De intrekking van de toestemming voor het gebruik van BKapp van twee kwaliteitsborgers heeft direct grote gevolgen voor lopende bouwprojecten onder de Wkb. Voor opdrachtgevers, aannemers en gemeenten betekent dit dat werkzaamheden alleen verder kunnen als snel een nieuwe kwaliteitsborger wordt aangewezen. Tegelijk laat de maatregel zien dat het toezicht binnen het stelsel van kwaliteitsborging actief is en dat overtredingen niet zonder gevolgen blijven.
“Samen waren de betrokken kwaliteitsborgers actief in 250 gemeenten en ongeveer 1400 bouwprojecten”
Instrumentaanbieder Apexion heeft de toestemming ingetrokken van Bureau Kwaliteitsborging BV uit Amersfoort en Stichting Bureau WKB uit Tilburg om met het instrument BKapp te werken. Daarmee mogen deze partijen geen kwaliteitsborging meer uitvoeren. De TloKB heeft deze intrekking opgenomen in het register. Voor de markt is dat een zwaar signaal, omdat de betrokken kwaliteitsborgers samen actief waren in 250 gemeenten en betrokken zijn bij ongeveer 1400 bouwwerken. Volgens de beschikbare gegevens gaat het om 4,9 procent van alle bouwwerken die op dit moment onder de Woningwet met kwaliteitsborging in aanbouw zijn.
De reden voor de maatregel is volgens Apexion dat beide kwaliteitsborgers niet hebben voldaan en ook nu niet voldoen aan de vereisten voor opleiding, kennis en ervaring. Daardoor is het gebruik van de toestemming als onrechtmatig beoordeeld. Voor opdrachtgevers en uitvoerende partijen komt deze ontwikkeling op een lastig moment. Projecten die al eerder vertraging hadden opgelopen door een eerdere schorsing, worden nu opnieuw geraakt. Dat zorgt voor onzekerheid op de bouwplaats, in de planning en bij de overdracht van dossiers.
Gevolgen voor lopende bouwprojecten
Zodra een kwaliteitsborger zijn werkzaamheden niet meer mag uitvoeren, kan een project niet op de gebruikelijke manier doorgaan. Zonder geldige kwaliteitsborging mag er niet verder worden gebouwd. Dat volgt rechtstreeks uit het stelsel van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen, waarin toezicht tijdens ontwerp en uitvoering niet vrijblijvend is. Voor aannemers en opdrachtgevers betekent dit dat de voortgang direct onder druk staat, ook als het werk technisch gezien gewoon door zou kunnen.
Daarnaast kunnen de betrokken kwaliteitsborgers geen verklaring meer afgeven dat het bouwwerk aan de bouwregels voldoet. Juist die verklaring is nodig bij de afronding van het project, omdat deze bij de gemeente moet worden ingediend. Zonder deze verklaring mag een gebouw niet in gebruik worden genomen. Dat treft niet alleen woningbouwprojecten, maar ook utiliteitsbouw en kleinere bouwwerken waar de Wkb van toepassing is. In de praktijk kan dit leiden tot extra kosten, contractuele discussies en vertraging in oplevering.
Impact groot
Vooral bij projecten die al ver gevorderd zijn, is de impact groot. Een nieuwe kwaliteitsborger moet zich inlezen in het dossier, controleren welke risicobeoordelingen zijn opgesteld en nagaan of het borgingsplan goed is uitgevoerd. Als documenten ontbreken of als eerdere controles niet voldoende herleidbaar zijn vastgelegd, kan aanvullend onderzoek nodig zijn. Dat kost tijd en geld, en kan de relatie tussen opdrachtgever, aannemer en adviseurs onder druk zetten.
Wat te doen bij uitval van kwaliteitsborgers?
Opdrachtgevers die met een van deze kwaliteitsborgers werkten, moeten zo snel mogelijk een andere partij inschakelen. Pas nadat een nieuwe kwaliteitsborger formeel is aangewezen, mag de bouw weer verdergaan. Daarbij ligt het voor de hand om eerst contact op te nemen met de instrumentaanbieder of om via het register van de TloKB te zoeken naar een partij die wel bevoegd is om het juiste instrument toe te passen.
Die overstap is in de praktijk niet eenvoudig. Een nieuwe kwaliteitsborger moet niet alleen beschikbaar zijn, maar ook bereid zijn om een lopend project over te nemen. Daarbij speelt mee hoe volledig het bestaande dossier is en of eerdere bevindingen goed zijn vastgelegd. Hoe beter de projectadministratie is bijgehouden, hoe sneller een overname mogelijk is. Voor opdrachtgevers is het daarom verstandig om alle stukken direct te ordenen, van risicobeoordeling en borgingsplan tot controleverslagen, foto’s en correspondentie met betrokken partijen.
Ook bouwers doen er goed aan om snel duidelijkheid te vragen over de vervolgstappen. De uitval van kwaliteitsborgers heeft immers gevolgen voor de volledige sorganisatie, de planning van onderaannemers en de afstemming met leveranciers. Zeker wanneer werkzaamheden op korte termijn zouden worden afgerond, kan het ontbreken van een geldige borging leiden tot stilstand.
Rol van gemeenten en toezicht door de TloKB
Gemeenten houden binnen het huidige stelsel een duidelijke handhavende rol. Als een bouwactiviteit doorgaat zonder kwaliteitsborging, kan de gemeente de bouw stilleggen. Ook kan zij optreden wanneer een gebouw in gebruik wordt genomen zonder dat de vereiste verklaring is ingediend. Daarmee blijft het publieke toezicht aanwezig, ook al ligt de technische toetsing tijdens de uitvoering bij private kwaliteitsborgers.
De TloKB vervult daarbij een andere rol. De organisatie houdt het register bij van toegelaten instrumenten en van kwaliteitsborgers die toestemming hebben om een instrument toe te passen. Daarnaast ziet zij toe op het functioneren van het stelsel. Dat gebeurt via inspecties bij instrumentaanbieders en kwaliteitsborgers en via steekproeven op de bouwplaats. Daar wordt beoordeeld of een project op dat moment voldoet aan de bouwregels en of het toegelaten instrument juist wordt toegepast.
Ingrijpen
In deze zaak is van belang dat de TloKB niet rechtstreeks ingrijpt bij de kwaliteitsborger zelf, maar optreedt richting de instrumentaanbieder. Volgens de beschikbare informatie heeft de toezichthouder dat hier ook gedaan. Daarmee komt opnieuw naar voren hoe de verantwoordelijkheden binnen de Wkb zijn verdeeld. Instrumentaanbieders moeten zorgen voor goed gebruik van hun instrument, terwijl kwaliteitsborgers moeten voldoen aan vakinhoudelijke en organisatorische eisen.
Reacties uit de markt
Bouwend Nederland meldde dat de projecten van de twee betrokken kwaliteitsborgers opnieuw stilliggen. De exacte omvang is volgens de brancheorganisatie nog niet volledig duidelijk, omdat een deel van de projecten uit een eerdere schorsingsronde inmiddels gereed kan zijn gemeld of door andere partijen kan zijn overgenomen. Voor opdrachtgevers en aannemers die nu opnieuw worden geraakt, is dat een harde tegenvaller. Zij moeten niet alleen een andere kwaliteitsborger vinden, maar ook rekening houden met vertragingen in uitvoering en oplevering.
toezichtstelsel werkt
Ook de Vereniging Kwaliteitsborging Nederland heeft gereageerd. De vereniging ziet in de recente schorsingen en intrekkingen geen reden om de Wkb ter discussie te stellen. Wel klinkt duidelijk door dat scherper en eerder toezicht nodig is om te voorkomen dat problemen te lang buiten beeld blijven. Die lijn sluit aan bij de politieke reactie van minister Elanor Boekholt-O’Sullivan, die volgens antwoorden op Kamervragen heeft aangegeven dat het ingrijpen laat zien dat het toezichtstelsel werkt, maar dat sneller optreden nodig is wanneer partijen onvoldoende functioneren.
Voor de sector is dat een belangrijk signaal. Het stelsel staat of valt met betrouwbare kwaliteitsborgers, duidelijke dossiervorming en een goed werkende keten van toezicht. Als partijen die niet aan de eisen voldoen te lang actief blijven, worden opdrachtgevers, aannemers en eindgebruikers geraakt. Tegelijk laat deze situatie zien dat correctie mogelijk is zodra tekortkomingen worden vastgesteld. Dat biedt ook ruimte om het stelsel verder te verbeteren, met meer aandacht voor vakbekwaamheid, transparantie en een gelijk speelveld.
Nieuwe balans zoeken na problemen met kwaliteitsborgers
De komende periode zal veel afhangen van de snelheid waarmee lopende projecten kunnen worden overgenomen. Daarbij speelt capaciteit in de markt een grote rol. Er zijn nog 69 andere kwaliteitsborgers actief, maar niet iedere partij heeft direct ruimte om complexe of al ver gevorderde projecten op te pakken. Dat maakt planning en beschikbaarheid een aandachtspunt, zeker in regio’s waar de druk op de bouwproductie al hoog is.
Voor bouwbedrijven en opdrachtgevers is deze ontwikkeling ook een les in risicobeheersing. Het is verstandig om niet alleen te kijken naar prijs en beschikbaarheid, maar ook naar de kwaliteit van de kwaliteitsborger, de stabiliteit van de organisatie en de manier waarop dossiers worden opgebouwd. Wie daar vooraf scherper op let, kan problemen later mogelijk beperken. De markt zal zich daarop moeten aanpassen, ook al kost dat tijd en extra afstemming.
Heldere rollen!
Dat neemt niet weg dat het systeem van kwaliteitsborging voor het bouwen door deze gebeurtenis opnieuw onder een vergrootglas ligt. Juist daarom is het van belang dat alle verantwoordelijk betrokkenen hun rol helder invullen. Alleen dan kunnen projecten doorgaan binnen de regels die gelden. Voor veel lopende projecten is snelle duidelijkheid nu het belangrijkst, zodat de bouw niet langer stilligt dan nodig.
TloKB?
De Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw (TloKB) is een zelfstandig bestuursorgaan zonder rechtspersoonlijkheid en maakt deel uit van de Rijksoververheid. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoordelijk voor een adequaat toezicht op de TloKB. De TloKB heeft een drietal hoofdtaken in de kwaliteitsborging voor het bouwen, bij erkende kwaliteitsverklaringen voor bouwproducten en bij het gecertificeerd werken aan gasverbrandingsinstallaties.
Bronnen: Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Bouwend Nederland, Vereniging Kwaliteitsborging Nederland.
