De renovatiestandaard geeft eigenaren, beheerders en uitvoerende partijen in de utiliteitsbouw een vrijwillige maar duidelijke richtlijn voor de energieprestatie van bestaande gebouwen. Die richtlijn is zeer relevant, omdat renovatieprojecten vóór 2030 al moeten aansluiten op de eindnorm die na 2030 wordt vastgesteld voor 2050. Wie nu slim plant, kan latere extra investeringen beperken en gebouwen in één renovatiecyclus op het gewenste prestatieniveau brengen.
Wat betekent de renovatiestandaard
De renovatiestandaard is ontwikkeld voor utiliteitsgebouwen en geldt dus niet voor woningen. Het gaat om een vrijwillige norm die vastlegt welk niveau van energieprestatie een gebouw moet halen om ook richting 2050 voldoende energiezuinig te zijn. Daarmee is de renovatiestandaard vooral een praktisch stuurmiddel voor opdrachtgevers, adviseurs, aannemers en installateurs die renovaties voorbereiden.
Deze is van belang, omdat veel utiliteitsgebouwen in de komende jaren worden aangepast vanwege verouderde installaties, veranderend gebruik of strengere energie-eisen. Denk aan kantoren, winkels, horeca, onderwijsinstellingen, zorginstellingen, sportaccommodaties en gevangenissen. De prestatie-eis is niet voor elk gebouw gelijk. Benodigde kwaliteit hangt samen met de gebruiksfunctie en met de oppervlakte van het gebouw. Daardoor vraagt een kantoor een andere uitwerking dan een logiesgebouw of een sportgebouw.
Als je toch verbouwt ..
De achterliggende gedachte is eenvoudig. Als je voor 2030 toch al gaat verbouwen, is het financieel en technisch logisch om direct toe te werken naar het niveau dat later de ondergrens wordt. Zo voorkom je dat delen van de gebouwschil of installaties over enkele jaren opnieuw moeten worden aangepast. Voor uitvoerende partijen levert dat meer duidelijkheid op in de voorbereiding, de engineering en de fasering van werkzaamheden.
Energielabel als maatlat in de renovatiestandaard
De renovatiestandaard sluit aan op het energielabel van utiliteitsgebouwen. Een erkend adviseur beoordeelt het gebouw en kent een label toe van G tot A+++++. Vanaf half 2023 wordt op het energielabel ook zichtbaar of een gebouw voldoet aan de renovatiestandaard. Dat maakt de richtlijn concreet en toetsbaar in de praktijk.
Voor verschillende gebruiksfuncties gelden indicatieve labelletters. Bij kantoren, winkels, onderwijsgebouwen, gebouwen voor bijeenkomsten en de gezondheidszorg zonder bed ligt het richtniveau op A+++. Voor logies, sport, gevangeniscellen en gezondheidszorg met bed is A++ het uitgangspunt. Deze labelniveaus zijn indicatief, maar geven in projecten wel meteen richting aan ontwerpkeuzes en investeringen.
Al langer: minimaal label C
Daarmee ontstaat ook een duidelijke relatie met bestaande regelgeving. Kantoren moeten sinds 2023 minimaal energielabel C hebben. De renovatiestandaard ligt daar dus duidelijk boven. Voor vastgoedpartijen die portefeuillebreed moeten plannen, is dat verschil groot. Een gebouw dat vandaag nog net voldoet aan label C, is nog niet automatisch voorbereid op de energieprestatie die op langere termijn verwacht wordt.
Bij de verbetering van het label spelen bekende maatregelen een rol. In veel projecten begint dat met LED-verlichting, betere isolatie, zonnepanelen en een warmtepomp. In de praktijk worden die maatregelen vaak gecombineerd met vervanging van klimaatinstallaties, verbetering van ventilatie en aanpassing van regeltechniek. Juist de samenhang tussen bouwkundige en installatietechnische ingrepen bepaalt of een pand de gewenste score haalt.
Niet alleen beleidsdoel
Voor uitvoerende partijen is vooral van belang dat zulke projecten aantonen dat duurzaamheid niet alleen een beleidsdoel is, maar ook samenhangt met exploitatie, verhuurbaarheid en waardebehoud. Wanneer gebouweigenaren tijdens een verbouwing toch plafonds openen, installaties vervangen of de indeling aanpassen, ligt het voor de hand om ook direct maatregelen te treffen die passen binnen de renovatiestandaard. Dat werkt efficiënter in planning, montage en kostenbeheersing, al vraagt het in de voorbereiding soms meer afstemming.
Gebouwgebonden energie en planning maatregelen
De beoordeling binnen de renovatiestandaard kijkt naar gebouwgebonden energie. Dat is het energiegebruik dat samenhangt met het functioneren van het gebouw zelf, zoals verwarming, airconditioning, ventilatie en verlichting. Procesgebonden energie, dus energie voor bedrijfsactiviteiten of specifieke apparatuur, telt hierbij niet mee. Dat onderscheid is voor adviseurs en aannemers belangrijk, omdat het bepaalt op welke onderdelen de labelverbetering wordt berekend.
Wie renovaties voorbereidt, doet er verstandig aan om zo veel mogelijk maatregelen in één plan te bundelen. Dat sluit aan op de lijn van de overheid, die eigenaren oproept om natuurlijke renovatiemomenten te benutten. Een meerjarige onderhouds- en investeringsplanning kan daarbij helpen, net als opname van de doelstelling in een portefeuilleroutekaart. Zo ontstaat een route waarin technische levensduur, budget en energieprestatie beter op elkaar aansluiten.
Daarnaast kunnen gebouweigenaren hun werkelijke verbruik vergelijken via het Datastelsel Verduurzaming Utiliteit*. Met dat systeem is het mogelijk om het feitelijke energiegebruik per vierkante meter te beoordelen en data te delen met bijvoorbeeld een adviseur of aannemer. Voor de uitvoeringspraktijk is dat nuttig, omdat de ontwerpintentie en het daadwerkelijke gebruik dan beter op elkaar kunnen worden afgestemd. Dat voorkomt dat prestaties alleen op papier goed lijken, maar in bedrijf achterblijven.
Waar je naast de renovatiestandaard rekening mee houdt
De renovatiestandaard gaat over energieprestatie, maar niet elk thema valt daar volledig onder. Zo is aardgasvrij bouwen of renoveren niet altijd noodzakelijk om aan de standaard te voldoen. Toch moeten gebouwen voor 2050 van het aardgas af. Daarom is het verstandig om bij renovatie meteen te kijken naar een aardgasvrij alternatief of naar de mogelijkheden van lokale warmtenetten. Voor ontwerp en uitvoering voorkomt dat dat een nieuwe installatie later opnieuw moet worden vervangen.
Ook de informatieplicht energiebesparing speelt mee. Gebouweigenaren en beheerders moeten rapporteren over hun energieverbruik en over de maatregelen die zij nemen. Via de informatieplicht energiebesparing wordt dat formeel vastgelegd. Wanneer een gebouw voldoet aan de renovatiestandaard, wordt die rapportage eenvoudiger. De overheid mag er dan vanuit gaan dat het gebouw voor de langere termijn al op voldoende niveau zit.
Verplichting komt er aan!
Een ander belangrijk punt is de toekomstige eindnorm. Voor 2030 is de renovatiestandaard nog vrijwillig. Daarna wordt een verplichte eindnorm vastgesteld voor 2050. Gebouwen die nu al aan de renovatiestandaard voldoen, worden uitgezonderd van de energieprestatie-eis van die latere eindnorm. Voor opdrachtgevers en uitvoerders is dat een sterk argument om nu vooruit te werken. Het beperkt de kans op desinvesteringen en maakt renovatieprojecten beter bestand tegen toekomstige aanscherping van regels.
Renovatiestandaard steeds meer sturend
Voor de bouw- en vastgoedsector groeit de renovatiestandaard uit tot een praktisch referentiekader bij renovatie van utiliteitsgebouwen. De richtlijn helpt bij het bepalen van ambitieniveau, maatregelpakket en fasering. Het maakt het gesprek met opdrachtgevers concreter. Niet alleen de wettelijke ondergrens staat dan centraal, maar ook de vraag of een gebouw met de gekozen aanpak werkelijk toekomstbestendig is.
Daarmee neemt de betekenis van de renovatiestandaard verder toe in aanbestedingen, verduurzamingsplannen en meerjarige onderhoudsprogramma’s. Zeker bij gebouwen met een complexe gebruiksfunctie of een combinatie van functies biedt de standaard houvast. Wie nu ontwerpt en uitvoert met de renovatiestandaard als vertrekpunt, werkt toe naar gebouwen die technisch, financieel en beleidsmatig beter passen bij de opgaven van de komende decennia.
Aanvullende informatie:
Bezit je organisatie meer dan 20 gebouwen in Nederland en vallen deze onder toezicht van 2 of meer omgevingsdiensten? Kijk dan naar de Portefeuilleaanpak.
*Met het Datastelsel Verduurzaming Utiliteit (DVU) kan je bepalen wat voor jouw gebouw het werkelijke energiegebruik per vierkante meter is.
Bron: RVO.
