Diensten zijn de afgelopen twintig jaar bijna tweemaal zo hard in prijs gestegen als goederen. Diensten, zoals horeca, huren en vervoer, werden sinds begin 1996 gemiddeld bijna 60 procent duurder. Goederen als auto’s en voeding stegen ruim 30 procent in prijs. Gemiddeld zijn de prijzen in Nederland tussen 1996 en 2016 met 45 procent gestegen. Huren in 20 jaar tijd 75 procent hoger. Dat meldt CBS.
Energierekening steeg in periode 1996–2016 met 130%
De afgelopen twintig jaar heeft de overheid geregeld diverse belastingen en accijnzen verhoogd. Dit heeft vooral invloed gehad op de prijzen van goederen. Naast de verhoging van de btw in januari 2001 en oktober 2012 werden ook accijnzen op tabak en autobrandstoffen sterk verhoogd. Ook de energiebelasting en de belasting op nieuwe auto’s steeg flink. Ten slotte is in januari 2013 ook de assurantiebelasting verhoogd.
Woninghuren
Gemiddeld stegen diensten sterker in prijs dan goederen, maar er zijn uitzonderingen. Zo zijn diensten op het gebied van communicatie in twintig jaar tijd een kwart goedkoper geworden. Telefoon- en internetdiensten, met bijbehorende telefoons, daalden bijvoorbeeld in prijs. Daarentegen gingen de tarieven voor het bezorgen van brieven en pakjes omhoog.
Recreatiediensten, zoals een bezoek aan een pretpark, museum of restaurant, stegen gemiddeld 72 procent in prijs. De woninghuren werden in twintig jaar tijd 75 procent hoger.
Over het algemeen is de prijs van arbeid een belangrijke kostenpost voor de leveranciers van diensten. De loonkosten per gewerkt uur stegen in twintig jaar tijd met 72,3 procent.
Energieprijzen verdubbeld
Energieproducten zijn in twintig jaar tijd veel duurder geworden. De energierekening steeg in de periode 1996–2016 met 130 procent. De laatste jaren zijn de prijzen van deze producten wel weer iets gedaald. Eerder meldde CBS al dat de Nederlandse gasprijzen tot de hoogste van Europa behoren.
Voedingsmiddelen, alcohol en tabak stegen gemiddeld bijna 50 procent in prijs. Andere goederen gingen in diezelfde periode minder hard in prijs omhoog. Nieuwe auto’s stegen 35 procent in prijs. Tweedehands auto’s werden zelfs een kwart goedkoper.
De prijsindex van technologische producten zoals televisies, camera’s en computers ging omlaag. Deze producten zijn in de loop der jaren steeds verder verbeterd waardoor de consument meer waar krijgt voor zijn geld.
Onroerendzaakbelasting huurders
De prijzen van diensten fluctueerden door de jaren heen veel minder dan die van goederen. Alleen in 2006 was de prijsstijging van diensten relatief gering doordat de onroerendzaakbelasting voor huurders werd afgeschaft. Gemiddeld stegen de prijzen van diensten jaarlijks met 2,4 procent en er was geen enkel jaar waarin de prijzen daalden. De prijzen van goederen stegen met een gemiddelde van 1,4 procent een stuk minder hard. Omstreeks 2009 en vanaf 2014 daalden de prijzen, mede door de prijsdaling van energieproducten in die perioden.
De Tiny House beweging lijkt de afgelopen maand definitief tot Nederland te zijn doorgedrongen. Na de eerste voorbeelden van bewoonde Tiny Houses in Alkmaar en Ouddorp, gaat nu ook Almere aan de slag. En wel in de overtreffende trap. Afgelopen week werd in de Kunstlinie Almere Flevoland (KAF) de expositie ‘Tiny Housing Ontdekt’ gestart, als onderdeel van de BouwEXPO Tiny Housing.
De tentoonstelling toont de 245 maquettes die werden ingezonden voor een prijsvraag die de BouwEXPO Tiny Housing organiseerde. De beste 25 inzendingen worden komende zomer daadwerkelijk gerealiseerd. Een doorbraak in kleinschalig wonen in Nederland.
BouwEXPO Tiny Housing
De prijsvraag die de gemeente uitschreef heet officieel ‘Bevrijd Wonen, Jouw Ideale Tiny House in Almere’. De 25 beste inzendingen mogen door de inwoners dus zelf worden gebouwd in Almere Poort. Het aantal van 245 inzendingen voor 25 plaatsen laat zien hoe groot het enthousiasme voor Tiny Housing in Nederland in korte tijd is geworden. De kleine huisjes met een maximaal bruto vloeroppervlak van 50 vierkante meter staan volop in de landelijke belangstelling. Almere wil, samen met het van het Rijk uitgaande Woningbouwatelier, verkennen of het mogelijk is om een serieuze bouwstroom van kleine huizen mogelijk te maken.
Groot enthousiasme
Wethouder Tjeerd Herrema opende samen met KAF-directeur Jeroen van der Wiel de tentoonstelling. Herrema noemt de energie en de ideeën die alle deelnemers in hun inzendingen hebben gestoken geweldig. “Voor mij zijn het nu al allemaal winnaars. Met slechts 25 plannen gaan we straks verder naar de BouwEXPO, maar het zou mooi zijn als de bouwsector nog meer van deze prachtige ideeën kan adopteren. Binnen Almere of daarbuiten.” Herrema was verder enthousiast over het groot aantal verschillende inzenders, architecten, vaklui, bouwbedrijven en zelfs kinderen zonden hun ontwerp in. Als opmerkelijke afwezige onder de inzenders noemde de wethouder de woningbouwcorporaties. Opmerkelijk, aangezien Tiny Housing wordt gezien als mogelijke oplossing voor de woningnood en leegstand in grote steden.
De winnaars worden op woensdag 6 juli tijdens een symposium en in aanwezigheid van minister Blok bekend gemaakt. Zij krijgen een optie op een bouwlocatie en kunnen vanaf dat moment starten met de realisering van hun Tiny House in een ‘lab’-sfeer.
Potentie en stagnatie op weg naar bio based in de bouw
Composiet werd jaren aangekondigd als het beton van de toekomst. Inmiddels heeft het materiaal haar diensten in de bouw bewezen, al blijft de bekendheid ervan nog wat achter. Inmiddels zijn enkele pioniers alweer bezig met de volgende stap: het ontwikkelen van biocomposiet voor de bouw. Wat is de potentie van dit bio based materiaal?
Waar je ook leest over composiet, overal wordt de loftrompet gestoken. Het materiaal wordt aangeprezen als milieuvriendelijk, licht van gewicht, onderhoudsarm, recyclebaar, heeft een grote vormvrijheid, een natuurlijke uitstraling en ga zo maar door. Waarom is het dan nog relatief onbekend en weinig gebruikt in de bouwwereld? Of klopt dat beeld niet en is composiet op stille wijze allang geïntegreerd en veelgebruikt? Een deel van de onduidelijkheid die vaak heerst rondom composiet, wordt veroorzaakt doordat het een verzamelnaam is voor veel verschillende soorten materialen.
Hennepvezel en biohars
Composiet is officieel een verzamelnaam voor materialen die zijn samengesteld uit verschillende grondstoffen. In die zin is gewapend beton strikt genomen ook composiet. In de bouw wordt met composiet over het algemeen echter vezelversterkte kunststof bedoeld. Dit materiaal wordt de laatste jaren door vooruitstrevende delen van de bouwwereld langzaam omarmd, bijvoorbeeld voor infrastructurele doeleinden als bruggen en sluisdeuren. Met name vanwege het voordeel van het lichte gewicht, in verhouding tot de kracht van het materiaal. Het vervoeren en installeren van het materiaal kost daardoor relatief weinig tijd en energie. Dat kan behoorlijk schelen in kosten en CO2-footprint.
In de ambitie van overheden en bedrijfsleven om in te zetten op een bio based economy, biedt composiet
echter nog andere mogelijkheden. Onderzoek heeft namelijk uitgewezen dat het mogelijk is om composieten uit vrijwel volledig natuurlijke materialen samen te stellen: Biocomposieten.
Al in 2014 schreef Bouw+Uitvoering over ‘de eerste bio based gevel ter wereld’, gemaakt van biohars en hennepvezel. De opdrachtgever, Tuinbouwontwikkelingsmaatschappij Brabant, ontwikkelde destijds een volledig bio based cluster voor glastuinbouw en bedrijvigheid in Dinteloord. Als symbool voor de groene ambitie lieten zij een gasontvangstgebouw ontwikkelen van biocomposiet. Het was de eerste opdrachtgever die het aandurfde om een gevel van biocomposiet te laten ontwikkelen. Pioniersbedrijf NPSP was verantwoordelijk voor de productie van de gevel. Willem Böttger merkte destijds op dat economische factoren de ontwikkeling van biocomposiet in de weg stonden. Het materiaal is duurder, maar dat komt vooral door de lage afzetmogelijkheden, doordat er weinig vraag naar is, zo concludeerde Böttger. Wanneer het zou lukken om de afzet van biocomposiet op te schalen, zou het prijsnadeel dus moeten wegvallen. Ook wanneer reststromen beter worden verwerkt, en materialen uit reststromen voor de ontwikkeling van de producten kan zorgen, zou dit economische voordelen bieden. “Als men werkelijk niet meer van olie afhankelijk wil zijn en men vindt dat het met het milieu beter moet, moeten er stappen gezet worden die in eerste instantie wat duurder zijn, maar uiteindelijk een goede investering. En op termijn voordeliger”, zo betoogde Böttger destijds.
Nek uitsteken
Twee jaar later is het tijd om de balans op te maken. Zou biocomposiet zijn doorontwikkeld? Zou het materiaal al net zo sterk en voor dezelfde prijs verkrijgbaar zijn als gewoon composiet? Zijn er opdrachtgevers die het voorbeeld van Dinteloord hebben gevolgd en hun nek hebben uitgestoken voor de ontwikkeling voor dit circulaire materiaal?
Een zoektocht op internet en navraag bij pioniers op het gebied van biocomposiet levert een schrale oogst op. Feitelijk is de gevel in Dinteloord nog altijd de enige gevel van biocomposiet in Nederland. Wel is er de afgelopen twee jaar meer onderzoek gedaan en blijkt het materiaal langzaam, stapje voor stapje, te worden doorontwikkeld tot een variant die kan concurreren op de markt. Waar overheden en in mindere mate bedrijfsleven de mond vol hebben van verduurzaming en transitie naar een bio based economy, blijken opdrachtgevers wat betreft materiaalgebruik hun nek nog niet te hebben uitgestoken. In ieder geval wat biocomposiet betreft. Is het te obscuur, te onbekend, misschien te ongeloofwaardig dat uit biohars en vlasvezels materiaal kan worden ontwikkeld dat voldoet aan alle eisen voor een gevel, of blijft men hangen in het economisch motief?
Volgens Jan Schrama, directeur van Poly Products, vooral het laatste. Dit bedrijf produceert al bijna vijftig jaar composieten voor de bouw. Enkele jaren geleden nam Poly Products, na een faillissement van NPSP (de ontwikkelaar van de gevel in Dinteloord), dit bedrijf onder haar hoede, om naast de gebruikelijke composieten ook biocomposieten te kunnen ontwikkelen en zo in te spelen op een bio based toekomst. Maar uit de woorden van Schrama kan worden opgemaakt dat die toekomst de afgelopen jaren nog niet veel dichterbij is gekomen. “We hebben NPSP destijds overgenomen met de gedachte dat er heel veel toepassingsmogelijkheden met biocomposiet mogelijk zijn. In den lande bleek het animo echter tegen te vallen en merk je dat er nog een hele weg te gaan is. Er wordt vooral naar de portemonnee gekeken. Als men dan al bij composieten uitkomt, verkiest men de ‘normale’ variant boven de biologische.”
Doorontwikkeling nodig
Hoe verhoudt biocomposiet zich eigenlijk tot gewoon composiet en traditioneel bouwmateriaal? De reguliere composieten van Poly Products bestaan voor de helft uit biohars en voor de andere helft uit polyester, voornamelijk glasvezel. De hars functioneert daarbij als vulmateriaal en de glasvezel als bindmiddel. Bij de biocomposieten van NPSP wordt de polyester vervangen door natuurlijke vezels uit vlas, kokos of hennep. Schrama is van mening dat dit biocomposiet nog doorontwikkeld moet worden voordat bouwpartijen en opdrachtgevers voor het materiaal zullen kiezen. Wanneer men bijvoorbeeld gevels wil maken, blijkt er veel meer materiaal nodig om tot eenzelfde sterkte en stijfheid te komen ten opzichte van composiet met glasvezel. Schrama gelooft dat het mogelijk is om uiteindelijk biocomposiet met dezelfde kwaliteiten als gewoon composiet te maken, maar geeft aan dat dit waarschijnlijk nog enkele jaren aan ontwikkeling en onderzoek vergt.
Daarbij blijkt dat de markt toch wel achterloopt op de ontwikkelingen en de uitgesproken ambities, wat betreft bio based bouwmateriaal. Het composiet dat voor 50% uit biohars bestaat is volgens Schrama prima verwerkbaar, maar slecht verkrijgbaar. “Op een gegeven moment wilden wij een bestelling doen voor biohars, bij een belangrijke harsleverancier. Die wilde echter niet leveren omdat het te weinig was. Als er maar een paar bedrijven zijn die met het materiaal aan de slag willen, en de rest gewoon tegen de laagst mogelijke prijs wil inkopen, dan verandert er niets. Dat blijft een lastig punt.”
Zodoende lijkt de ontwikkeling van biocomposiet een kip en ei verhaal te worden. Zonder kip geen ei en zonder ei geen kip. Het doorontwikkelen van biocomposiet tot een volwaardig concurrerend bouwmateriaal vraagt opdrachtgevers, bouwpartijen, architecten en overheden die durven te vernieuwen. Tegelijk hebben deze partijen zekerheid nodig dat het biocomposiet wel degelijk geschikt is als bouwmateriaal. Daarvoor zijn weer opdrachtgevers nodig die aansprekende voorbeeldprojecten neerzetten waarmee bewezen wordt dat het kan. Gekeken naar de duurzame voordelen die het materiaal in potentie heeft, zou het logisch zijn wanneer partijen die zich uitspreken voor een transitie naar een bio based economy, serieus naar de mogelijkheden van het materiaal kijken.
6 hangstoelen in provinciehuis Noord-Brabant tonen de vormvrijheid van biocomposie
Ontwerpvrijheid
Boke Tjeerdsma houdt zich voor test- en onderzoekscentrum SHR bezig met composieten en ontwikkelde in 2015 een gevelelement uit biocomposiet. Met subsidie van de Europese Unie werd door een tiental internationale onderzoeks- en bouwbedrijven gezamenlijk gezocht naar biobased oplossingen voor de bouw. Diverse toepassingen werden ontwikkeld, waarbij een 4 meter hoog, self supporting gevelelement, het meest in het oog springt. Het paneel is een sandwich constructie met buitenlamellen van bio-polyesterhars versterkt met vlasvezelweefselcomposiet. De kern is gevuld met een natuurlijk isolatiemateriaal. Het ontwerp van het paneel geeft een indruk van de ontwerpvrijheid die mogelijk is bij het werken met composieten.
Uiteindelijk lukte het tijdens het Europees project om op energieinhoud 50% lager te scoren vergeleken met bestaande materialen. Tjeerdsma over de voordelen: “Het is echt biobased materiaal, je gebruikt geen fossiele brandstof meer. Als je kijkt naar de cyclus van de natuur, de tijd dat het materiaal dat je gebruikt nodig heeft om te ontstaan, ben je veel verantwoorder bezig. Een gevel gaat pakweg 25 jaar mee, terwijl vlas- en hennepvezel per jaar geoogst kan worden. Voor aardolie geldt een cyclus van een paar miljard jaar, mineralen zijn eindig.” Een tweede voordeel, ook ten opzichte van reguliere composieten, is dat na gebruik er organisch restmateriaal overblijft, dat makkelijk verbrand kan worden en via die weg duurzame energie oplevert. Het verbranden van glasvezel is veel moeilijker en vervuilender. Daarnaast heeft biocomposiet karakteristieke eigenschappen op het gebied van akoestiek en thermische isolatie.
De presentatie van het gevelelement is alweer bijna een jaar geleden. Daarna is het weer relatief rustig geworden, ondanks het feit dat er lovende woorden waren in de media en dat het gevelelement de innovatieprijs won op JEC Europe, ‘s werelds grootste composietenbeurs.
“Dit project heeft een follow-up nodig waarbij de gevel volledig gerealiseerd wordt, zodat iedereen kan zien dat dit werkt”, benadrukt Tjeerdsma.
Brug te ver?
De introductie van biocomposieten is niet alleen van de fase van ontwikkeling van het materiaal, maar ook van wat de bouw doet. “De hele bouw is in ontwikkeling. Composieten van glasvezel zijn ook nog geen mainstream. Het vergt een andere manier van produceren en monteren, en een omslag in denken.” Tjeerdsma heeft goede hoop dat de tijd haar werk zal doen en beseft dat het voor de bouw twee stappen in één zijn. “Composieten zijn al nieuw in de bouw, dan zijn biocomposieten nu misschien nog even een brug te ver.” Daarnaast zijn er voor de composieten die vrijwel volledig uit natuurlijke materialen bestaan nog een aantal aanpassingen nodig op het gebied van vochtopname en rotgevoeligheid, om de levensduur van het materiaal te verhogen. Zowel Schrama als Tjeerdsma vertrouwen erop dat onderzoek hier uiteindelijk wel oplossingen voor zal weten te vinden.
Zo ontstaat het beeld dat de ontwikkeling van biocomposiet een natuurlijk proces is, dat langzaam, stapje voor stapje, in de richting sluipt van een gebouw dat voor 100% uit biologisch bouwmateriaal zal bestaan.
Er zijn de laatste jaren namelijk wel degelijk vorderingen gemaakt, blijkt als even buiten het blikveld van grote en aansprekende bouwprojecten wordt gekeken. Het materiaal is doorontwikkeld, op demo-niveau heeft het gevelelement aangetoond dat het materiaal functioneert en in binnenhuisarchitectuur en design wordt biocomposiet momenteel steeds meer toegepast.
Terug naar Jan Schrama, met de vraag wat er op de markt nu direct nodig is, willen overheden en bedrijven de stap zetten naar duurzaam materiaalgebruik in de bouw. Hij ziet hierin een taak weggelegd voor de overheid, om duurzaam materiaalgebruik via wetgeving te stimuleren. “Het is toch best wel Nederlands dat het altijd om de laatste euro gaat. Nederland heeft een enorme handelsgeest, maar hier werkt het de introductie van nieuwe materialen tegen.”
Circulaire economie stimuleren
Ook Tjeerdsma gelooft dat de transitie naar een biobased economy niet zonder slag of stoot gaat. Hij kent architecten die hierin vooroplopen, maar de grote bulk is zo georganiseerd dat er zware concurrentie is. Aanbestedingsprijs en risicomijding zijn leidend. Logisch dat men dan niet met nieuw materiaal aan de slag gaat, aldus de SHR-onderzoeker. “De overheid zegt ‘we willen een circulaire economie en biobased materialen’. Stimuleer dat dan ook. Er moet een inspanning verricht worden om daar te komen, anders wordt toch automatisch voor traditionele materialen gekozen. Met slimme taxen zijn mensen in de richting van nul-energie en duurzame materialen te sturen. ” De wil en ambitie om te vergroenen is er bij veel bedrijven wel, maar de angst dat dit nadeel ten opzichte van de concurrentie oplevert houdt veel tegen. Taxen zijn voor iedereen gelijk en zo kan direct getoetst worden of het de bedrijfswereld menens is, wanneer men de moordende concurrentie als excuus aanwendt. “Het gebruik van milieubelastende en energievretende materialen kost de samenleving veel, maar dat wordt momenteel niet afgestraft in de prijs”, doet Tjeerdsma daar nog een schepje bovenop.
“Het vergt een andere manier van produceren en monteren, en een omslag in denken.”
De overheid kan als opdrachtgever natuurlijk ook een stimulerende rol spelen. En dat gebeurt zelfs al. De laatste opdracht die Poly Products realiseerde op het gebied van biocomposiet, was de realisatie van zes futuristische stoelen in het provinciehuis van Noord-Brabant, gelegen in ‘s-Hertogenbosch. De provincie speelde hier een leidende rol en wilde per se bio based materialen toepassen. Maar ook hier stuitte men op een beperkte beschikbaarheid, die grootschalige toepassing in de weg stond. Uiteindelijk werd Poly Products ingeschakeld om zes prominente, aan het plafond geïnstalleerde hangstoelen te maken, die in de ontvangsthal van het gemeentehuis in ieder geval laten zien dat met biocomposiet inderdaad vormvrij en creatief ontworpen kan worden. De stoelen bestaan uit hennepvezel met een biocoating en transparante biohars, waardoor de gekleurde vezels goed zichtbaar zijn. Een statement van de provincie, die bewust als launching customer wilde optreden.
Biocomposieten fietspad
Het meest recente voorbeeld van gebruik van biocomposiet als constructiemateriaal kent eveneens een provincie als opdrachtgever. De provicie Drenthe kondigde eind januari van dit jaar de komst van een biocomposieten fietspad aan. Het gaat daarbij in eerste instantie om een proefstrook van 200 meter. De test moet uitwijzen in hoeverre de aanlegkosten van biocomposiet daadwerkelijk lager liggen dan die van beton of asfalt. Daarbij wordt het materiaal getest op gladheid en levensduur. De platen voor het fietspad zijn gemaakt van biohars en houtvezels en worden geproduceerd door ingenieursbureau Grontmij. Tjeerdsma houdt zijn hart vast. “Het bericht verbaasde me eerlijk gezegd. Een fietspad van biocomposiet klinkt niet logisch. Het lijkt me dat je daar zoveel milieuvervuilende trucs voor moet uithalen dat het aan het eind van de rekening juist nadelig uitpakt. Ik hoop er het beste van, maar we kunnen het niet gebruiken dat een project veel aandacht genereert en vervolgens mislukt.” De teststrook wordt komende zomer aangelegd, de eerste bevindingen staan gepland voor dit najaar. Het Nederlands-Duitse Interreg-fonds, dat zich richt op vergroting van innovatiekracht en werkgelegenheid in de regio steekt 600.000 euro in het project. Bij succesvolle resultaten is de bedoeling dat er in Emmen een fabriek komt te staan die biocomposieten platen ontwikkelt.
In 2015 won dit biocomposieten gevelelement de innovatieprijs tijdens de internationale composietenbeurs
Kansen met prefab
Zowel Schrama als Tjeerdsma zijn positief over de toekomst. Al geven beiden grif toe dat er nog het een en ander nodig is aan onderzoek en aanpassing om te komen tot een materiaal dat op het gebied van vochtbestendigheid en levensduur te vergelijken is met reguliere materialen of glasvezelversterkt composiet. Volgens Tjeerdsma kan biocomposiet perfect aansluiten bij de huidige ontwikkelingen in de bouw op het gebied van prefab. “Met biocomposiet kunnen grote elementen in één keer worden gemaakt, dat biedt voordelen om bouwelementen te maken. De hars is vormvrij en licht en kan in één stuk worden geproduceerd. Dat sluit ideaal aan bij de ontwikkeling van prefab. Je kunt productievoordeel behalen door in één keer veel elementen te maken.” Ook hier komt de vormvrijheid en lichtheid van composiet als voordeel om de hoek kijken. Het is soms makkelijker om gevels met afwijkende vormen vooraf te construeren in plaats van op locatie. Daarbij is het handig wanneer geprefabriceerde bouwelementen relatief licht zijn.
Een andere conclusie van Tjeerdsma is dat aansluiting gezocht moet worden bij de bestaande industrie. “Een gebrek daaraan stremt de toepassing van biocomposiet. In productiewijze moet het op een gangbare manier aansluiten, het liefst moet het zoveel mogelijk lijken op wat men al kent in de bouw.”
Uit de woorden van Schrama blijkt dat hij had verwacht dat de ontwikkelingen op het gebied van bio based materialen sneller zou verlopen. De stap naar regulier composiet is momenteel in volle gang. En misschien zijn twee stappen in één inderdaad te veel van het goede. Schrama geeft zelf een voorbeeld waaruit dit blijkt. “We ontwikkelen momenteel een zeecontainer van composiet, die lichter is en beter isoleert. In de hele keten, vanaf productie tot 20 jaar gebruik en demontage, kun je door het gewichtsverlies een enorm energievoordeel halen. Omdat glasvezel en koolstof nu nog een hogere sterkte hebben bij hetzelfde gewicht komen biocomposieten hier minder snel in beeld komen. Als we dat oplossen staat niets in de weg om biocomposiet op grote schaal te gaan gebruiken.”
[tabs]
[tab title=”De ontwikkeling van biocomposiet”]
Test- en onderzoekscentrum SHR doet al tientallen jaren contract research naar houttoepassingen. Het centrum signaleert een steeds grotere vraag vanuit de praktijk naar samengestelde producten en speelt daarop in met het testen en ontwikkelen van lijmen, coatings, kunststoffen en nu dus ook biocomposiet. “De laatste jaren worden steeds sterkere composieten ontwikkeld, met steeds langere levensduur. Composieten bestaan uit vulstoffen en bindmiddelen. Reguliere composieten bestaan bijvoorbeeld uit plastic vermengd met hout. 50% hout en 50% thermoplast of thermohardend materiaal.” Aldus Boke Tjeerdsma, die namens SHR onderzoek doet. Zo zijn er de wood polymere composites, wpc’s, die in de bouwmarkt al te koop zijn en met name voor dekdelen worden gebruikt. Het bedrijf Poly Products gebruikt veel materiaal dat bestaat uit een combinatie van polyester, vermengd met biohars. Strikt genomen zijn dit slechts voor 50% biocomposieten. Tjeerdsma: “De naam biocomposiet is verwarrend. Het komt voort uit de ontwikkeling dat natuurlijke materialen steeds meer gemengd worden met synthetische materialen als lijm en hars. De laatste jaren is vanuit de chemische industrie een begin gemaakt om allerlei biobased harssystemen op de markt te brengen. Daarmee wordt het mogelijk om naast de vulstoffen ook de bindmiddelen biobased te laten zijn, in de vorm van biohars.” In dat geval kan natuurlijk wel gesproken worden van biocomposiet, hoewel Tjeerdsma benadrukt dat varianten die voor 100% uit natuurlijke materialen bestaan, nog niet voorkomen. Dergelijk materiaal is dus nog niet in grote bouwelementen toegepast, terwijl de kwaliteiten van biopolyester, biohars, veelbelovend is. “Biohars is zo resistent als normaal polyester. Ook thermisch is het heel sterk, het is heel brandveilig.” Die harsen zijn in potentie dus goed, maar moeten volgens Jan Schrama van Poly Products nog doorontwikkeld worden. “De harsen die volledig bio zijn kunnen bijvoorbeeld gewonnen worden uit suikerriet. Deze bieden voordelen in het eindproduct. Ze zijn bijvoorbeeld brandveiliger en minder giftig. Maar de verwerkbaarheid is momenteel nog een probleem. Dat is wel echt iets om verder te onderzoeken. De harsen die voor de helft uit biomateriaal bestaan zijn wel goed verwerkbaar, maar momenteel nog moeilijk verkrijgbaar, doordat de markt er nog niet op heeft gereageerd.”
De Romeinen bouwden er bruggen en aquaducten mee. Anno 2016 gebruiken we het nog steeds: beton. Bouw & Uitvoering praat met Ton Pielkenrood, directeur van de Bond van Fabrikanten van Betonproducten in Nederland (BFBN). Wie is hij en welke ontwikkelingen zijn er gaande in de branche?
Hoe ben je in de beton terecht gekomen?
“Mijn interesse werd gewekt in het praktijkjaar van de hts. Ik was betrokken bij de bouw van een brug in Zaandam, deed mee aan het vlechten, beton storten en uitzetten. Vervolgens ging ik voor een halfjaar naar Curaçao om onder andere mee te werken aan de bouw van een kademuur van beton. Ik runde daar ook het betonlab.”
Wat maakt precies het werken met beton leuk?
“Beton kun je in welke vorm dan ook gieten. Die flexibiliteit is geweldig. Beton vind ik ook mooi materiaal. Het gekke is, ik kom helemaal niet uit de betonhoek – mijn vader had een metaalwarenfabriek – maar beton heeft me gegrepen.”
Je hebt veertien jaar bij de Hollandsche Beton Groep gewerkt. Wat deed je?
“Ik werkte onder andere bij Interbeton, de internationale tak, en deed daar acquisitie op Afrika. Ook voerde ik projecten uit in Brits Guyana, Oman én op de Filippijnen. Daar hebben we ook met het hele gezin gewoond.”
In 1999 deed je de overstap naar de BFBN.
“Klopt. Ik heb veel verschillende dingen gedaan bij de Hollandsche Beton Groep, maar op een gegeven moment wilde ik iets anders. Ik zag een advertentie in de krant. De BFBN vroeg naar een ‘Mister Beton’.”
En dat ben je nu…
Ton Pielkenrood lacht en zegt: “Dat stond letterlijk zo in de advertentie. Maar zo wil ik mezelf echt niet noemen hoor!”
Wat kun je over de BFBN vertellen?
“De structuur is gelaagd. De eerste betreft de bedrijven, die in de markt zitten. Daar boven bevinden zich de productsectoren: Associatie van Beton Fabrikanten van constructieve elementen, Vereniging van Fabrikanten van Agrarische Betonwaren, Stichting Betonfabrikanten van Bouwblokken en -stenen, de Vereniging van bestratingsfabrikanten en de Vereniging van Producenten van Betonleidingsystemen. Deze organisaties houden zich vooral bezig met de technische belangenbehartiging van hun product. Als paraplu boven de productsectoren hangt de BFBN.”
Wat doet de BFBN zoal?
“De BFBN is een werkgeversorganisatie. Simpel, wij doen zaken in het belang van de industrie. We kennen een aantal belangrijke ‘poten’. De eerste betreft de sociale zaken. We verzamelen kennis en kunde op het gebied van arbeidsvoorwaarden en stellen deze ten dienste aan onze leden. Denk aan kennis en kunde over cao’s, VUT en pensioen. Algemene belangenbehartiging, lobby en KAM, Kwaliteit, Arbeid en Milieu, zijn andere pijlers. Wat kwaliteitszorg betreft, momenteel is het verhaal rondom CE/KOMO ‘hot’. Europa accepteert namelijk geen KOMO meer naast CE. Afnemers weten nu niet meer waar ze aan toe zijn. Op het gebied van Arbo doen we veel aan arbeidsveiligheid. We hebben bijvoorbeeld een project lopen, met subsidie van het ministerie van SZW, dat ‘Voortdurend Veilig’ heet. Doel is om veilig en gezond werken in de betonproductenindustrie blijvend en vanzelfsprekend te maken. Op het gebied van milieu komen we natuurlijk op het duurzaamheidsverhaal terecht.”
Inderdaad, hoe gaat de BFBN met duurzaamheid om?
“Als betonindustrie hebben we het voordeel, dat we gebruik maken van lokale materialen: zand, grind, kalksteen voor cement, water. Kijken we naar ‘uitputting’, dan zitten we aan de goede kant. Waar een zorg zit, is de CO2 uitstoot die vrij komt bij het maken van portlandcement1. Echter, in Nederland gebruiken we veel hoogovencement2, waarbij nauwelijks CO2 vrijkomt. Daarnaast maakt de industrie in Nederland veel gebruik van secundaire brandstoffen, waardoor er ook minder CO2 uitstoot is. Tevens gebruiken we vliegas, afval uit de schoorstenen van kolencentrales. Vliegas is bedoeld als vulmiddel en het helpt bij het hard worden van beton. De laatste belangrijke ontwikkeling op het gebied van duurzaamheid betreft de nieuwe cementsoorten: CO2 arme geopolymeren, een diverse groep van bindsystemen met calciumaluminaten en silicaten als belangrijkste grondstoffen. Alle geopolymeren hebben met elkaar gemeen dat de bindingcapaciteit wordt geactiveerd door toevoeging van een hulpmiddel als natronloog of natriummetasilicaat (waterglas). Hoe beter het mengsel bindt, hoe minder het cement verhit hoeft te worden. En ja, hergebruik van oud beton is ook een punt van aandacht. Denk aan het vermalen van bouw- en sloopafval, te gebruiken als grindvervanger.”
De betonindustrie lijkt goed duurzaam bezig te zijn.
“We werken er hard aan.” Ton Pielkenrood haalt ook nog even het gebruik van beton binnen de circulaire economie aan. “Beton is daar uitermate geschikt voor.” Binnen een circulaire economie worden producten en materialen hergebruikt en behouden grondstoffen hun waarde. Anders dan in het huidige lineaire systeem, waarin grondstoffen omgezet worden in producten die aan het einde van hun levensduur vernietigd worden.
“We doen veel met MVO Nederland”, vervolgt Pielkenrood. “Daar worden zaken als circulaire economie met alle ketenpartners besproken.”
En wat komt er nog meer aan de orde?
“We hebben het uiteraard ook over materiaalarm bouwen. Bij ons gaat het niet over het aantal tonnen dat we verkopen. We verkopen een functie, zoals een brug van A naar B. Dat doen we met zo min mogelijk materiaal.”
Zijn er overall nog belangrijke ontwikkelingen in de betonindustrie die noemenswaardig zijn?
“Zeker, denk aan de evolutie in de fabrieken. Van binnen worden ze steeds efficiënter door vergaande automatisering, zoals het gebruik van robots. Onlangs is het proces binnen een fabriek voor elementen helemaal vernieuwd. Ze maken nu iedere zes minuten een betonelement. Superontwikkelingen!”
Pielkenrood noemt ook de cascobouw, die zich momenteel enorm aan het ontwikkelen is. “Vandaar dat het marktaandeel van prefabbeton in de woningbouw enorm is toegenomen.”
In de Stentor van december jl. lazen we inderdaad dat er een run is op prefabbeton. Dat er zelfs een betontekort dreigt voor de woningbouw.
“Dat is ietwat overdreven. In 2008 hadden we zo’n 15% marktaandeel in de woningbouw, nu 25%. Natuurlijk, we hebben het momenteel superdruk in de woningbouw. De levertijden lopen iets op. Maar de crisis is nog niet voorbij. De Stentor doet ons geloven dat het nu Hosanna is in de beton, maar dat is niet zo. We kennen nog genoeg fabrieken die niet vol zitten. In de kantorenbouw en grond-, weg- en waterbouw gaat het allemaal nog niet zo hard.”
Durf je toch in de toekomst te kijken? Komt de betonindustrie terug op het niveau van voor de crisis?
“Dat het wordt zoals vroeger, daar geloof ik niet in. De woningbouw komt terug en zal dat blijven doen. We zien bijvoorbeeld dat er bij de sociale woningbouw nog heel veel gebouwd moet worden. Kijk alleen al naar het feit dat iemand vijf jaar ingeschreven moet staan voordat hij een sociale huurwoning krijgt. We accepteren dat niet meer. Waar we over tien jaar staan? Het marktaandeel zal zeker toegenomen zijn. We zijn niet voor niets zo sterk uit de crisis gekomen.”
En, blijf je voorlopig ‘Mister Beton’?
Pielkenrood moet hartelijke lachen: “Ach, dat weet ik niet. Dat hangt ook af van in hoeverre de vijf brancheorganisaties in de betonindustrie nauwer gaan samenwerken. Geen idee wat er gaat gebeuren. Maar ‘ja’ ik blijf voorlopig wel in de beton. De branche geeft me voldoende uitdaging.”
[tabs]
[tab title=”CV Ton Pielkenrood”]
[table caption=”” width=”620″ colwidth=”100|520″ colalign=”left|left”] Leeftijd:|60 jaar Woonplaats:| Benthuizen Opleiding:|Hts (Weg- en Waterbouw), TU Delft (Civiele Techniek) Carrière:|Pielkenrood werkte veertien jaar bij de Hollandsche Beton Groep in de uitvoerende aannemerij, zowel nationaal als internationaal. Vanaf 1999 is hij directeur van de Bond van Fabrikanten van Betonproducten in Nederland (BFBN).
[/table]
1
Portland cement is een soort cement dat voor het eerst werd gefabriceerd in Groot-Brittannië in het begin van de 19de eeuw. Het heeft zijn naam gekregen van de Portland formation, een gesteenteformatie waaruit bouwmateriaal werd gewonnen op Het Isle of Portland. Portlandcement lijkt op dit materiaal. Het cement bestaat voor minimaal 90% uit portlandklinker, voor maximaal 5% uit gips en voor 5% uit andere toeslagstoffen.
2
Hoogovencement is een type cement met een andere samenstelling dan portlandcement; bij de klinker wordt een afvalproduct van de ijzerproductie (hoogoven), hoogovenslak, gemengd.
Het ministerie van Infrastructuur en Milieu kondigde gisteren hernieuwde afspraken aan om alle daken in Nederland voor 2024 asbestvrij te maken. Op dezelfde dag werd het pamflet ‘Laten we eindelijk normaal doen over asbest’ gepubliceerd, waarin grootschalige asbestsanering ‘weggegooid geld’ wordt genoemd. Een discussie over asbestsanering, en met name over de kosten ervan.
Discussie
Hoogleraar Helsloot wijst erop dat de meeste asbest niet in contact staat met lucht die ingeademd wordt en dat het inademen van asbest, net als passief meeroken, pas gevaarlijk wordt wanneer dit voor langere tijd plaatsvindt. Asbest is sinds 1993 verboden, wat er voor zorgt dat de jongste asbestdaken in 2024, dertig jaar oud zijn. ‘Door de invloed van weer en wind kunnen dan gemakkelijk deeltjes vrijkomen’ aldus staatssecretaris Sharon Dijksma van Infrastructuur en Milieu. De pamfletschrijvers betogen echter dat na dertig jaar de economische levensduur van de daken nog niet voorbij is en dat het voortijdig vervangen 882 miljoen euro extra kost. Volgens Helsloot is het veel effectiever om dit geld in te zetten voor zaken die de gezondheid meer schade toebrengen, zoals roken. Op dit moment is er in Nederland zo’n 130 vierkante kilometer aan asbesthoudende daken.
Regeling
Staatssecretaris Dijksma sloot een overeenkomst met vertegenwoordigers van provincies en gemeenten en organisaties als LTO en het Verbond van Verzekeraars om alle daken voor 2024 asbestvrij te maken. Onderdeel van de afspraak is een voordelige financieringsopties voor asbestsaneringen. Daarnaast gaan provincies en gemeenten praktijkervaringen met elkaar delen. Daarnaast is er al een asbestregeling gestart voor huiseigenaren en bedrijven die moeite hebben om asbestsanering te financieren. Voor deze regeling zijn dit jaar al 1758 aanvragen binnengekomen van huizenbezitters en bedrijven. Met de 4,7 miljoen euro die hiermee wordt uitgekeerd, is ruim één miljoen vierkante meter gesaneerd. De regeling is bedoeld voor asbestdaken met een oppervlakte van meer dan 35 vierkante meter. Per vierkante meter wordt er 4,50 euro uitgekeerd, met een maximum van 25.000 euro per adres.
Onder meer de burgemeester van Alkmaar, twee woningcorporaties en de Nijmeegse hoogleraar Besturen van Veiligheid Ira Helsloot ondertekenden het pamflet. In de Volkskrant zeggen zij dat ‘de verhouding tussen de kosten en baten van grootschalige asbestsanering scheef is’.
Provincie Flevoland en gemeente Lelystad ontwikkelen samen Flevokust: een buitendijkse overslaghaven met een bijbehorend industrieterrein. Bouw en Uitvoering neemt het in meerdere opzichten complexe en daarmee uitdagende project onder de loep.
De plannen voor Flevokust zijn niet nieuw. Het plan staat al meer dan 20 jaar in de beleidsplannen van de provincie Flevoland. In 2013 kwam er echter schot in. Nu is het bijna zover. De bouw van de buitendijkse overslaghaven, de ontsluiting en de bouw van de golfbreker zijn voor rekening van de provincie. De ontwikkeling van het bedrijventerrein achter de dijk gebeurt door de gemeente. Provincie en gemeente werken in het project nauw samen met containerexploitant CTU, de aannemer Gebr. Van der Lee, gemeente Lelystad, het ministerie van Infrastructuur & Milieu, Rijkswaterstaat en het waterschap Zuiderzeeland.
Haven
De toekomstige haven is geschikt voor op- en overslag van containers, projectlading, stukgoed en bulkgoederen. Voor de haven wordt tegen de dijk een 400 meter lange kade gebouwd met een terreindiepte van 140 meter. Het terminalterrein wordt daarmee ruim 5 hectare groot. Bij een groei in de marktvraag kan de kade worden verlengd tot 800 meter lengte (oppervlakte 10 hectare). In 2020 wordt een volume aan containers van 90.000 TEU verwacht. In het IJsselmeer wordt bovendien een golfbreker gebouwd. Deze beschermt de haven en zorgt dat deze tot en met windkracht 7 kan functioneren. Rogier Wilms, programmamanager gebiedsontwikkeling bij de provincie Flevoland: “We hebben twee projecten met elkaar kunnen combineren. In verband met strengere normen voor de waterveiligheid, moet de dijk versterkt, verbreed of verhoogd worden. Deze opgave combineren we met de bouw van de haven. Dat scheelt enorm in de kosten.”
Industrieterrein
Achter de dijk realiseert de gemeente Lelystad een industrieterrein. Jan-Nico Appelman, gedeputeerde van de provincie Flevoland: “Het terrein wordt door de gemeente gefaseerd aangelegd. In de eerste fase realiseren we ruim 7 hectare. Afhankelijk van de marktvraag kan het industrieterrein in stappen worden uitgebreid naar 20 hectare en vervolgens naar 43 hectare. Waarom deze fasering? Dat heeft te maken met de projectkosten. De gemeente heeft op deze manier niet gelijk geld nodig voor die 43 hectare. Ook heeft de keuze voor fasering te maken met het tijdsbeeld. Wie weet hoe de markt er over vijf tot tien jaar uit ziet? Flexibel zijn, zodat nog ingespeeld kan worden op toekomstige ontwikkelingen. Niet nu kosten maken voor bijvoorbeeld faciliteiten die straks misschien niet nodig zijn.”
“Voor de ontwikkeling van het bedrijventerrein lopen momenteel acquisitiegesprekken. Gesprekken die ons voldoende vertrouwen geven dat er marktpartijen zijn, die zich daar willen vestigen”, aldus Appelman.
Van idee naar bouw
Rogier Wilms: “In 2014 heeft de provincie de ontwikkeling van Flevokust naar zich toe getrokken. In korte tijd is er een variantenstudie uitgevoerd en zijn we gestart met het doorlopen van de planologische procedure; inpassingsplan, milieueffectrapportage et cetera. Eind 2014 – dus binnen een jaar – heeft Provinciale Staten het inpassingsplan vastgesteld en het investeringsbesluit genomen om de haven daadwerkelijk te kunnen realiseren. Vorig jaar hebben we besteed aan het maken van een vergunbaar ontwerp, wat de basis is geweest voor verschillende belangrijke vergunningen, die we nodig hebben voor de realisatie. Ook hebben we de aanbestedingsprocedure doorlopen. We hebben gekozen voor een Engineer & Construct contract. Partijen konden op basis van de functionele uitvraag een ontwerp indienen. Onze beoordelingscriteria? Kwaliteit van het plan van aanpak en ecologische meerwaarde. Bij de ingediende plannen van aanpak hebben we vooral gekeken naar de robuustheid van de planning, want tijdige oplevering is voor Flevokust heel belangrijk. Wat de ecologie betreft, biedt vooral de bouw van de golfbreker kansen voor ecologische verbetermaatregelen. Met name voor een goed leefgebied voor watervogels.”
Begin maart werd het contract met Gebr. Van der Lee getekend. In grote lijnen is bekend hoe het ontwerp eruit komt te zien. Wilms: “De belangrijkste vergunningen, die nodig zijn voor de aanleg, zijn reeds verleend. Het definitieve ontwerp moet de aannemer nog goedgekeurd krijgen bij de verschillende bevoegde gezagen. Daarna kan de aannemer ook fysiek aan de slag. Onze verwachting is, dat de bouw in augustus start.”
Over het ontwerp gesproken, is er al een tipje van de sluier op te lichten? Zijn er inventieve oplossingen? Rogier Wilms: “Gebr. Van der Lee heeft een ontwerp met een golfbreker die wordt opgebouwd met geotubes: langgerekte ‘worsten’ van waterdoorlatend geotextiel, waar zand of kleigrond in wordt geperst. Dit is een relatief goedkope oplossing, die functioneel goed voldoet. In vergelijkbare situaties en van deze omvang is dat in Nederland nog niet vaak gerealiseerd. Het is echter een bewezen techniek. Het tweede aspect is, dat het opbouwen van het terminalterrein in een droge situatie zal gebeuren. Eerst worden damwanden en taluds geplaatst om het werkterrein droog te pompen om vervolgens op te vullen met zand/fundering. Voordeel is een snellere zetting en er is minder materiaal nodig.”
Niet alleen bouwtechnisch zijn er noviteiten en daarmee uitdagingen te noemen. Appelman: “Op bestuurlijk niveau is het project behoorlijk complex. Het is meer dan het aanleggen van een kade in een bak water. We hebben onder andere te maken met diverse overheden, met Natura 2000, en met omwonenden. Daarbij moeten veiligheidsaspecten worden meegenomen. Het project dienen we in korte tijd te realiseren, wat te maken heeft met de vraag vanuit de markt en met de subsidievereisten. Sommige projecten hebben alleen al drie tot vier jaar nodig om de planologische procedure te doorlopen. Wij hebben dit deel in een jaar afgerond. Dat zegt ook iets over de samenwerking met de diverse partijen, die verloopt dus prima. Gezamenlijk zorgen we ervoor dat Flevoland steeds meer een logistiek knooppunt van betekenis vormt, waar we trots op kunnen zijn.”
Economie en logistiek
De haven en het industrieterrein komen te liggen ten noorden van Lelystad aan het diepe vaarwater van het IJsselmeer. Deze locatie bevindt zich in de directe nabijheid van de groeiende luchthaven (Lelystad Airport), de drukke scheepvaartroute Amsterdam-Lemmer, de snelweg A6 en het spoor (Hanzelijn). Het is een uitstekende locatie, volgens beide heren. Het project zal zorgen voor een nieuw vestigingsmilieu en een verhoging van de concurrentiekracht van de regio. Bestaande bedrijven kunnen hun logistieke processen optimaliseren en nieuwe bedrijven zullen zich vestigen en daarmee is de ontwikkeling van Flevokust ook goed voor de werkgelegenheid. De ontwikkeling van een nieuwe overslaghaven bij Lelystad voor de binnenvaart met bijbehorend bedrijventerrein draagt bij aan grote logistieke kennis en kracht van Nederland.
“Het is meer dan het aanleggen van een kade in een bak water”
Duurzame ontwikkeling
Duurzaamheid is een belangrijk aspect in de ontwikkeling van Flevokust. We noemden het al eerder in het artikel. Vervoer over water en per spoor, in plaats van over de weg, wordt de komende decennia steeds belangrijker. Het is goedkoper en minder milieubelastend: minder files, minder CO2-uitstoot. Door het bedrijventerrein duurzaam en kostenefficiënt aan te leggen, draagt het nog eens extra bij aan nationale milieudoelstellingen. Het ministerie van Infrastructuur & Milieu heeft daarom een subsidie van 7,4 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de aanleg van Flevokust. Jan-Nico Appelman: “De subsidie komt vanuit het programma Beter Benutten, dat betere benutting van de weginfrastructuur stimuleert. Het vrachtvervoer van de weg naar het water verplaatsen draagt bij aan minder files in de Randstad. Voorwaarde van deze subsidie is wel – we doen nog mee onder het oude programma – dat we eind 2017 operationeel moeten zijn. Een harde deadline, ook voor de aannemer. Haalt hij die niet, dan krijgt hij te maken met een boeteclausule.”
Het totale investeringskrediet van circa 30 miljoen euro vanuit de provincie bestaat uit de aanneemsom, voorbereidings-, plan- en proceskosten en in een later stadium kosten voor exploitatie – beheer en onderhoud – van de haven.
Voor de 5e keer is een Europese studie gedaan naar drugs in rioolwater om geografische verschillen en trends in drugsgebruik van stadsbewoners op te sporen, zo bericht ondermeer KWR. Rioolwateronderzoek wijst drugsgebruik binnen stad of regio uit.
67 Europese steden deden aan onderzoek mee
Het Europese Agentschap voor verdovende middelen – EMCDDA in Lissabon – publiceert vandaag het European Drug Report 2016 met nieuwe resultaten van metingen van cocaïne, amfetamine, ecstasy, methamfetamine en cannabis. Nederland staat voor amfetaminegebruik opnieuw in de top 5 van de ruim 67 Europese steden die aan het onderzoek meededen. Pim de Voogt (KWR en UvA) en Erik Emke (KWR) analyseerden het rioolwater van de Amsterdam, Utrecht en Eindhoven.
Rioolwateronderzoek
Het onderzoek wordt geleid door het Europese SCORE netwerk en past binnen een langjarige studie. Resultaten tussen 2011 en 2014 zijn vergeleken met de meest recente gegevens uit 2015. Gedurende een week in maart vorig jaar zijn monsters genomen in rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s) van 67 Europese steden (en enkele steden op andere continenten) en chemisch geanalyseerd. Hiermee is het drugsgebruik van ruim 35 miljoen mensen in beeld gebracht. Dit is de vijfde en tot nu toe meest uitgebreide studie die het mogelijk maakt van 2011 tot en met 2015 het rioolwater, dat verzameld is volgens een gezamenlijk meetprotocol, in verschillende landen te vergelijken.
Spiegel van de samenleving
Rioolwater bevat resten van stoffen die mensen consumeren of die ze uitscheiden als gevolg van hun levensstijl of gezondheidstoestand. Maar ook restanten van producten die in het huishouden worden gebruikt. Met chemische analysemethoden is het mogelijk om een groot aantal stoffen dat zo via toilet of afvoer in het riool terechtkomt aan te tonen. Rioolwater bevat een schat aan informatie over onszelf en vormt daarmee een spiegel van ons dagelijkse leven.
Steden of regio’s vergelijken
Met rioolwateranalyses kan men te weten komen welke medicijnen of verdovende middelen in de populatie worden gebruikt, aldus KWR Watercycle Research Institute op haar site:
“We kunnen verschillende steden of regio’s vergelijken door hun rioolwater apart te analyseren. Op die manier kunnen we iets zeggen over bijvoorbeeld het vóórkomen van ziektes, de mate van medicijn- of drugsgebruik, en de illegale dumping van chemicaliën zoals verven, afgewerkte olie, of grondstoffen voor fabricage van verdovende middelen.
De chemische analyses genereren gegevens die iets zeggen over gebruik door de totale groep van mensen die op het riool is aangesloten, één stad of een aantal kleinere steden. We kunnen geen uitspraak doen over het gebruik van een individu, omdat het rioolwater pas verzameld wordt vlak voordat het de rioolwaterzuiveringsinstallatie binnenkomt en dus al het weggespoelde water in het betreffende rioolstelsel weerspiegelt.
De methode houdt rekening met verdunning door bijvoorbeeld regenval en is in staat een aantal stoffen (bijvoorbeeld verdovende middelen zoals cocaïne of ecstasy) die rechtstreeks op het riool geloosd zijn te onderscheiden van dezelfde stoffen die na menselijke consumptie via urine in het rioolwater terecht zijn gekomen.”
Lees hier meer over het onderzoek en de uitkomsten.
Het verhaal van Gebr. Tolenaars is in 1959 begonnen met de twee Tolenaars-broers. De specialismen waren het maaien van erwten en granen en het uitmaaien van sloten en kreken. Hun hoofdinkomsten haalden zij uit de akkerbouw. In de jaren die daarop volgden is het bedrijf meer en meer gaan werken voor gemeenten, waterschappen en Staatsbosbeheer, waardoor een grotere diversiteit aan werkzaamheden ontstond. Op dit moment bestaat de klantenkring voor 90 procent uit overheden.
In de jaren zeventig bood Gebr. Tolenaars een compleet pakket aan diensten aan. Het bedrijf hield zich inmiddels bezig met bermenonderhoud, onderhoud van watergangen en alle overige werkzaamheden in cultuurtechnisch werk en groenvoorziening. Om aan de vraag vanuit de markt te blijven voldoen, is Gebr. Tolenaars de laatste jaren nog verder uitgegroeid tot een deskundig en innovatief bedrijf. Ook hun machinepark wordt aan de vraag van de klant aangepast. Hierdoor is het mogelijk om nog specifieker werk aan te nemen en deze projecten op het juiste niveau uit te voeren. Deze doelgerichte en efficiënte werkwijze heeft geresulteerd in een ISO 9001- en VCA*-certificatie. Daarnaast beschikken alle werknemers over het certificaat Flora en Fauna.
Activiteiten
In de winter houdt Gebr. Tolenaars zich voornamelijk bezig met snoeiwerk, het plaatsen en controleren van afrasteringen en het plaatsen van beschoeiingen en damwanden. De rest van het jaar zijn de activiteiten legio. Gebr. Tolenaars verhuurt bijvoorbeeld maaiboten inclusief personeel aan de gemeenten en waterschappen in de regio Land van Heusden en Altena. Verder is het bedrijf gespecialiseerd in maaiwerk. Met de maaiboot worden watergangen gemaaid, maar ook het maaien van bermen en dijken behoort tot de werkzaamheden. Het maaien en ruimen wordt gedaan met behulp van een maai-zuigcombinatie en lagedruktractoren. Daarnaast is de onderneming actief in het controleren van bomen, het planten van bomen en het frezen van stobben. Bermonderhoud en onderhoud van de watergangen zijn de belangrijkste werkzaamheden. Baggerwerkzaamheden vinden op kleine schaal plaats, maar deze maken wel deel uit van de allround werkzaamheden rondom het water.
Kracht
Inmiddels wordt het bedrijf niet meer door twee broers, maar door vader en zoon gerund. De kracht van het bedrijf ligt in het feit dat zij allebei nog volledig meedraaien in het bedrijf. Er is weinig verloop onder het personeel. Korte lijnen en duidelijke communicatie maken van het bedrijf een platte organisatie met veel flexibiliteit. Kijk op: www.gebr-tolenaars.nl voor meer informatie en foto’s van projecten.
Als u zoekt naar een partij die van a tot z de fijne kneepjes beheerst van ieder stadium in het bouwproces, denk dan eens aan De Roo Bouwkosten Adviesburo BV. Het bedrijf heeft zijn sporen verdiend door haar klanten te voorzien van een variatie van diensten die niet begrensd zijn door de beperkingen van standaard denken. Het bedrijf denkt graag wat verder om een passend bouwadvies te geven. Zij zorgen dan ook voor een efficiënte calculatie bij uw project, geven advies en zorgen dat alles aan de juiste bouwregels voldoet. Bovendien kunnen ze het hele proces ook efficiënt managen.
Dit totaalpakket ontzorgt en geeft u als opdrachtgever de gelegenheid om zich bezig te houden met waar u goed in bent. Zeker voor directe opdrachtgevers (bedrijven en particulieren) is ons type werk geen dagelijkse bezigheid. De firma bewijst haar kunde dan ook door de specifieke kennis met betrekking tot bouwkosten of bouwkunde te delen met haar klanten. Omdat De Roo Bouwkosten Adviesburo BV beschikt over een brede scope over de gehele bouwsector, kunnen zij gebruik maken van deze informatie om passend advies te geven in iedere situatie. Juist deze informatie is voor veel opdrachtgevers niet beschikbaar. Deze informatie en kennis bespaart tijd en geld door bij de juiste partijen in te kopen, en zorgt daarentegen wel voor een hoge kwaliteit, wetende wat de eisen zijn van ieder bouwproject. Het bedrijf heeft het vermogen om snel te antwoorden op vragen van de klant en in te spelen op snel wisselende situaties. Bijzonder belangrijk is ook de verantwoording naar het vakgebied. De Roo Bouwkosten Adviesburo BV heeft de toewijding om de kwaliteit van haar diensten te handhaven en te verhogen.
Betrouwbaar
De Roo Bouwkosten Adviesburo BV werkt voor een breed scala van instanties zoals aannemers, architecten, projectontwikkelaars, woningbouwverenigingen, overheidsinstellingen en directe opdrachtgevers. Door open te communiceren en er niet omheen te draaien zijn zij uitgegroeid tot een bedrijf dat bekend staat in de branche als rotsvast en betrouwbaar. Het bedrijf is trots op haar werkethiek om mensen eerlijk te behandelen en zodoende een menswaardige werkomgeving te creëren en in stand te houden. Door deze facetten als missie op te nemen in de bedrijfsstatuten en streng na te leven, is het bedrijf in staat om de juiste mensen aan zich te binden, die beschikken over de juiste professionele vaardigheden, kennis en bovenal integriteit.
Takken van sport
Allereerst de bouwkosten. Ieder project moet beheerst worden zodat het gehele traject financieel behapbaar blijft. De juiste prijzen worden vergeleken en de beste beslissingen worden genomen. Daarnaast is De Roo, in opdracht van de gemeente Zeist, al enige jaren bezig om het grootste woonwagencentrum van Europa te herinrichten en transformeren naar een normale woonwijk van Zeist met behoud van de specifieke sfeer en kenmerken van de woonwagencultuur. Omdat tijdens de werkzaamheden het centrum volledig bewoond blijft, is dit logistiek een enorme uitdaging.
Ook is De Roo de laatste jaren erg betrokken bij het herbestemmen en transformeren van bestaande kantoorpanden naar wooneenheden en studentenhuisvesting. Op dit moment zijn 320 wooneenheden gerealiseerd en 430 wooneenheden in ontwikkeling. Deze wooneenheden zijn verdeeld over 12 locaties.
Wilt u meer informatie over de diverse projecten die het bedrijf met succes heeft afgerond kijk dan op: www.deroobv.nl.
Met coatings voor asfalt en beton is veel mogelijk. Dat bewijst Topcourts BV, specialist in het werken met dergelijke coatings. Topcourts kleurt, beschermt, repareert en bewerkt al meer dan twintig jaar asfalt en beton. De coatings worden aangebracht op speelvelden, pleinen, sportvloeren en fietspaden met als doel om grauwe speelvelden aantrekkelijker voor de jeugd te maken en de buurt op te fleuren en veiliger te maken.
Topcourts opereert landelijk en heeft ook opdrachtgevers in België. De combinatie van vakmanschap en kwaliteitsproducten zorgt bij elk project voor een duurzaam resultaat. Topcourts werkt veelal in opdracht van gemeenten, provincies en wegenbouwbedrijven. Opdrachtgevers kiezen Topcourts vanwege de persoonlijke en flexibele werkwijze, het duurzame resultaat en de uitstekende producten. Van kleur vrolijkt een wijk op, dit geldt zowel voor een oude stadskern of voor een nieuwbouwwijk.
Veiligheid
Kleurgebruik in openbare fietspaden, voetpaden en pleinen is tevens goed voor de veiligheid van de gebruikers. De drukte in het verkeer is de afgelopen decennia alleen maar toegenomen. Het aantal toegenomen auto’s, fietsers, motoren en vrachtwagens zijn niet alleen een belasting voor het wegennet, ze brengen ook meer veiligheidrisico’s met zich mee. Duidelijke en duurzame markeringen – rode fietsstroken, gele verkeersdrempels – verhogen de veiligheid. De kwaliteitsproducten die Topcourts gebruikt, zijn snelhardend, kleurvast, duurzaam, stroef en blijvend flexibel.
Sportvloeren
Het kleuren van sportvloeren is een aparte tak van sport. Het vraagt om uitgebreide kennis van de hele range coatings voor het afwerken van asfalt en beton. Topcourts is al meer dan twintig jaar gespecialiseerd in deze tak van sport. Of het nu gaat om een tennisbaan in asfalt of waterdoorlatend beton, een handbalveld, een skatebaan, een basketbalvloer of een inline-hockeyveld.
Gebruiksvriendelijk in onderhoud
De coatings zijn gebruiksvriendelijk in onderhoud. Na elke winter worden de coatings schoongespoten met een hoge druk reiniger. Dit tast de laag uiteraard niet aan. Na circa tien jaar, afhankelijk van de ligging en het gebruik, worden de coatings opgeschuurd en worden er nieuwe lagen aangebracht. Topcourts legt bijna 20.000 vierkante meter coatings per jaar aan bij haar opdrachtgevers. Met twee man in dienst zet het bedrijf zich enthousiast in om Nederland en België meer kleur te geven. Plannen zijn er genoeg om zichzelf als bedrijf nog meer op de kaart te zetten. De producten worden gefinetuned en onder eigen naam op de markt gezet. Kijk voor de mogelijkheden tot samenwerking, afgeronde projecten en foto’s op: www.topcourts.nl
[tabs]
[tab title=”Topcourts BV”]
Klein Hoogsteen 5
4815 PY Breda
T 076-5428072 www.topcourts.nl
Werkzaamheden van Topcourts
[list color=”grey”]
Brengt secuur belijningen aan op speelvelden;
Coat vakkundig asfalt en betonnen oppervlakken;
Maakt kleurrijke logo’s in beton en asfalt;
Beschermt, repareert asfalt en beton voor de openbare veiligheid;
Maakt asfalt extra stroef om de remweg op gevaarlijke kruisingen te verkorten.
