De energietransitie blijft een grote financiële uitdaging voor de Rijksoverheid, waarbij de kosten energietransitie jaarlijks flink oplopen door subsidies en gemiste belastinginkomsten. De overheid investeert fors in duurzame energie en energiebesparing, maar de balans tussen inkomsten en uitgaven blijft scheef. Belastingkortingen op energiegebruik zorgen voor miljarden aan gemiste inkomsten, terwijl de kosten voor de energietransitie door overheidsuitgaven blijven stijgen.
Kosten energietransitie en gemiste belastinginkomsten
De kosten energietransitie bestaan deels uit subsidies en andere overheidsuitgaven. Daarnaast geeft de overheid kortingen op belastingen voor energiegebruik, zoals de aansluitingskorting en het energieplafond in 2023. Zonder deze kortingen zouden de belastinginkomsten in 2024 zo’n 7,5 miljard euro hoger zijn geweest. Jaarlijks mist de overheid meer inkomsten door deze kortingen dan dat er wordt uitgegeven aan het stimuleren van duurzame energie, zo bericht het CBS.
Tussen 2019 en 2024 schommelden de inkomsten uit belastingen tussen 19,3 en 26,5 miljard euro. Tegelijkertijd stegen de kortingen van 3,2 miljard in 2019 naar 11,3 miljard in 2023. Dit laat zien hoe groot de impact is op de overheidsuitgaven.
Belastinginkomsten vooral uit wegvervoer
In 2024 kwam 60 procent van de belastingen op energiegebruik uit wegvervoer. Dit betreft accijns op brandstoffen, motorrijtuigenbelasting en BPM. Inclusief BTW op accijnzen loopt dit percentage zelfs op naar 63 procent. Daarnaast leverde energiebelasting op aardgas en elektriciteit 20 procent van de inkomsten op.
In 2022 en 2023 waren de inkomsten uit energiebelasting lager door het prijsplafond. Tegelijkertijd namen belastingen op CO2-emissierechten en vliegtickets toe. Dit toont een verschuiving in de bronnen van inkomsten.
Kosten energietransitie halverwege in beeld
De kosten energietransitie variëren jaarlijks door wisselende subsidieregelingen. In 2024 ging 1,5 miljard euro naar de SDE-subsidie voor bedrijven. Daarnaast werd 1 miljard euro besteed aan verduurzaming van gebouwen. Veel regelingen hebben een korte looptijd, wat zorgt voor jaarlijkse veranderingen in uitgaven.
De SDE-subsidie fluctueert door energieprijzen. In 2022 en 2023 waren deze uitgaven laag, terwijl energieprijzen juist hoog waren. Dit laat zien hoe afhankelijk sommige maatregelen zijn van marktomstandigheden.
Overheidsuitgaven en specifieke uitkeringen
De uitgaven van lokale overheden aan de energietransitie, via specifieke uitkeringen (SPUKs), stegen tussen 2019 en 2024 van nul naar 600 miljoen euro. Meer informatie hierover is te vinden in het artikel over lokale uitgaven. Daarnaast ondersteunde het Rijk in sommige jaren TenneT met extra kapitaal voor het hoogspanningsnet.
De samenstelling van overheidsuitgaven blijft veranderen. Dit komt door nieuwe prioriteiten en tijdelijke maatregelen die worden ingevoerd.
Kosten in cijfers
Voor een diepgaande analyse van de kosten energietransitie biedt de Overheidsrekening Energietransitie (ORET) 2019-2024 gedetailleerde inzichten. Ook het CBS-artikel over kosten en baten geeft extra context over de financiële impact van deze transitie. De cijfers laten een complexe balans zien tussen inkomsten en uitgaven. Het blijft een uitdaging om dit evenwicht te vinden in de overheidsuitgaven voor de transitie.
Bron: CBS.
Zie ook:
Nieuwbouw kerncentrales in Nederland: wat is de stand van zaken?
