzoeksvragen betreft de mogelijke uitstoot van schadelijke stoffen, zoals bijvoorbeeld stikstof­oxiden (NOx). “Dit is een veelvoorkomend probleem als brandstoffen op hoge temperaturen worden verbrand”, nuanceert Mulder. De gascentrale van Nuon in Eemshaven beschikt dan ook al over passende voorzieningen voor de nabehandeling van de rookgassen. Daarnaast kunnen er in de vergunningenfase extra eisen worden gesteld, zegt Brouns. “Als de centrale daadwerkelijk ammoniak gaat produceren en opslaan dan is mogelijk het Besluit risico’s zware ongevallen (BRZO) van toepassing. Je zult dan als bedrijf goed moeten kijken naar ­veiligheidsrisico’s en hoe die kunnen worden onder­vangen en gemonitord.”

Gascentrale versus windpark

Met de inzet van de Magnum-gascentrale als ‘super­batterij’ voor de opslag van energie uit wind en zon kiest Nuon definitief voor een duurzaam alternatief voor het vergassen van steenkool, waarvoor de locatie oorspronkelijk gebouwd was. De centrale in de Eemshaven zal in de toekomst een stevige rol in het duurzame energie-aanbod krijgen, verwacht Laagland. “De inzet van vloeibare ammoniak als brandstof verdient een plek tussen de CO2-vrije en hernieuwbare energiebronnen. De techniek is ook complementair ten opzichte van bijvoorbeeld wind op zee. Dat is ook een koolstofvrije energiebron, maar wind is er nu eenmaal niet altijd – en het draagvlak voor de bouw van grootschalige parken vlak voor de kust is nog zeer beperkt. Met de nieuwe methode in de gascentrale in de Eemshaven kunnen tekorten van windenergie worden aangevuld en tijdelijke over­schotten juist opgeslagen voor later.”
Ook Brouns is enthousiast over de groene stroom die de gascentrale in de Eemshaven straks kan leveren en noemt de plannen van Nuon “een ongelooflijk mooie ontwikkeling” voor de provincie. “Steeds meer bedrijven die zich vestigen in de haven, waaronder Google, willen duurzame elektriciteit geleverd krijgen. Als de Magnum-centrale de zekerheid kan bieden dat er continu over groene stroom beschikt kan worden – ook op momenten dat er onvoldoende wind of zon is – dan is dat echt een aanwinst. Zeker hier in de provincie Groningen, waar we natuurlijk ambitieuze plannen hebben om de gas­winning naar een lager niveau te brengen.”

All-electric society

Het is de bedoeling dat over vijf jaar een demonstratieproject met ammoniak als brandstof in de Magnum-gascentrale kan draaien. Dan zal de centrale de vloeibare ammoniak met voldoende efficiëntie kunnen produ­ceren en deze – in aanvulling op aardgas – als brandstof voor het maken van elektriciteit gaan gebruiken. Op prijs kan de nieuwe brandstof dan waarschijnlijk niet con­curreren met gas. Nuon verkent wel prijsscenario’s voor 2023 en 2030.

Vanuit het perspectief van the all-electric society ziet Mulder op de lange termijn volop marktkansen voor stroom uit zon en wind. “Stroom is een fantastisch mooie energiebron; er zijn zoveel toepassingen die ­efficiënter zouden zijn als ze geëlektrificeerd zouden worden. Denk aan elektromotoren die vijf keer zo energiezuinig kunnen zijn als diesel of benzine. Dan is het ook geen probleem als de prijs per kilowattuur wat hoger ligt: de elektrificatie zorgt voor een zodanige energie­besparing dat de totaalkosten uiteindelijk niet hoger zijn. Bovendien: als Europa willen we de CO2-emissies met 95% reduceren. Dan moeten we echt alle zonne- en windenergie benutten die er is.”

Green Leader Award voor ‘beslissers met lef’ uitgereikt aan Onno Dwars

0
Green Leader Award uitgereikt aan Onno Dwars

Onno Dwars is de winnaar van de eerste Green Leader Award 2016. De prijs is in het leven geroepen voor ‘beslissers die lef en persoonlijk leiderschap tonen’ en met nieuwe en frisse kijk bijdragen aan het verduurzamen van de gebouwde omgeving. Als hoofd acquisitie & innovatie van VolkerWessels Vastgoed was Dwars afgelopen jaar onder andere betrokken bij het spraakmakende project rond de circulaire renovatie en nieuwbouw voor Alliander.

De uitreiking vond plaats op bouwbeurs PROVADA in de RAI Amsterdam. De Green Leader Award is een initiatief van de DGBC, de instelling die ook gaat over de BREEAM-certificering: “De award wil de beste voorbeelden boven halen en serieuze inspanningen die het milieu sparen belonen.”

Schaap met vijf poten

Van de vijf genomineerden behaalde Onno Dwars de meeste stemmen van het publiek. Opvallend was dat hij veel waardering kreeg van een brede groep bedrijven en andere organisaties actief in de vastgoedsector. Juryvoorzitter Maurits Groen prijst Onno Dwars als de terechte winnaar van deze nieuwe award voor persoonlijk leiderschap en in de bouw- en vastgoedsector: “Als jury hadden we een ambitieus schaap-met-vijf-poten wensenlijstje met criteria waaraan de ideale Green Leader zou moeten voldoen. En het lijkt wel alsof die eigenschappen Onno Dwars stuk voor stuk op het lijf zijn geschreven.”

Circulaire huisvesting Alliander

Dwars heeft zich vanaf de ondertekening van het Lenteakkoord in 2007 ‘volledig op het thema duurzaamheid gestort’. Voorbeelden van zijn duurzame betrokkenheid zijn de ontwikkeling van het Climate Ready Concept, de realisatie van Stroomversnelling renovatie woningen en de eerste levensloopbestendige nul-op-de-meter renovatiewoningen voor Stadlander in Oud Vossemeerde en in 2015 dus de circulaire herhuisvesting Alliander in Duiven. Bouw+Uitvoering sprak eerder dit jaar met Dwars over dit project en de energietransitie in de bouw” “Elke opdrachtgever heeft de kans om het verschil te maken. Dit geldt niet alleen voor de overheid, maar voor alle partijen”, aldus Dwars.

Restauratie van Kasteel Montfort

0
Kasteel Montfort overzicht van het complex 1

Stenen aan touwtjes

Romeins architect Marcus Vitruvius Pollo schreef eeuwen geleden het boek Architectura libri decem. Hij was een van de meesters in het scheppen van binnenruimte, met name gewelven. Bij de Restauratie van Kasteel Montfort maakt men dankbaar gebruik van onder andere zijn kennis.

Kasteel Montfort is een historisch en landschappelijk baken. Door zijn lange historie in combinatie met de imposante verschijningsvorm van de huidige kasteelruïne bepaalt het al 750 jaar in sterke mate de identiteit van zijn omgeving. Stichting Kasteel Montfort, Stichting het Limburgs Landschap en de gemeente Roerdalen hebben hun krachten gebundeld om het kasteel en de bijbehorende uitgestrekte domeingoederen te ontwikkelen tot dé plek in de Euregio waar cultuurhistorie en landschap in samenhang worden gepresenteerd. Onder de titel ‘Heerlickheit Montfort’ is hiervoor een ambitieus masterplan opgesteld. “In 2009 deed zich een unieke kans voor”, vertelt Fedor Coenen, voorzitter van Stichting Kasteel Montfort. “De aanpalende agrariër stopte met zijn boerenbedrijf. Zijn 10 hectare huiskavel, die rondom het kasteel liggen, konden worden gekocht. We wisten dat er in de ondergrond van de hoofdburcht muurresten zaten van kelders. Dus zijn we in 2011 gaan graven. We vielen van de ene verbazing in de andere. Met een provinciale subsidie van 120.000 euro is het gelukt om de kelders in 2014 helemaal te ontgraven.”

Uitdaging

De kelders zijn gerealiseerd in 1342-1343, als onderdeel van de grote verbouwing in opdracht van hertog Reinoud II van Gelre. De keldermuren zijn van mergel, terwijl de voor de gewelven en de muurkolommen die ze dragen, baksteen gebruikt is. De kelder – met een riante hoogte van zo’n 3,9 meter – bestaat uit een centrale gang van ongeveer 24 meter lengte en 4 meter breedte, met aan weerszijden 10 insteekkelders, zo’n 3,5 meter breed en 3 meter diep.

Stichting Kasteel Montfort wilde de kelders graag restaureren en voor publiek openstellen. Gezien onder andere de bekendheid met restauratiewerkzaamheden werd LAUDY Bouw & Ontwikkeling als aannemer bij het project betrokken. “Toch was het voor ons deels het wiel opnieuw uitvinden”, zegt Francis Delissen, projectleider bij LAUDY. “De te restaureren kelders hebben haaks op elkaar geplaatste tongewelven, die 3D in elkaar gevlochten zijn. Geen kruisribgewelven, bekend van de kerken vanaf 1400. Die gewelven zijn een hele uitdaging voor de hedendaagse metselaars. Daar komt nog bij, dat het centrale tongewelf – van noord naar zuid – breder én hoger is als die van de zijkelders. Waar de gewelven elkaar kruisen, is het vanwege de stevigheid noodzaak de bakstenen in verband aan te brengen. Dat kan echter niet zomaar vanwege de afwijkende maten. Om van links naar rechts te komen, zijn er namelijk in het centraalgewelf meer stenen nodig dan in de zijkelders. Dus moesten we een nieuwe methode bedenken. Daarvoor hebben we wat proeven gedaan.”

Stenen aan touwtjes - Kasteel Montfort

Van touw en steen naar smal formeel

Het werd de zogenaamde ‘touwtjesmethode’. Delissen legt uit: “Dat is een oude methode uit de Romeinse tijd (red: zie de foto bij dit artikel). De touwtjes zijn er voor om de stenen op de plaats te houden, zolang de mortel nog zacht is. Op de mortel komt de steen met daar overheen het touwtje met een gewicht. De kracht in het touw zorgt er voor, dat de steen niet gaat schuiven. Voordeel van deze methode is, dat het gedeelte van de steen dat straks in het zicht komt, ook tijdens het metselen zichtbaar is. Het kost heel wat monnikenwerk om een gewelf zo rij voor rij op te bouwen. Alleen het eerste gewelf hebben we deels volgens deze methode gemaakt. Voor de andere gewelven is gezocht naar een snellere manier het gebruik van een formeel, een houten ondersteuningsconstructie onder het gewelf. De ‘touwtjes’ waren daarmee verleden tijd.”

Fedor Coenen vult aan: “De kelders zijn vroeger ook op formeel gemetseld, waarschijnlijk op heel grote. LAUDY heeft gekozen voor smalle formelen. Waarom?
We metselen met kalkmortel, dat de neiging heeft tussen de stenen en het formeel te kruipen. Haal je het formeel na verloop van tijd weg, dan zijn de stenen aan de onderkant allemaal besmeurd met uitgeharde kalkmortel. Op de oude muren zijn deze ‘baarden’ nog goed zichtbaar, wat een mooi bouwhistorisch gegeven is. Echter, we willen het contrast tussen het nieuwe en oude werk zichtbaar houden, oftewel geen ‘baarden’ op het nieuwe muurwerk. LAUDY gebruikt daarom smalle formelen. Ze bouwen er vier tot vijf rijen stenen op. Dan laten ze het formeel ‘schrikken’, even wegzakken. De stenen drukken zich vervolgens op hun plek. Via een rail met twee balken schuift het formeel weg. De nog niet uitgeharde ‘baarden’ op de nieuwe stenen worden daarna met een voegijzer gekrabd.”

De stenen die gebruikt worden voor de gewelven, komen uit het buitenland. Afkomstig uit oude panden, dus gerecycled. Door een iets andere kleisamenstelling dan de ‘historische’ stenen, zijn ze wat roder. “Dat is eigenlijk een voordeel, want ook zo ontstaat een subtiel verschil tussen oud en nieuw. Tegelijkertijd brengen we met het materiaal en de vorm van de nieuwe steen wel de sfeer en beleving van destijds terug. We wijken hiermee af van de momenteel heersende restauratieopvatting, een zeer bewuste keuze”, aldus Coenen.

De mortel voor het metselen is niet de ‘gewone’ mortel die de ENCI normaliter levert, vernemen we. Delissen: “Deze hardt te snel uit. Wij gebruiken een mortelrecept dat door onze ‘restauratiejongens’ uit ervaring is samengesteld. Wat er in zit? Grof geel bergzand, wat iets vettiger is, kalk, gips, traskalk en pannengruis. Gips voor het redelijk snel plakken van de steen. Met de toevoeging van kalk compenseren we het uitzetten van het gips.”

Oud en nieuw

In het keldercomplex ligt een betonvloer als basis. Om de vloer aan te passen aan de hedendaagse eisen en radiatoren in het complex te vermijden, wordt vloerverwarming aangebracht. Fedor Coenen vervolgt: “Omdat de kelders zo’n 3,9 meter hoog zijn, zullen bezoekers deze ruimtes niet snel als kelders ervaren. Het is echter een koud kunstje om er een natuurstenen vloer in te leggen en een paar wapens aan de muur te hangen, alsof het een ridderzaal is. Dat willen we niet. Het is onze bedoeling de bezoekers te laten ervaren hoe uitzonderlijk deze kelders zijn: ‘Als dit al die kelders waren, hoe moet die ridderzaal op verdieping er dan wel niet uit hebben gezien?’ Omdat het kelders zijn, moet je er geen dure vloer in leggen. Wij kiezen voor donkerrode/bruine boerenplavuizen van 20×20 centimeter, zogenaamde estrikken. Ze zijn gekocht bij de Stichting Materialen voor Monumenten en afkomstig uit slooppanden, gereinigd en gesorteerd door medewerkers van de sociale werkvoorziening.”

Het project is in alles een monument. Toch zit er ook zeker een modern aspect aan. Omdat de gewelven aan de bovenkant verdwenen waren en de keldervloer bij de sloop rond 1780 in zijn geheel gestript is tot op de natuurlijke zandbodem, kunnen leidingen en kabels voor onder andere verwarming, verlichting, water, riool en zelfs wifi verwerkt worden zoals in nieuwbouw. “In het keldercomplex komen ze boven de gewelven of onder de vloer. Het is niet nodig om de leidingen in de oude muren te frezen”, zegt Francis Delissen.

Opening

In dit artikel hebben we de belangrijkste, bijzondere bouwmethodes en de daarbij behorende bouwmate­rialen besproken, die gebruikt zijn en worden bij de restauratie van het middeleeuws keldercomplex van Kasteel Montfort. Het publiek hoeft niet lang meer te wachten totdat zij eeuwen terug kunnen in de tijd. Naar verwachting wordt het complex rond 1 juli open gesteld. Zou Marcus Vitruvius Pollo er zijn goedkeuring aan geven?

[tabs]
[tab title=”Info”]
Wilt u de bouwwerkzaamheden aan het keldercomplex van Kasteel Montfort volgen?
Ga dan naar de Facebookpagina (Album: Restauratie Kasteelkelders 2015-2016)


Op de site van Kasteel Montfort vindt u meer achtergrond informatie over het keldercomplex.


Fimpjes en artikelen over de restauratiewerkzaamheden aan het keldercomplex:


Meer informatie vindt u bij het bedrijf LAUDY Bouw & Ontwikkeling b.v.. Ook te volgen via Twitter. Of lees het artikel uit het Dagblad de Limburger.

[/tab]
[/tabs]

Amsterdam IJburg breidt uit op Centrumeiland

0
Amsterdam IJburg breidt uit op Centrumeiland

Een nieuwe, volledige energieneutrale wijk in Amsterdam IJburg. Dat is de ambitie voor Centrumeiland. Na het investeringsbesluit Centrumeiland dat het college van B en W deze week vaststelde, kan de uitbreiding van nieuwbouwwijk IJburg in Amsterdam van start. Er zullen 1300 nieuwe woningen worden gebouwd op het Centrumeiland, dat het vierde eiland van IJburg wordt.

Naast de nieuwbouwwoningen komt er sociale voorzieningen als een school, huisartsenpost en een kinderdagverblijf.In het Stedenbouwkundig Plan zijn vijf ambities uitgewerkt: Bewegende Stad, zelfbouw, energieneutraal, rainproof, en het faciliteren van tijdelijke functies als horeca en recreatievoorzieningen.

Uitbreiding Centrumeiland

Centrumeiland werd eind 2013 al door de gemeente aangelegd, maar daarna kwamen de ontwikkelingen even stil te leggen. Nu pakt gemeente Amsterdam de handschoen weer op. ‘Centrumeiland is een proeftuin voor de Bewegende Stad: we richten het eiland zo in dat Amsterdammers gestimuleerd worden om te bewegen. Denk hier bij aan stranden, routes om te wandelen en hardlopen en voldoende ruimte voor kinderen om te spelen’, aldus wethouder Van der Burg. Er wordt gekeken naar een gezonde inrichting van de open ruimte en het stimuleren van Amsterdammers om te gaan bewegen. Dit door de aanleg van goede routes voor fietsers, voetgangers en hardlopers moeten van het gebied een fijne woonomgeving maken.

Eerste energieneutrale wijk

Daarnaast is het de eerste Amsterdamse woonwijk waar alle gebouwen volledig energieneutraal zullen worden gebouwd. Om dit te bereiken zal een nieuw energiesysteem worden aangelged. Om de ambitie ‘rainproof’ te behalen wordt met toekomstige bewoners en ondernemers nagedacht over hergebruik van overtollig regenwater, bijvoorbeeld voor de groenvoorziening. Na de zomer van 2016 wordt gestart om de eerste 355 woningen op de markt te zetten. De eerste helft van 2018 kan worden begonnen met de bouw. De verwachting is dat in 2026 Centrumeiland helemaal klaar is. 20 procent van de hizen is bestemd voor sociale huur. Een deel daarvan zal worden gebruikt voor een experiment waarbij de sociale huurders zelf hun huis kunnen ontwerpen en beheren.

Fietsroute over schooldak

0
Fietsroute over schooldak

Victor Hugoplantsoen Utrecht Stapelen van functies

‘Bouwgrond kan veel geld kosten’, zal de gemeente Utrecht waarschijnlijk hebben gedacht bij het uitzetten van een ontwerp voor de nieuwbouw van de openbare basisschool ‘Oog in Al’ op het Victor Hugoplein in Utrecht, waardoor het stapelen van functies op daken een ­mogelijkheid biedt om grondkosten te beperken. En stel dan ook de vraag hoe je een fietsroute op een compact terrein gemakkelijk naar een hoogte van een fietsbrug over het Amsterdam Rijnkanaal kan leiden en je bent er: Je ontwerpt gewoon een fietsdak!

Hadden wij al een ­dakmoestuin, dakgaard en zogenaamd polderdak: het Viktor Hugoplantsoen in Utrecht krijgt op de te bouwen school een gebruiksdak waarbij enerzijds voorzieningen zijn ingebouwd voor gebruik door scholieren en anderzijds het fietspad dat vanaf het multifunctionele stadspark over het dak van de school wordt geleid naar uiteindelijk de Daphne Schippersbrug.

Het stapelen van functies is binnen dit ontwerp de juiste methode gebleken om terrein te winnen in ruimte en hoogte en is weer een kans voor Leven op Daken partners om het meervoudig ruimtegebruik op daken met specialisme op hoogwaardig technische details te realiseren. Het winnende ontwerp van het samenwerkende team van architect Rudy Uytenhaak en NEXT Architect met B+B landschaps­architecten wordt gerealiseerd in opdracht van de gemeente Utrecht en laat hier in extremiteit zien dat het multifunctionele dak ingezet kan worden in bijna onbeperkte ontwerpkeuze. Maar wel conform duidelijke samenwerking, spelregels en ingebouwde zekerheden.
In mei is de school betrokken door de leerlingen en eind dit jaar zal door onze wereldberoemde atletieker uit Utrecht de brug worden geopend.

“Met de ligging van de fietsbrug aan de zuidkant ontstaat er ruimte aan de noordkant voor het schoolplein. De school en het plein ­oriënteren zich duidelijk op het plantsoen. Dat doen we door de school aan de oostkant, onder de aanbrug wat smaller te maken; er ontstaat een besloten schoolplein aan het plantsoen en een ­vanzelfsprekende hoofdingang in het verlengde van de straat. De brede kant van de school aan het water maakt de ruimte van het plantsoen af en creëert een veilige omsloten speelruimte voor de kinderen”, aldus het ontwerpteam van Rudy Uytenhaak en NEXT architects.

De nieuwe Dafne Schippersbrug, een ranke hangbrug met een over­spanning van 110 meter, zal de stadsdelen Oog in Al over het ­Amsterdam-Rijnkanaal met Leidsche Rijn verbinden. Dafne Schippers komt zelf uit de wijk Oog in Al en zat in Leidsche Rijn op school. Bovendien refereert de naam ook mooi aan de schippers die er regelmatig onderdoor gaan varen. De oude binnenstad wordt zo verbonden met de nieuwe wijk. Deze brug, die stijgt naar een hoogte van 8m, biedt een prachtige kans om een afdak te maken om onder te leren. In een ­vloeiende beweging worden fietsroute, park en school samengebracht tot een samenhangend geheel van infrastructuur, gebouw en landschap. Het ontwerp daagt ook de ontwerpende partijen van alle onderdelen uit tot een intensief samenwerkings­verband en een heldere interne afstemming.
Fietsroute over schooldak-inzet
Met de fietsbrug wil de gemeente het fietsgebruik stimuleren. Voor fietsers vanuit het centrum en Oog in Al ligt er straks een snelle verbinding naar Leidsche Rijn, het toekomstige centrum en richting het Groene Hart en vice versa. In opdracht van gemeente Utrecht realiseert Klaassen bouwgroep in samenwerking met Roelofs de nieuwbouw van de Montessorischool ‘Oog in Al’. Het dakwerk wordt door een samenwerkingsverband van Leven op Daken partners Mastum Daksystemen en van der Tol Hoveniers gerealiseerd; Smits Neuchatel brengt het gietasfalt aan en dit vanwege het sterk stijgende talud op een enorme hoeveelheid isolerende afschotmortel van cement gebonden EPS, door van Wylick, allen partners van Leven op Daken, gerealiseerd. Met een gemiddeld hellingspercentage van 2,6%, op sommige stukken een maximaal hellingspercentage van 4,0% en een vlak stuk in het traject is een comfortabele fietsroute gewaarborgd.

Opbouw gebruiksdaken school

Het hoger gelegen dak van de school wordt voor de helft voorzien van een dakbedekkingssysteem met PV panelen (109 panelen, opbrengst 24 KWh) als energiedak waarbij een kleiner gedeelte voorzien is van een extensief begroeid dak, bestaande uit een sedumtapijt van ZinCo: een drainagelaag met filtervlies op beschermmat met 60 mm substraat en een ingeplant systeem. De rekken voor de montage van de PV panelen worden met gebruik van beschermend rubbergranulaat op de dakbedekking geplaatst waarbij de rekken zelf windvast aan elkaar worden gekoppeld en verzwaard met betontegels.
Het lager gelegen dakvlak van de school bestaat uit een dak voor lesgebruik door scholieren waarbij een voorziening is gemaakt voor het telen en verbouwen van allerhande planten, kruiden en groenten met als basis Permacultuur, een methode van teelwijze die leerlingen hier in staat stelt zelf een functioneel ecosysteem na te bouwen. Het overige gedeelte (zie luchtfoto) van het dak is ingericht als fietsroute.
Het dakbedekkingssysteem bestaat hier uit een noodlaag, isolatie van een drukvaste cementgebonden EPS afschotmortel (Betopor) met daarop twee lagen bitumineuze dakbedekking, volledig gekleefd, waarvan de APP bitumineuze toplaag als wortelvaste laag is gekozen vanwege de begroeide daken. De loopverhardingen zijn voorzien van betontegels op verstelbare tegeldragers.

Fietsdak

Het stofvrij gestraalde beton van het fietsdak is hier voorzien van een voorsmeerlaag van bitumenoplossing een dampremmende gebitumineerd polyestermat verkleefd met warme bitumen op de ondergrond. Hierop is een meerzijdig isolerend afschotmortel van cement gebonden Polystyreen aangebracht die in hoogte variërend zelfs een dikte van 805 mm haalt. Als waterdichting wordt een losliggend membraan van APP gemodificeerde bitumen aangebracht, geschikt voor de hitte van het gietasfalt tijdens aanbrengen, met daarop bouwstaalwapening (75 x 75 x 5 mm) verzinkt opgenomen in een dikte van 25 mm gietasfalt en als toplaag een tweede ongewapende laag gietasfalt met weer een dikte van 25 mm afgestrooid met gebroken natuursteen in rood en grijs.

Toegankelijkheid via de Westerschelde

0
Toegankelijkheid via de Westerschelde

Van loopgraven oorlog naar samenwerking

Steeds grotere schepen en gewenste toeganke­lijk­heid van de Antwerpse haven zorgen voor een dilemma op de Westerschelde. Met Thijs de Boer, adviseur havens en vaarwegen bij Royal HaskoningDHV, filosoferen we over mogelijke oplossingen.

“De Westerschelde is een enorm complex systeem”, zegt Thijs de Boer. “We hebben te maken met visserij, recreatie, natuurwaarden, morfologie/hydraulica en recreatie­vaart. Er varen veerboten, kruist een tunnel en er zit industrie omheen. En wat te denken van het vrachtvervoer per schip naar de havens van Vlissingen, Gent, Terneuzen en Antwerpen?”

Duurzame oplossing

De Westerschelde is een van de drukst bevaren wateren ter wereld met ongeveer 50.000 scheepsbewegingen per jaar. Aan het einde van de zeearm ligt de haven van Antwerpen. Sinds de middeleeuwen vinden schepen met lading en passagiers hun weg naar deze haven. “Logisch vanuit historisch perspectief”, zegt De Boer. “Toen lagen veel havens diep in het binnenland, de schepen hadden veel minder diepgang. Nu leven we in een andere tijd. De schepen worden steeds groter; van containers tot tankers. We zien dat havens naar de zee toe uitbreiden en verplaatsen, zoals die van Rotterdam. Antwerpen kan dat niet, verdere uitbreiding naar het Westen brengt de haven in Nederland. De vraag is nu in hoeverre we het doorvaren van grotere schepen tot aan Antwerpen
kunnen faciliteren. Past het nog wel in het huidige
systeem?”

Toegangelijkheid via de Westerschelde Thijs de Boer

Het blijkt een ingewikkeld vraagstuk. Thijs de Boer: “We hebben te maken met veel stakeholders en dus met verschillende belangen. Vooralsnog neigt men naar het bereikbaar houden van Antwerpen voor grote schepen. De haven is immers van groot economisch belang. Een wezenlijke, integrale discussie wordt echter niet gevoerd. Verwezen wordt naar verdragen uit het verleden, waarin is afgesproken dat Antwerpen bereikbaar moet blijven voor de scheepvaart. Dus kiezen we voor het uitbaggeren van de Westerschelde; het verbreden en verdiepen van de zeearm tot aan Antwerpen. Mijns inziens is dit niet een echt duurzame oplossing.”

Opties

Maar wat is die oplossing dan wel? Wellicht minder baggeren van de geul naar Antwerpen, volgens de Boer. “De haven moet in de toekomst goed bereikbaar blijven, maar niet meer voor de allergrootste schepen. Waar we die dan heen moeten sturen? Daarvoor zijn twee opties. De eerste betreft een grotere samenwerking met de andere havens van de Westerschelde: Zeebrugge en Vlissingen. Havens die, anders dan Antwerpen, meer richting zee liggen. Daar is de geul nog dieper en breder en hoeven we minder te baggeren. Uiteraard zullen deze havens dan wel uitgebreid moeten worden.


“We moeten er voor waken dat de concurrentie­kracht
van Antwerpen niet vermindert.”

Als tweede optie noemt De Boer het realiseren van een nieuwe voorhaven: het aanleggen van havenfaciliteiten in de monding van de Westerschelde. “Deze optie heeft een grotere impact op de natuur dan de optie van het uitbreiden van de bestaande havens, maar biedt ook veel kansen. Denk aan mogelijkheden voor toerisme: van aanlegplaatsen voor cruiseschepen tot het realiseren van recreatiehavens. Naast een natuurlijke ontwikkeling kan een nieuwe voorhaven ook zorgen voor economische activiteit met bijvoorbeeld het opwekken van energie door middel van windmolens.

Samen

“De discussie over de toekomstige ontwikkelingen van de Westerschelde lijkt soms een loopgravenoorlog”, vervolgt De Boer. “Dat is het natuurlijk niet echt, maar het mag duidelijk zijn dat veel belangen spelen. Ik noemde het al even. Alles gelijk veranderen, kan niet en heeft geen zin. Wel ben ik van mening dat we nu, met inachtneming van elkaars positie en concurrentiekracht, na moeten denken over de toekomst van de Westerschelde. Blijven we in de loopgraven, dan wordt de druk op het systeem alsmaar groter en bereiken we het punt dat samenwerking zeer lastig wordt. Dan zijn de verschillen tussen partijen te groot. Laten we dus de dialoog op gang brengen en proberen tot voor ieder aanvaardbare oplossingen te komen. Let wel, we moeten er voor waken dat de concurrentiekracht van Antwerpen niet vermindert. Dat willen we niet. Stel dat zeer grote schepen niet meer naar Antwerpen kunnen doorvaren, dan zijn compenserende maatregelen logisch. Denk aan een rechtvaardig deeleigenaarschap van een nieuwe voorhaven. Kiezen we voor die nieuwe voorhaven aan de monding van de Westerschelde, dan moeten we ook nadenken over goede achterlandverbindingen per spoor en weg. Om maar een paar aandachtspunten te noemen.

Van besef naar oplossing

We filosoferen nog even door met Thijs de Boer over een duurzame ontwikkeling van de Westerschelde. Als we beslissen dat zeer grote schepen niet meer naar Antwerpen varen, zal dit volgens hem een positief effect hebben op de ecologische ontwikkeling en veiligheid op de Westerschelde. “We baggeren dan minder en dus grijpen we minder in op het natuurlijk systeem. Minder grote schepen op de Westerschelde vermindert bovendien de kans op ongelukken. Navigatie is lastig op deze zeearm, met zijn bochten en grote stroming.”
Een duurzame ontwikkeling van de Westerschelde is niet alleen een technisch en economisch vraagstuk. Het is ook een politiek verhaal. Een verhaal dat voorlopig nog geen einde kent. “Eerst moet het besef komen dat het samen praten over een duurzame Westerschelde in ieders belang is. Pas als dat besef er is, kunnen we verder met de discussie over mogelijke oplossingen”, aldus Thijs de Boer tot slot.

[tabs]
[tab title=”Volg de scheepvaart”]


Enkele Feiten

[list color=”grey”]

  • De Westerschelde is een estuarium in de Nederlandse provincie Zeeland, gelegen tussen Walcheren en Zuid-Beveland aan de noordzijde en Zeeuws-Vlaanderen aan de zuidzijde. In tegenstelling tot de Oosterschelde, de Grevelingen en het Haringvliet is het niet afgesloten in het kader van de Deltawerken.
  • De Westerschelde heeft een totale lengte van 113 kilometer. De breedte is afwisselend tussen 2 en 8 kilometer. De hoofdvaargeul heeft een lengte van 95 kilometer, een diepte van 13 tot plusminus 50 meter en een breedte van tussen 300 en 530 meter. De totale oppervlakte van de Westerschelde is ongeveer 30.000 hectare.

[/list]

[/tab]
[/tabs]

Infrastructuur in 2030 energieneutraal volgens minister

0
Infrastructuur in 2030 energieneutraal volgens minister

Het Nederlandse hoofdwegennet en waternetwerk draait over veertien jaar volledig energieneutraal. Althans, als het aan minister Schultz van Haegen ligt. De minister van Infrastructuur en Milieu kondigt aan dat nieuwe bruggen en sluizen van Rijkswaterstaat energie moeten opwekken die weer wordt ingezet voor het eigen netwerk. De Nederlandse infrastructuur is in 2030 energieneutraal, aldus de minister.

Rijkswaterstaat gaat samen met de markt nieuwe contracten ontwikkelen om met aannemers de toepassing van innovaties voor duurzaam materiaalgebruik en energieneutrale infrastructuur te stimuleren. Ook werkt de wegbeheerder aan ontwikkeling van asfalt met minder rolweerstand, dat zorgt voor een lager brandstofverbruik. Verder kijkt Rijkswaterstaat naar de mogelijkheden om in Nederland energieopwekkende wegen aan te leggen. Het gaat daarbij om het opladen van elektrische voertuigen via inductie, terwijl ze stilstaan of over de weg rijden.

Nieuwe markten voor innovatieve oplossingen

In een brief aan de Tweede Kamer maakt minister Schultz van Haegen haar ambitie bekend voor de toepassing van duurzame innovaties in de infrastructuur. Zo wil de minister dat de infrastructuur in beheer bij Rijkswaterstaat – wegen, vaarwegen en waterkeringen, sluizen en bruggen – in 2030 volledig energieneutraal draaien. Minister Schultz: “De kwaliteit van de Nederlandse infrastructuur staat wereldwijd in de top drie. Het is belangrijk dat we werken aan de infrastructuur van de toekomst. Innovaties bieden volop mogelijkheden om de infrastructuur slimmer en duurzamer te maken. Het levert niet alleen een goede doorstroming op de wegen op, maar ook een mooi en leefbaar land. Bovendien boren we nieuwe markten aan voor bedrijven met innovatieve oplossingen.”

Energieneutrale projecten

Om in 2030 energieneutraal te zijn moet nu flink doorgepakt worden. Momenteel worden er al bruggen en sluizen energieneutraal aangelegd. Bijvoorbeeld de Ramspolbrug bij Kampen. Voor zover bekend is dit de eerste beweegbare brug ter wereld die tijdens de hefbewegingen zelf alle energie opwekt die nodig is om te kunnen functioneren. De Beatrixsluis bij Nieuwegein en de sluis bij Terneuzen wekken op hun beurt energie op tijdens het bewegen van de sluisdeuren. De verbreding van de A6 bij Almere gebeurt ook energieneutraal. Zonnepalen leveren zo veel energie als nodig is voor de verlichting en het verkeersmanagementsysteem op de weg.

Bouw Wildlands Adventure Zoo Emmen

0
Bouw Wildlands Adventure Zoo Emmen

Met apenoogjes kijken

Zijn de rotsblokken bestand tegen een enthousiaste ijsbeer? Kunnen de bavianen over de keerwanden klimmen? Bijzondere vragen die bij VolkerWessels tijdens de bouw van Wildlands Adventure Zoo Emmen aan de orde van de dag zijn. “Je leert met apenoogjes kijken.”

Na een bouwperiode van ruim twee jaar is het themapark klaar om haar deuren te openen voor het publiek. Bouwen aan een dierenpark betekent dingen doen en op een manier werken die je als bouwbedrijf anders nooit doet. Standaardnormen zijn er niet. Wanneer is een rotsblok ‘ijsbeerproof’? “Neem de omtrek van een ijsbeerpoot en het gewicht van een volwassen mannetje en je komt een heel eind”, heeft Jan Nijkamp, coördinator kwaliteit namens bouwconcern VolkerWessels, inmiddels geleerd.
Bouw Wildlands Adventure Zoo Emmen-inzet

Te netjes

Nog zoiets typerends: bouwvakkers bleken te netjes te werken. Roely Hofman van het park hield zich bezig met de uitvoering van de ­thematisering en geeft een voorbeeld. “We wilden een kring van stenen voor de impala’s om in te schuilen. Krijgen we een keurig rond cirkeltje, terwijl het er natuurgetrouw en dus rommelig moest uitzien.”

Het laatste woord

Het tekent de werkverhoudingen op de bouwplaats. Dierverzorgers en art directors hebben het laatste woord. Keuren zij een onderdeel af, dan moet daar opnieuw naar gekeken worden. Zelfs als het eigenlijk al klaar is. “Op tekening kun je niet alles overzien”, legt Hofman uit. “Zo was in het verblijf van de stokstaartjes wel de hoogte-eis van de wanden gehaald, maar bleken deze toch opklimbaar te zijn. Dat moet dan aangepast
worden.”

WILDLANDS infographic van VolkerWessels.

3.300 punten

Het beheersen van alle aandachts- en veranderpunten was een enorme klus voor Nijkamp. Bijhouden op papier bleek ondoenlijk. Digitool ED Controls bracht uitkomst. Nijkamp maakt digitaal zogeheten tickets (opname­punten) aan en verstuurt deze aan de verantwoordelijke personen. “Met 140 objecten en zes kilometer rotswand zijn dat er nogal wat. Op het hoogtepunt stond de
teller op 3.300. Nu zijn we de laatste punten aan het afwerken.”

Uniek

Dat het een bijzonder project is geweest, daar is iedereen aan tafel het over eens. “Dierentuinen vernieuwen natuurlijk regelmatig of bouwen een stukje aan, maar een nieuw park van 22 hectare realiseren is uniek”, ­concludeert Bertus Boers, senior manager van adviesbureau draaijer+partners. Op 25 maart was de officiële opening van Wildlands.

[tabs]
[tab title=”Info”]

Top 7 over het project

[list color=”grey”]

  • Wildlands is 22 hectare groot, dat is één keer zo groot als het oude Dierenpark Emmen, dat 11 hectare groot was.
  • Start van de bouw was in november 2013, oplevering vond plaats drie maanden vanaf eind 2015 t/m begin 2016.
  • VolkerWessels werkte hier met verschillende dochterondernemingen: KWS Infra, KondorWessels Projecten, Van Kessel Sport en Cultuurtechniek, Gebr. Van Kessel Speciale technieken en Producten, HOMIJ Technische Installaties, HOMIJ Networks, Koenen Bouw, Visser & Smit Hanab, Aveco de Bondt, Westo, Smits Neutachel Infrastructuur en VolkerWessels Bouwmaterieel.
  • Als basis voor de bouw is een maquette gemaakt met een 1:87 schaal. Die is ingescand en vormde de basis voor de werktekeningen. Maar ook de grote bouwvoertuigen reden via GPS-signalen. De rotsen zijn op schaal gemaakt door art-director Diego Terroba, waarna rotsbouwers ze op ware grootte hebben nagebouwd. Er is een totaal van bijna 7 km rotsen aangebracht.
  • Uitgangspunt was design to budget: we hebben en budget en “Wat kunnen we daarvoor krijgen?”
  • Draaijer+partners is een belangrijke partner van hoofdaannemers VolkerWessels. Beide partijen werkten samen met de directie DPE / Wildlands en ook in nauwe samenwerking met de teamleiders van dierverzorging.
  • ED Controls is gebruikt om overzicht te bewaren in de enorme hoeveelheid wijzigingen/aanpassingen.

[/list]


Volker Wessels
SBS 6 Dierenpark Emmen
ED Controls


Tekst: Karen Visscher
Beeld: Mladen Pikulic

[/tab]
[/tabs]