“De processen moeten en kunnen strikter en eenvoudiger, dan kunnen we meer met complexer wordende technologie, in ‘leuke’ gebouwen die niet per se nieuw gebouwd hoeven te worden.” Het is een overall conclusie die getrokken kan worden uit de Nationale Conferentie Gebouw Automatisering 2016, Bits, Bricks & Behaviour 3.1 / 3.2. In een elftal detailuitkomsten wordt een en ander concreet. Technologie zet vastgoed waardeketen op zijn kop.
Als je een grote conferentie organiseert met zestig sprekers en vijfhonderd conferentiedeelnemers kun je daar dan heldere lijnen in ontdekken en baanbrekende conclusies naar boven krijgen? Dat blijkt te kunnen:
Computer met een dak er op
Weg met het PvE, het programma van eisen’ was wel de meest pregnante lijn uit de eerste conferentiedag. “We weten per definitie niet welke nieuwe mogelijkheden nieuwe technologie ons gaat bieden”, stelde Peter Schumacher van Royal Haskoning DHV vast. Als die technologie dan ook nog eens in hoge mate een combinatie van hardware en software is, “een computer met een dak er op”, zo benoemde OVG directeur Jan Hein Tiedema de gebouwen van vandaag of morgen, dan kom je er niet meer met een PvE. Je weet nog nauwelijks over welke functionaliteit je gaat praten, laat staan dat je eisen kunt definiëren die zich laten vertalen naar technische specificaties. We praten niet langer slecht over ‘technology push’. De wisselwerking tussen technologie, mens en maatschappij is zodanig dat organisaties niet alleen meer vragen om flexibele, adaptieve gebouwen, maar die nu eisen. Dat is niet meer te vatten in een traditioneel PvE.
Conclusies die getrokken kunnen worden uit de Nationale Conferentie Gebouw Automatisering 2016
Wie specificeert
Het getuigt van inzicht dat de brancheorganisatie bij de voorbereiding van de conferentie besloot flink ruimte te maken in het programma voor het onderwerp ‘Best Value Procurement’. Ook in de bureaucratische wereld van het openbaar aanbesteden blijkt door te dringen dat het anders moet en kan. Niet de opdrachtgever die specificeert, maar degene die opdrachtnemer wil worden komt met ideeën. Pas dan kun je verwachten dat de automatiseringssystemen met de beste kosten/baten verhouding worden aangeboden.
Nooit af
En overigens, over strikt gesproken, als opdrachtgever en opdrachtnemer al in het stadium van aanbesteden afspraken maken over onafhankelijke en continuous commissioning, dan is het ook niet meer zo moeilijk om te stoppen met het spreken over ‘oplevering’ of ‘inbedrijfstelling’. Het gebouw, de computer met het dak erop, krijgt regelmatig een ’update’, is nooit ‘af’. Zo gebeurt het al bijvoorbeeld bij The Edge op de Zuidas in Amsterdam, twee jaar geleden al spraakmakend op deze Bits, Bricks & Behaviour conferentie.
In een rechtstreekse lijn zette Jan Hein Tiedema hier ook een trend neer voor de rest van conferentie. “We spreken als projectontwikkelaar niet meer alleen met de CEO en de CFO van de eindgebruiker, maar nu vooral ook met HRM. Het gebouw is niet langer het primaire product, maar de werkplek.” Op dag twee werd dat heel concreet. Meubelleverancier Ahrend kwam uitleggen waarom en waartoe hun bedrijfsmeubels langzamerhand vol met sensoren komen. Facility Management Software leverancier Planon vertelde niet meer zonder die sensoren haar werk te kunnen doen en op basis daarvan ook elke dag nieuwe functionaliteit toe te voegen. De ‘digital ceiling’ werd gepresenteerd en Ahrend kon ter plekke meteen aansluiten.
(v.l.n.r.) Kevin Raaijmakers, Philips Lighting, Peter Dijkstra, Cisco, Jeroen van Meel, Axians
Cloud based
Aan het eind van de tweede conferentiedag legde Wouter Kok van Deerns de puzzel nog een keer, passend in de lijn van zo’n tien eerdere lectures die allemaal verschillende elementen van de ‘cloud based’ disruptie lieten zien, een paar grote gevestigde, maar vooral een flink aantal nieuwe, jonge spelers.
Herijking van leiderschap
De groundbreaking disruptie in de vastgoed waardeketen is ook al doorgedrongen tot de architectenbureaus. In de afgelopen jaren, de voorgaande edities ging dat nog wat onwennig, door toenmalig voortrekker EGM Architecten en daarna Cepezed. Nu pakte Chris de Jonge van JHK Architecten het schitterend op, goed voorbereid. “Dank zij de technologie van nu is er weinig vaste infrastructuur nodig. Je kunt dus uitgaan van een bestaand ‘leuk’ gebouw en daar de technologie binnenbrengen om volledig voorop te lopen met nieuwe functionaliteit en uitstraling, herontwikkeling.” Hij koppelde daar meteen een noodzakelijke “herijking van leiderschap in de bouw” aan. De aannemer en de installateur kunnen hierin niet de lead hebben.
Ook dat voorzag Peter Schumacher. “We hebben al hele goede ervaringen met de system integrator in de lead. Vooral bij herontwikkeling werkt dat het beste. Niet de installateur kiest een system integrator, maar de system integrator kiest de installateur.” Innovatie expert en dagsluiter op de eerste dag Jef Staes zette dat in een groot kader. “De Red Monkey van onze tijd is de leerling die voor de klas gaat staan en de docent de les leest op basis van wat dat jochie weet van internet.” Het sloot naadloos aan bij De Jonge en Schumacher.
Bij wie moet ik zijn?
De vraag die ook nu weer uit de zaal kwam, net als eerdere jaren tijdens de conferentie, paste nu meer dan ooit. Een gebouwbeheerder die de vraag stelt: “Bij wie moet ik nou eigenlijk zijn, van wie kan ik verwachten dat hij overzicht heeft, alle opties tegen elkaar kan afwegen, het hele proces kan beheersen?” Halverwege trachtte iemand het antwoord te geven dat er eerst standaardisatie binnen de technologie moet komen. De stelling werd ontmaskerd, dat gaat nooit gebeuren. De reactie op het moment dat de vraag werd gesteld was veel realistischer. “Zoek iemand die de rol van ‘scrummaster’ kan invullen. Dat kan een ingenieurs/adviesbureau zijn, maar soms ook de opdrachtgever zelf. Verdiep je in elk geval zelf in de vraag wat de rol van scrummaster inhoudt.”
Het past bij de ook nu weer naar boven komende roep om data-openheid, data-beschikbaarheid, los van fabrikantgebonden systemen.
Zelfs die twee bijdragen van sprekers die door congresgangers als minder werden beoordeeld, droegen bij aan de duidelijkheid. Ontwikkelaars die nog steeds zo zijn ingericht dat zij bijvoorbeeld voor winkelcentra uitgaan van grootschaligheid waarbinnen de huurder maar moet slikken wat hem wordt aangeboden. Zij blijken met de handen in het haar te zitten, zien geen oplossing binnen hun eigen denkkader. Logisch toch als je al het voorgaande tot je laat doordringen.
Het algemeen bestuur van Bouwend Nederland is verheugd dat Maxime Verhagen bereid is een tweede termijn aan te gaan en heeft hem onlangs herbenoemd als bestuursvoorzitter, zo berichtte Bouwend Nederland zojuist.
“Kom met een investeringsagenda!”
Verhagen: “Prachtig dat ik het vertrouwen van de leden opnieuw gekregen heb om samen met hen verder te werken aan een sterker, mooier en duurzamer Nederland! Toen ik in 2013 aantrad, bevond de sector zich nog diep in de crisis. De tijden keren zich het gaat weer beter. We zijn er echter nog niet. En dat is ook de boodschap aan het volgende kabinet: “Kom met een investeringsagenda!”. Ik ga me de komende jaren met veel enthousiasme inzetten om samen met het bestuur mobiliteit, wonen, energiebesparing en andere maatschappelijke vraagstukken zo snel en zo slim mogelijk om te zetten in kansen voor al onze leden!”
Vanaf 1965 is Gebr. van der Poel een begrip in het Zuid-Hollandse Oud Ade. Met hun 33 werknemers zetten zij zich elke dag vol enthousiasme in op het gebied van grond- en waterwerken en agrarisch loonwerk. Na een intensieve verbouwing van bijna 2.5 jaar zijn zij trots op de nieuwe werktuigenberging, werkplaatsen en het mooie, nieuwe moderne kantoor waaruit zij hun opdrachtgevers nog beter kunnen ontzorgen.
Bij loon- en aannemersbedrijf Gebr. van der Poel spreken ze de taal van de boer. Daarmee hebben zij een streepje voor op andere partijen, eventueel zelfs in de bemiddeling. Het begon allemaal met het agrarische loonwerk, en dit speelt anno 2016 nog altijd een belangrijke rol binnen het bedrijf. In dit agrarische werk kent het bedrijf een aantal specialisaties zoals oogstwerkzaamheden van gras en het totaal pakket voor het egaliseren van een perceel vanaf het doodspuiten van een perceel tot en met het inzaaien met het door de opdrachtgever gekozen graszaad. Met hun jarenlange ervaring weten ze bij Gebr. van der Poel hun opdrachtgevers van een gedegen advies te voorzien. Daarnaast verzorgen zij ook de meest uiteenlopende werkzaamheden in de GWW sector en kan men terecht voor de aanleg van beschoeiingen en steigerwerk in vele variaties. De firma is gespecialiseerd in het onderhoud van watergangen. Kwaliteit en vakmanschap staan voorop. Naast traditionele materialen zoals hout, staal en beton, biedt Gebr. van der Poel ook kunststof als volwaardig alternatief aan omdat daar steeds meer vraag naar is vanuit de markt. Van eenvoudige werken tot complexe aanlegsteigers, het bedrijf heeft alle expertise in huis. Kijk op www.gebrvdpoel.nl voor een uitgebreide beschrijving van alle voorkomende werkzaamheden en zie kader hieronder.
Projecten
De Leendert de Boerspolder was een klein eiland van zes hectare in de Kagerplassen, ten zuiden van de Haarlemmermeerpolder. De polder leende zich perfect om onder water gezet te worden. Ten eerste omdat er dan voldoende water wordt gecompenseerd. Ten tweede omdat er in de planning stond dat er meerdere onderhoudswerkzaamheden moesten plaatsvinden om deze polder droog te houden. Deze werkzaamheden zijn nu niet meer nodig wat uiteindelijk weer scheelt in de onderhoudskosten. Verder krijgt de natuur meer de ruimte in de nieuwe inrichting van deze polder. Gebr. van der Poel heeft een belangrijk aandeel gespeeld bij dit prestigieuze project. Op de website kunt u alles over dit project – en andere succesverhalen – lezen.
Certificeringen
Bij Gebr. van der Poel staat duurzaamheid en maatschappelijk ondernemen hoog in het vaandel. Niet voor niets is het bedrijf CO2-prestatieladder gecertificeerd en willen hiermee bijdragen aan een beter leefklimaat. Naast deze certificering hebben zij tevens de certificeringen ISO 9001, VCA**, FSC (De Forest Stewardship Council), een internationale organisatie die zich inzet voor behoud en verantwoord bosbeheer wereldwijd en bezitten zij het internationale PEFC-keurmerk dat verzekert dat hout- en papierproducten afkomstig zijn uit een duurzaam beheerd bos, waarbij evenveel aandacht is voor people, planet en profit. Niet alleen investeert Gebr. van der Poel in duurzaamheid en milieu, ook zijn zij zeer begaan met de maatschappij. Daarbij zijn kwaliteit, betrokkenheid en vakmanschap de sleutelwoorden. Gebr. van der Poel wil jongen mensen graag een kans geven de kennis en ervaring op te doen om uit te groeien tot professionals in de branche. Zij zijn daarom een erkend leerbedrijf.
[tabs]
[tab title=”Gebr. van der Poel b.v.”]
Leidseweg 17a
2374 AS Oud-Ade
T 071 5018263
I www.gebrvdpoel.nl
Het is vederlicht, maar toch heel stabiel, verbrijzelt niet onder belasting en is zeer goed waterdoorlatend. Ruim 2 miljoen ton Yalibims heeft zijn weg in de Nederlandse GWW-sector reeds gevonden.
Yalibims wordt sinds twintig jaar in Nederland toegepast in de grond-,weg- en waterbouw in zettingsgevoelige gebieden voor de aanleg van wegfunderingen, het aanvullen van rioleringssleuven, als aanvulling achter damwandconstructies, als waterberging onder water passerende bestrating, als daktuin substraat of als sporttechnische laag ISA-M24.a. Het materiaal wordt daarnaast al decennia lang toegepast in de utiliteitsbouw als toeslagmateriaal voor het maken van lichtbetonstenen en het opvullen van kruipruimtes, vanwege het gunstige gewicht en de uitstekende isolatiewaarde.
Veengebieden
De chemische samenstelling van Yalibims, het resultaat van de eruptievorm, heeft een gehalte aan silicium van 70 procent. Hierdoor is Yalibims met name zeer goed bestand tegen verwering en uitzonderlijk geschikt om in zure omstandigheden, zoals veengebieden verwerkt te worden. Het vulkanische materiaal, afkomstig van het Griekse eiland Yali, laat zich zeer eenvoudig verwerken en vergt nauwelijks verdichting. Wanneer het materiaal wordt uitgereden in het cunet met een shovel en versporend wordt gereden, ontstaat voldoende verdichting om hier weer met een vrachtwagen overheen te rijden. Doorgaans wordt met één walgang de te behalen verdichting behaald. Yalibims bestaat voor een groot deel uit gebroken materiaal en wordt conform CE-keurmerk gezeefd en geleverd. De meest voorkomende afmetingen voor de Nederlandse markt zijn 0/16 mm en 0/31.5 mm.
Lage la coëfficiënt
Yalibims heeft een droog los gestort volumegewicht van circa 600 kg/m3, een verdicht droog volumegewicht van circa 700 kg/m3 en zal verdicht in het werk inclusief natuurlijk vochtgehalte ongeveer 850-900 kg/m3 wegen. De verbrijzelingfactor (LA Coëfficiënt 34) is uiterst laag, zeker voor een lichte bouwstof, en is vergelijkbaar met metselwerkpuin. In Nederland wordt voor funderingsmaterialen van steenmengsel een maximale LA Coëfficiënt van 60 gehanteerd. Mede hierdoor is het mogelijk direct op Yalibims te asfalteren. Door de grote haakweerstand van de korrels heeft Yalibims een hoge draagkracht met CBR-waarde van 30-50 procent.
Duurzame wegfunderingen
Met een wateropname tussen de 20 en 30 procent heeft Yalibims een zeer laag onderwatergewicht met een belasting op de ondergrond van circa 100 kg/m3. Ter vergelijking, het onderwatergewicht van zand is 950 kg/m3. Samen met de hoge draagkracht wordt Yalibims vaak toegepast als aanvulling achter waterkerende constructies. Doordat in de wegenbouw niet alleen wordt volstaan met lichtgewicht, maar men ook rekening moet houden met verbrijzeling, draagkracht en wateropname is Yalibims de oplossing om duurzame wegfunderingen en rioolsleuven aan te leggen. New Way Trading BV kan onbeperkt (nog 110 miljoen ton) Yalibims leveren vanuit voorraad inclusief milieucertificaten conform Besluit Bodem Kwaliteit per binnenvaartschip of per vrachtwagen door geheel Nederland.
[tabs]
[tab title=”New Way Trading BV”]
Omloop 8
4671 HX DINTELOORD
T +31 167 52 85 36
F +31 167 52 85 37
I www.newwaytrading.nl
Mensen die via een tijdelijk contract of als ZZP ‘er aan het werk zijn, moeten ook de nodige zekerheden krijgen. Met zekerheid durven mensen en bedrijven meer risico’s te nemen, stelt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid.
Derde werkenden
Te veel flexibilisering kan nadelen hebben voor de Nederlandse economie als daardoor minder scholing en innovatie plaatsvindt, aldus de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Bijna een derde van de werkenden heeft een tijdelijk contract of is zelfstandige zonder personeel (ZZP’er).
De raad wijst er ook op dat dit ervoor kan zorgen dat er nieuwe kwetsbare groepen komen met veel onzekerheid over hun inkomen en sociale zekerheid.
Nederland is Europees ZZP- en tijdelijke contracten koploper
Jongeren
De WRR zegt dat het van belang blijft om die groep “de nodige zekerheden” te bieden. Te veel flexibilisering kan leiden tot stress en ‘levenslooponzekerheid’. Vooral jongeren die een huis willen kopen of een gezin willen stichten, lopen daar volgens de raad tegenaan. Te veel flexibilisering kan leiden tot psychologische onzekerheid zoals stress en gebrek aan erkenning en levenslooponzekerheid, stelt men.
Info
Het volledige rapport van de WRR is hier in te zien. Lees hier meer over het eerder voorstel voor een proef met verzekering voor ZZP’ers.
Het is zover, vandaag opent de BouwBeurs haar deuren. kom je ook, dan tref je hieronder info, tips en wenken voor je bezoek BouwBeurs 2017.
Openingstijden
Maandag 6 februari van 9.30 – 17.30 uur
Dinsdag 7 februari van 9.30 – 17.30 uur
Woensdag 8 februari van 9.30 – 17.30 uur
Donderdag 9 februari van 9.30 – 20.30 uur
Vrijdag 10 februari van 9.30 – 17.30 uur
Toegang
Mocht je je toegang nog niet hebben geregeld, klik dan hier.
Plattegrond
De plattegronden per hal vind je hier en hier de overzichtsplattegrond
Exposanten
De BouwBeurs kent ook dit jaar een grote variëteit aan exposanten en vernieuwingen. Hier het exposantenoverzicht.
Activiteiten en thema’s
Lezingen, seminars, branches, actuele onderwerpen en belangrijke thema’s krijgen tijdens de BouwBeurs veel aandacht. Hier tref je een uitvoerig overzicht.
NS-korting
Via deze link kun je een treinkaartje met 20% korting bestellen (op je mobiel). De actie is alleen geldig in combinatie met je toegangsbewijs voor de BouwBeurs. Dit moet je bij controle in de trein de conducteur laten zien. En je kunt pas instappen vanaf 9.00 uur ’s morgens. Voor die tijd betaal je het volle tarief. Meer informatie vind je hier.
Route en parkeren
Rondom het Jaarbeurscomplex zijn uitgebreide parkeermogelijkheden. Het parkeertarief bedraagt vanaf 1 januari 4 euro per uur tot een maximum van 16,00 euro per dag. Voor vertrek reken je af bij één van de parkeerautomaten op het terrein.
Je kunt ook vast een parkeerplaats reserveren. Een dagkaart kost dan 15,00 euro. Hier de routepagina van de beurs met onder andere Park & Ride-locaties.
Hoe verplaats je een kazemat, een betonnen bunker die ongeveer 1.200 ton weegt, in z’n geheel naar een nieuwe plek, zonder dat deze uit elkaar valt of andere beschadigingen oploopt? Een interessante en complexe vraag. Het antwoord is te zien op 22 februari aanstaande: dan wordt kazemat Vreeswijk-Oost bij de Prinses Beatrixsluis daadwerkelijk verplaatst. En iedereen kan erbij zijn!
De verplaatsing is een unieke operatie, nog nooit eerder vertoond. Dit betekent pionieren en inspringen op uitdagingen. Een aantal van deze uitdagingen op een rij:
Telescopische grijper
De kazemat mocht niet opvallen vandaar dat er eerst een gronddekking om de kazemat heen weggegraven moest worden. De kazemat staat momenteel op 119 heipalen van ieder circa 35×35 cm. Om ook onder de kazemat te kunnen graven, werd een speciale graafkraan met een telescopische grijper gebruikt.
Omdat de kazemat aan drie kanten potdicht zit om bominslagen tegen te gaan, konden de uitvoerder er maar aan één kant – de westkant – bij. De telescopische grijper op de graafkraan was precies smal genoeg om onder de kazemat te komen én om de palen heen te kunnen. Op één plek stonden de palen echter zo dicht bij elkaar dat er met de hand moest worden gegraven.
Rijden over slappe grond
Hijskranen staan meestal stil als ze iets aan de haak hebben hangen, maar hier rijdt het draagportaal straks met zijn zware last aan de haak. Dat is al een uitdaging op zich en vraagt om voorzichtig manoeuvreren. Als je dan ook nog eens te maken hebt met slappe grond in plaats van een stevige ondergrond, dan moet je ervoor zorgen dat het draagportaal met kazemat erin niet verzakt tijdens het rijden. Daarom legden we over de gehele lengte van de verplaatsing (150 m), een gefundeerde verplaatsingsbaan aan. Deze verplaatsingsbaan bestaat uit een pak van 1,6 m dik puin, versterkt met geo-textiel en grondwapening.
Ankers en boren
Om de kazemat straks van zijn plek te kunnen tillen en verplaatsen, moet de kazemat goed bevestigd worden aan het draagportaal. Er zijn gaten geboord van boven naar beneden dwars door de kazemat heen. De uitvoerder: ‘Normaal gesproken boor je een meter, haal je het beton eruit en boor je weer een meter. Maar omdat we met gewapend beton te maken hebben, liepen we het risico dat we het beton er niet uit zouden krijgen. Daarom besloten we om in één keer door de hele kazemat te boren. Daar was een forse boor van Ø250 mm voor nodig.’ In deze gaten zijn stalen ankers aangebracht die onder de kazemat bevestigd zijn.
Publiek welkom
De verplaatsing belooft spectaculair te worden. Het publiek kan dit spektakel op 22 februari tussen 08.00 uur en 15.00 uur bijwonen. Het tijdschema en programma van activiteiten maken we binnenkort bekend. In de ochtend is naar verwachting het meeste van de verplaatsing te zien.
Draagportaal: bouwpakket op maat
Voor deze unieke operatie hebben we de expertise van bedrijf Mammoet ingeschakeld. Mammoet levert een draagportaal dat bestaat uit standaard onderdelen, de samenstelling van die onderdelen is uniek. Deze uitdagingen zijn slechts een deel van de totale verplaatsingsoperatie.
Onderstaande infographic toont een versimpelde weergave van de volledige verplaatsing.
Door transitie van de haven kreeg Rotterdam zomaar een leeg terrein ter grootte van een flinke woonwijk in de schoenen geschoven. Wat nu te doen? De creatieve maakindustrie weet wel raad met de oude loodsen en het industrieel erfgoed. Voor de gemeente en het Havenbedrijf reden om gebiedsontwikkeling eens op een andere manier aan te pakken. Merwe-Vierhavens moet het bruisende centrum van de nieuwe Rotterdamse maakindustrie worden.
Het is een van de best bewaarde geheimen van Rotterdam. Ingesloten tussen Rotterdam-West, Schiedam en de Maas, op nog geen kwartier fietsen van het station. Ooit was het een van de grootste fruithavens ter wereld. Sinds de aanleg van de Tweede Maasvlakte trekt de havenindustrie langzaam weg uit Merwe-Vierhavens. Verloedering van het terrein dreigde. Leegstand, kleine criminaliteit en prostitutie werden serieuze problemen. Op dat moment vestigde kunstenaar Joep van Lieshout zijn atelier in een van de vele in onbruik geraakte loodsen, midden op het terrein. Hij werd aangetrokken door de ruwe industriële uitstraling van het gebied. En door de grote ruimte voor een lage prijs, vlakbij het centrum van Rotterdam. Waar hij ook nog eens ongestoord kon experimenteren en creëren. Rekening met de buren hoefde hij niet te houden, want buren waren er niet.
Ruigheid en grandeur
De gemeente Rotterdam en het Havenbedrijf lieten ondertussen verschillende onderzoeken uitvoeren naar de juiste aanpak van dit gebied zonder precedent. Maar de oplossing diende zich vanzelf aan. In navolging van Van Lieshout vond een hele trits aan kunstenaars, makers en creatievelingen de weg naar Merwe-Vierhavens. De conclusie van de onderzoekers was dan ook: zoek aansluiting bij de bedrijvigheid. En faciliteer organische groei.
Dus werd er een projectteam opgericht, met de taak om de gebiedsontwikkeling op gang te brengen. Merwe-Vierhavens werd omgedoopt tot M4H en kreeg in de persoon van Maike Akkers in 2013 een eigen gebiedsmanager. “Het Havenbedrijf en de gemeente zijn twee verschillende organisaties met verschillende doelen. Maar het mooie van dit gebied is dat er veel gemeenschappelijke belangen zijn”, zo legt ze uit. “Beide organisaties willen voorop blijven lopen in de nieuwe economie. Beiden willen zich profileren met nieuwe maakindustrie. Daar is ruimte voor nodig. M4H biedt die ruimte op een perfecte locatie, waar ook nog eens een infrastructuur met uitstraling ligt.”
De locatie is inderdaad uniek. Zo veel ongebruikte ruimte, zo dicht bij de stad. De A4 en A20 op steenworp afstand. En ook de infrastructuur is inderdaad bijzonder. Erg uitnodigend is het gebied op het eerste oog niet. Fietspaden ontbreken. Er staan veel grote loodsen. De wegen zijn voornamelijk aangelegd voor vrachtwagens. Aan groen is nooit gedacht. Maar, de industriële uitstraling heeft wel een eigen karakteristiek. De ruigheid van de betonnen kades, de unieke uitgestrektheid van de grote gebouwen en de brede wegen. En er staat een keur aan monumenten, voornamelijk uit de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw. In die jaren begon de Rotterdamse haven uit te groeien tot de grootste ter wereld. Die grandeur is terug te vinden in unieke fabrieken, kantoren en loodsen. De bouwinnovaties en architectuur van die tijd zijn terug te zien in de gebouwen. Een paradijs aan industrieel erfgoed.
Smog free tower
Het gebiedsteam kreeg de opdracht om vol in te zetten op innovatieve maakindustrie. Maar ook woningbouw staat op de planning. Het is de taak van Akkers en haar team om deze ambitie om te zetten in daden. Of eigenlijk is het haar taak om te zorgen dat de ondernemers die zich in het gebied vestigen, zelf de gebiedsontwikkeling op zich nemen. Gebiedsontwikkeling anno na de crisis betekent faciliteren, aan- en bijsturen, maar ook: loslaten. Een niet alledaags uitgangspunt voor gemeente en Havenbedrijf. Het eerste wat Akkers deed was op zoek gaan naar de juiste eindgebruikers. Naar bedrijven en start-ups die een impuls zouden geven aan het gebied.
Met het lege vastgoed, waaronder de monumenten, bleek Akkers goud in handen te hebben. In drie jaar tijd is voor een groot deel van dat vastgoed een nieuwe invulling gevonden. En vrijwel alle gebruikers zijn op de een of andere manier verbonden aan maakindustrie. Meest bekende naam is Studio Roosegaarde, die zo’n twee jaar geleden naar het gebied verhuisde. Zij knapten een weinig aansprekende loods om tot mooie werkplaats. In de achtertuin werd behoorlijk wat publiciteit gegenereerd met de smog free tower, die fijnstof uit de lucht haalt.
Iets verderop staat het Keilepand, een voormalige overslagloods van wijlen Thomsen’s havenbedrijf. Hier is sinds anderhalf jaar architectenbureau Group A gehuisvest. Het pand komt uit 1922 en is opgetrokken uit beton. Voor die tijd zeer bijzonder. “Architect Van der Vlugt heeft hier inspiratie opgedaan voor de paddenstoelconstructies die hij in de Van Nellefabriek toepaste”, zo vertelt Folkert van Hagen, mede-oprichter van Group A. De transformatie van het pand is een perfect voorbeeld van publiek-private samenwerking in het klein. Van Hagen vertelt over de samenwerking met het team van Akkers. “We zochten een gebouw dat we zelf konden opknappen en als living lab zouden gebruiken, het liefst in een rauw stukje stad, terug naar onze roots. Vervolgens heeft de gemeente ons alle beschikbare gebouwen in dit gebied laten zien. We vielen voor de waanzinnige betonconstructie van het Keilepand.”
Toen bleek dat de architecten bereid waren het gebouw zelf van binnen op te knappen, mochten ze direct komen. Door de upgrade van Group A zou het makkelijker worden om de rest van het immense pand (14.000 vierkante meter) te verhuren aan gelijkgestemde bedrijven. De impuls die dat zou kunnen geven, deed de gemeente besluiten het pand te kopen. Het geld van de extra huurders zou gebruikt worden voor het opknappen van de gevel. En zo geschiedde. Group A creëerde haar eigen kantoor op de bovenverdieping, die maar liefst vijf meter hoog is. In drie maanden tijd werd een behoorlijk hoogwaardige kantoorruimte gerealiseerd. Door het architectenbureau zelf, in de weekenden. De bovenverdieping kreeg een extra vloer met vloerverwarming. De gevel van de kantoorruimte is aan de noordzijde volledig opengebroken. “Het klussen houdt ons scherp, we kunnen direct materialen, uitsnedes, composities en bouwtechnieken uittesten. We benaderen het gebouw als dynamisch lab. Ik loop rond in oude kleren en pluk af en toe wat mensen achter hun bureau vandaan. Altijd goede afleiding”, aldus Van Hagen. Het architectenbureau bouwde sociale plekken in, waar met toekomstige medehuurders kan worden gespard. Het eigen kantoor is aangelegd als dambord, werkplekken worden afgewisseld met ruimtes voor algemeen gebruik, zoals een bibliotheek en een wall of knowledge.
Voedseltuin
Ook Akkers is enthousiast. “Toen ze begonnen waren sommigen sceptisch. Maar het is een fantastische ruimte geworden. Als leek kun je door het gebied fietsen en denken ‘is dit het nou’, maar soms moet je eerst een deur open maken om verbaasd en verwonderd te zijn.”
Het kostte de gemeente geen moeite om huurders te vinden voor de overige ruimtes in het pand. Volgende maand zit het gebouw met de komst van de vijfde huurder vol. En iedereen knutselt zijn eigen werkruimte in elkaar. Het Keilepand bevindt zich direct naast de woonwijk Delfshaven. Het is nu de meest levendige plek van het M4H-project. Een keur aan getransformeerde panden, waaronder die van Daan Roosegaarde, zijn gesitueerd rondom de Voedseltuin. Die Voedseltuin is een van de oudste initiatieven in het gebied en zorgt voor sociale verbinding. Een groep vrijwilligers verbouwt er voedsel dat naar de Voedselbank wordt gebracht. “En regelmatig komen ze bij ons een kratje groenten dat over is langsbrengen”, vertelt Van Hagen.
Ondertussen is er een collectief ontstaan van 24 bedrijven rondom de Voedseltuin. Voornamelijk kleine maakindustrie en kunstenaars. Van Hagen: “Elke maand is er vrijblijvend overleg. Daarin bespreken we wat we doen, waar overlap is. En we hebben het over de toekomst van het gebied. De bedrijven zijn erg verschillend, maar er is een gemeenschappelijke noemer: we houden van aanpakken.” De gemeente neemt deel aan deze gesprekken, faciliteert en luistert. En zegt direct of plannen ondersteund kunnen worden of niet.
Start-up, Grow-up
De nieuwe bedrijvigheid trekt langzaam vanuit de stadskant steeds verder de verschillende pieren van de stadshaven op. De laatste havenactiviteiten verschuiven steeds verder naar het einde van de pier. Het stukje niemandsland daar tussenin wordt langzaam betrokken bij de gebiedsontwikkeling. Bijvoorbeeld op het terrein van de voormalige EON-energiecentrale. De oude energiecentrale werd wegens milieuverontreiniging gesloopt. Een symbolische plek om een start te maken met de bio based economy. De werkplaats van de centrale, gebouwd in 1928, is getransformeerd tot SuGu club, gespecialiseerd in bio based en kunststof gelieerde producten. Waarbij SuGu staat voor Start-up, Grow-up.
Ook dit gebouw is een monument, met een vliesgevel die destijds revolutionair was. De transformatie tot makersfabriek is een van de favoriete voorbeelden van Akkers. “De atmosfeer die daar hangt trekt als een sneltreinvaart nieuwe bedrijven aan”. Hoe dat in zijn werk gaat vertelt initiatiefnemer René Ritmeijer. “Er werd over dit gebied zo veel gebabbeld, dat wij maar besloten om de handen uit de mouwen te steken.” ‘Wij’, was in dit geval Gilbert Curtessi, via Transmare betrokken bij de ontwikkeling van bio based kunststoffen voor 3D-printing en Ritmeijer zelf, die als business developer werkt voor start-up 3D-Robotprinting. Een schot in de roos dus als het gaat over nieuwe economie en maakindustrie. Volgens Ritmeijer geeft printen architecten de vormvrijheid terug, waar nu de constructeur vaak de baas is. Met de TU Delft wordt onderzoek gedaan naar geometrisch en parametrisch ontwerp en hyperbody. Met zo min mogelijk materiaal een maximale constructie ontwikkelen.
Ook dit gebouw vervult de functie van testlab. De gedachte is dat bedrijven hun innovaties direct in het gebouw kunnen toepassen. De droom is om op deze manier volledig off-grid te worden. Een voorbeeld daarvan is Stadsgas, dat met groenafval het gebouw wil verwarmen (zie kader).
Bouwen vanuit maakperspectief
En ook hier is een sterk gezamenlijk belang tussen gemeente en gebruiker aanwezig. Voor 3D-Robotprinting is de komst van innovatieve maakbedrijven van levensbelang. Dat zijn de afnemers en tegelijk ook de bedrijven die middels kennisdeling de techniek verder kunnen brengen. Het initiatief om de werkplaats uit 1928 te transformeren tot werkplaats van de toekomst, ontving 60.000 euro van de gemeente. Voor een haalbaarheidsstudie. “We kwamen in februari 2015 met 3D Robotprinting antikraak in het pand. Die haalbaarheidsstudie hebben we natuurlijk nooit uitgevoerd. Zonde van het geld. Nee, we zijn daarvan naar de World Expo in Milaan gegaan. Daar hebben we live onze 3D-printer aangezet.” Het gevolg was volgens Ritmeijer zo’n goede publiciteit, dat er in één keer acht nieuwe huurders bijkwamen. “Doordat ze zagen wat we deden en daar graag bij aansloten.” Binnen achttien maanden is het gebouw voor 80 procent gevuld. Er volgde een subsidie van het ministerie van EZ van 300.000 euro voor de verbouwing. Die werd puur functioneel uitgevoerd. Een mooi contrast met het hoogwaardige kantoor van Group A. De achtergevel werd gesaneerd, er kwam een nieuwe afzuiginstallatie, bovenop de productieruimte werd een kantoortje geknutseld.
“De huurders bekijken het gebouw vanuit een maakperspectief”, zo legt Ritmeijer uit. “Ze willen hun innovatie naar een productieniveau tillen. Daarbij is het bouwen van een productieomgeving belangrijk. Soms kan het productieproces van een huurder zelfs verschillen per opdrachtgever. Dan is een flexibele ruimte als deze ideaal.”
Circulair aanbesteden
Het is geen toeval dat juist in Merwe-Vierhavens wordt gewerkt aan een nieuwe duurzame industriële revolutie. De haven en de gebouwen zijn toonbeelden van de ambitieuze en hardwerkende mens. Het gebied geeft energie aan makers, de makers geven energie aan het gebied. En de grote loodsen lenen zich nu eenmaal goed voor productieprocessen.
Maar hoe kijken partijen als Group A en de SuGu club eigenlijk tegen de gebiedsontwikkeling aan? Zijn ze tevreden met de weg die is ingeslagen en zien zij woningbouw in het gebied wel zitten? Beiden zeggen erg tevreden te zijn over de wijze waarop hun initiatieven worden gehost en gefaciliteerd. Architect Van Hagen vindt de koers van organische groei perfect bij het gebied passen. “Er is sprake van een generieke ontwikkeling, zonder masterplan. Eerder een omgekeerd poldermodel. En het werkt. Iedereen die hier vanuit de gemeente komt kijken is enthousiast. Maar soms raakt men overenthousiast. We zien nu denktanks voorbij komen met de meest wilde plannen. Bijvoorbeeld om hier het meest duurzame gebouw van te maken, terwijl een half jaar geleden niemand naar het pand omkeek.” Van Hagens compagnon Adam Visser is niet bang dat de gemeente het gebied straks alsnog volbouwt met woontorens. “We merken dat ze erg goed afwegen wat ze met het gebied willen en dat wij als ondernemerscollectief daar een belangrijke rol in krijgen. Als grondeigenaar hebben ze een flinke tool in handen om te sturen. Als ze hadden gewild, waren ze allang in zee gegaan met projectontwikkelaars. Een van de voorwaarden is wel dat de grondprijs relatief laag blijft, zodat jonge innovatieve bedrijven zich kunnen blijven vestigen. Zij geven het gebied de impuls die afstraalt op de hele stad.”
René Ritmeijer deelt deze mening. Hij spreekt over het verschil tussen feasibility en doability. Met het eerste bedoelt Ritmeijer het blijven hangen in irreële dromen, haalbaarheidsonderzoeken en wet- en regelgeving. Hij pleit voor meer doability, bouwen vanuit de mogelijkheden. Voor de ontwikkeling van het gebied heeft hij een sterke mening. “Ik vind dat de gemeente de ontwikkeling circulair moet aanbesteden. Dat je als ontwikkelaar middels een ecosysteem een bieding doet, waarbij stakeholders samenwerken aan exploitatie. Gericht op gebruik in plaats van verbruik.”
Woningbouw
Woningbouw staat officieel vanaf 2025 op de planning. Maar volgens Akkers kan er best eens eerder begonnen worden. De planologische voorbereidingen staan in de steigers. Want de ontwikkelingen in het gebied gaan sneller dan verwacht. En de druk op de woningmarkt neemt toe. “We hebben eerder een tekort dan een overschot aan loodsen. Ook projectontwikkelaars en bewoners vragen steeds vaker naar de mogelijkheden.” Maar het gebied mag dus geen veredelde woonwijk worden. “Het moet een plek worden die bruist. Waar mensen dingen maken, maar ook graag naar toe gaan.” Om opties open te houden, wordt er gespeeld met de lengte van contracten. “Bedrijven die zich nog moeten bewijzen krijgen een korter contract. Partijen die honderd procent aansluiten op de ambitie krijgen meer garanties.”
Het blijft een paradox, een unheimisch havengebied vol schitterende monumenten. Het werkt als een magneet op creatievelingen, maar om een woonklimaat te creëren zal de buitenruimte aangepakt moeten worden. Een flinke uitdaging om dan de unieke atmosfeer te behouden. De architecten van Group A zien het wel voor zich. Adam Visser: “Het historisch industriële karakter geeft het gebied haar identiteit. Bij het opknappen van het gebied is het goed om te beseffen dat ook de buitenruimte industrieel erfgoed is. Dan heb je het bijvoorbeeld over de bolders en de betonnen kades.” Van Hagen is de eerste die zich meldt als er woningen op de kop van de pier komen. “Maar dan moet er wel een bepaalde ruigheid in het gebied blijven. Dat duidelijk is dat men aan het einde van Rotterdam woont. De laatste lantaarnpaal op de pier moet wel een beetje blijven knipperen.”
[tabs]
[tab title=”Info”]
Overzicht van de bedrijvigheid in M4H
De transformatie van M4H in vogelvlucht
De gemeente en het Havenbedrijf bezitten gezamenlijk vrijwel alle grond in het Merwe-Vierhavengebied. Doel is het ontstaan van een stedelijk gebied waar haven en stad elkaar ontmoeten. Daarbij wordt gestuurd op maakindustrie en de sectoren cleantech, medisch en food. De huidige ontwikkeling is onderverdeeld in verschillende clusters.
Vierhavenblok
Rondom de Voedseltuin is het maakkwartier inmiddels in volle bedrijvigheid bezig. Daan Roosegaarde en Joep van Lieshout knutselen er hun kunstwerken in elkaar. In de Keilewerf krijgen hun toekomstige opvolgers de gelegenheid tot zagen en timmeren. Het Spek Design Dock verzamelt ecologisch verantwoorde makers.
Het Keilepand wordt momenteel getransformeerd van overslagloods tot hoogwaardige kantoor en werkruimte (zie artikel). Onder meer De Urbanisten heeft zich in het pand gevestigd. Het tegenover gelegen Soundport zit vol muzikanten.
Marconistrip
Een groot braakliggend terrein werd door initiatiefnemers van Uit Je Eigen Stad aangegrepen om de eerste commerciële stadsakker van Nederland aan te leggen. In de aangrenzende opslagloods werd horecagelegenheid De Fruitvis ingericht. Op rangeerterrein Marconia is een openbaar experimenteerlab ingericht voor creatieve ideeën waar nergens anders plek voor is. Er gaan geruchten over het plaatsen van tiny houses en het houden van koeien op het terrein van 30.000 m2.
Europointtorens
De drie immense kantoorpanden stonden jarenlang nagenoeg leeg. Eén ervan, de Rotterdam Science Tower, werd jaren geleden al ingericht als innovatiecentrum voor hoogwaardige medische bedrijven, in samenwerking met het Erasmus MC. De andere twee torens zijn nu van binnen volledig getransformeerd naar flexibele labruimtes en verzamelpand voor start-ups. Onderin een van de torens is opleidingsinstituut Zadkine gevestigd.
Ferro Dome
Met de Ferro gashouder heeft M4H nog een joker achter de hand. Er loopt momenteel een marktconsultatie om de uitvraag goed voor te bereiden. Het staat al wel vast dat het ronde gebouw een evenementenlocatie moet worden. Ondertussen worden er al allerhande concerten georganiseerd die steevast uitverkocht zijn. Een middelgroot concertpodium behoort tot de mogelijkheden. Naast de gashouder zijn er nog twee indrukwekkende industriële monumenten die op een nieuwe bestemming wachten: het Haka-gebouw en Katoenveem.
Stadsgas voor een circulaire stad
Een van de huurders in SuGu Club (zie artikel) is Stadsgas, een initiatief van Philip Troost. Hij wil groen afval van hotels, restaurants en bedrijven, omzetten naar biogas en elektriciteit. “En binnen een periode van drie jaar naar bioplastics.” Dat materiaal zou dan gelijk gebruikt kunnen worden in het gebouw zelf. “En wanneer het lukt om filamenten voor de 3D-printers te maken, hebben we biologisch afbreekbare kunststof”, zo droomt Troost vast vooruit.
De eerste doelstelling is echter om het gebouw van SuGu duurzaam te verwarmen. Een perfect voorbeeld van Doability zoals René Ritmeijer dat omschrijft. “Je loopt door het gebouw, ziet een oude installatie en begint te denken, ‘we kunnen die biovergisters maken en een
leidinkje trekken’. Dan heb je met vrij eenvoudige ingrediënten je eigen ecologische verwarming.” Troost ontving een beurs van Citylab. Het jaar ervoor werd hij nog gepasseerd. “Ik focuste te veel op onrealistische droombeelden, zag de hele stad al vol staan met biovergisters. Daarna ging ik terug naar de kern. Laten we er eerst hier een maken, dan komen er vanzelf zat plekken waarnaar we kunnen uitbreiden. Schiedam, Rotterdam-Zuid. Ondertussen is er al een kleinschalige vergister geprint. Troost is nu druk bezig met de technische tekeningen en de vergunningen. Daarbij krijgt hij hulp van de bedrijven in het pand. “Wat ik aan het doen ben valt buiten de wettelijke kaders. Ik blijf maar bezig met de vergunningsaanvraag voor een ontvangstinstallatie voor organisch afval. Er moet steeds weer iets kleins aangepast worden. Vanuit de gemeente krijg ik steun en bijval, maar verderop in de bureaucratische structuur worden zaken toch weer stroperig. Dat was in het begin wel frustrerend. Maar als je meegaat in hun blikveld ga je ze snappen en is het best goed te doen.” Dankzij de Crisis en herstelwet die voor het gebied geldt, zou er meer mogelijk moeten zijn, maar ook Ritmeijer ziet de vergunningreflex in het bestuurlijk apparaat soms weer de kop op steken. “Vanuit bestuurskundig perspectief komt ‘loslaten’ natuurlijk niet in het woordenboek voor.”
Hij geeft een voorbeeld. “In de nieuwe economie is sociale samenhang tussen bedrijven elementair. Daarom wilden we horecavergunning voor ons pand. Het duurde een jaar om de vergunning te krijgen, terwijl het idee op hoger ambtelijk niveau aansluit bij de visie.”
Het begroeide dak zit in de lift. Meervoudig ruimtegebruik van daken blijkt efficiënt voor ruimtegebruik in stedelijke omgeving en is esthetisch meer verantwoord dan een grind- of zwart of gekleurd bitumineus of kunststofdak.
Green Deal
De verdienmodellen van groene daken zijn inmiddels vastgesteld door de deelnemers van de Green Deal Groene Daken en ook de (geestelijke) gezondheid van de mens lijkt beweegreden nummer 1 te zijn om nu vol op in te zetten voor biodiversiteit op het platte, lichthellende dak. Tijd ook voor de afronding van de eerste Nederlandse norm, NTA 8292 (Nederlandse Technische afspraak) op het gebied van begroeide daken.
Stijging
Ruim 600.000 vierkante meter dak werd inmiddels voorzien van begroeide daken in het afgelopen jaar. Een stijging van ruim tien procent per jaar wordt de komende jaren verwacht onder andere in het nieuwbouw woningbouwsegment van appartementencomplexen maar ook de bouw van gebouwen voor (semi) Overheid en een klein deel kantorenmarkt. Voorbeelden van recente nieuwbouwprojecten ‘Zijdebalen’, ‘Terwijde’ en ‘Centrumplan’ Leidsche Rijn te Utrecht, ‘de Kwintijn’ in Amsterdam; ‘Timmerhuis’ en ‘Fenixloods en ‘Groene Kaap’ te Rotterdam’ geven aan dat groen modern is en het goed doet!
Groen-Blauw
Ook binnen de bestaande bouw zal binnen de renovatiesector ook een stringentere groene groei te bespeuren zijn. Inmiddels is ook iedere gemeente overtuigd om met groen-blauwe daktoepassingen klimaatadaptieve maatregelen te gaan treffen. Gemeenten zoals Enschede, Almere, Rotterdam, Tilburg en Amsterdam als deelnemers aan de Green Deal Groene Daken, maar ook gemeenten zoals bijvoorbeeld Eindhoven, Breda en s’Hertogenbosch zijn zelf bezig met versnelde vergroening van o.a. het eigen vastgoedbezit en tevens bewustwording te creëren bij haar eigen bewoners voor noodzakelijke maatregelen op maaiveld- en bestaand dakniveau inclusief subsidiestromen voor de toepassing ervan.
Groendak hot
Voorbeeldprojecten op bestaande bouw zijn o.a. de al jaren goed functionerende Dakakker met het eerste gedeelte Hofbogen waar een zogenaamde dakgaard is ingericht en de paperclip van Vestia in Rotterdam die dit jaar op de nominatie staat om voorzien te worden van een biodiversdak met bloembollen. Ook het stadskantoor Breda wordt voorzien van een weliswaar lichtgewicht sedumdak als het aan de politiek ligt en voorbeelden van bestaande bouw zoals het polderdak en dakmoestuin op Zuidpark te Amsterdam bewijzen dat een groendak hot is.
Meer biodiversiteit
Merkbaar is ook de tendens dat de opdrachtgever zich in de toekomst meer en meer gaat richten binnen de bestaande of nieuwbouw waarbij toepassingen worden gekoppeld. Meer biodiversiteit op daken op basis van klimaat (p)roof. Maatregelen tegen de steeds meer heftiger wordende piekbelastingen van regenbuien, maar ook maatregelen tegen verdroging in een steeds meer opwarmende aarde. Opvang van hemelwater als buffering of ruimte voor tijdelijke berging met het inzetten van hergebruik water rondom het pand of voor de dakbegroeiing. Alles voor een beter milieu en belangrijk: de gezondheid van de mens!
NTA 8192, Nederlandse Technische Afspraak
De huidige techniek van begroeide daken is ver doorontwikkeld met algemeen aanvaarde richtlijnen voor ontwerpers, uitvoerders en leveranciers. Er bestaan diverse opleidingen, handboeken en een aantal kwaliteitskeurmerken die breed worden geaccepteerd (SBRCURnet handboeken, Duitse FLL norm, GroenKeur, KOMO-BRL 4702 dakdekker)
Ondanks een goed inzicht in verantwoorde technische opbouwen en details, blijkt inmiddels ook behoefte te zijn aan eenduidigheid op het gebied prestaties van begroeide daken. Het moet voor opdrachtgevers, ontwerpers en voorschrijvende instanties gemakkelijker worden om hun doelstellingen te formuleren.
Van de genoemde eigenschappen zijn nog geen rekenmethodes bekend of deze zijn nog niet zodanig vastgelegd dat het mogelijk is verschillende systemen met elkaar te vergelijken. De wens is om te komen tot hydrologische, brand- en windeigenschappen, zodat aan de eisen van de (lokale) overheid (gemeente of waterschap) kan worden voldaan. Dit schept ook ruimte voor innovaties.
In 2011 is de normcommissie “Begroeide daken” opgericht met als doel het vastleggen van door belanghebbende marktpartijen in consensus gemaakte afspraken over terminologie en bepalingsmethoden voor begroeide daken in normen en het actueel houden van deze normen ten behoeve van het leggen van een basis voor privaat- en publiekrechtelijke overeenkomsten tussen overheid/opdrachtgever, leverancier en aannemer. Bovendien het aansluiten op wettelijke regelgeving. En het verder leggen van de basis voor de CE-markering.
Begin 2014 heeft de normcommissie besloten een Nederlands Technische Afspraak op te stellen voor extensieve dakbegroeiing. De NTA “Begroeide daken – Definities en bepalings-methoden – Windweerstand, waterretentie en brandgevaarlijkheid” bevat:
• een beschrijving van alle termen en definities die benodigd zijn voor een juiste interpretatie van de NTA;
• de bijdrage die een begroeid dak levert aan de weerstand tegen windbelasting van de dakbedekking en/of begroeid dak zelf;
• de bijdrage die een begroeid dak levert aan de reductie van de afvoer van hemelwater van begroeide daken naar het riool door waterbuffering en -vertraging;
• een antwoord op de vraag in hoeverre een begroeid dak voldoet aan de brandveiligheidsaspecten van daken, in aanvulling op NEN 6063.
Er heeft afstemming plaatsgevonden met alle relevante bestaande nationale en Europese normen en het bouwbesluit.
De normcommissie is ervan overtuigd dat opdrachtgevers en leveranciers van begroeide daken met deze NTA voldoende informatie in handen hebben waarmee het gemakkelijker wordt om de prestaties van begroeide daken inzichtelijk te maken op het gebied van weerstand tegen windbelasting, waterbuffering en watervertraging en ook de bijdrage aan het brandgevaarlijk zijn van daken. De NTA zal eraan bijdragen dat opdrachtgevers eisen kunnen stellen aan begroeide daken en systemen kunnen vergelijken.
Aan de totstandkoming van de NTA hebben meegewerkt:
Deze maand is officieel gestart met de realisatie van het nieuwe Naturalis Biodiversity Center. Het nieuwe gebouw huisvest straks het museum, alle laboratoria- en onderzoeksfaciliteiten, de kantoorruimte en de volledige natuurhistorische collectie van 42 miljoen objecten onder één dak. Trix, de Tyrannosaurus rex, die onderzoekers van Naturalis in 2013 opgroeven, krijgt een vaste ereplaats in één van de tentoonstellingszalen.
Het ontwerp is van Neutelings Riedijk Architecten. Eind december tekenden Naturalis en J.P. van Eesteren de overeenkomst voor de renovatie en nieuwbouw van het complex. De werkzaamheden nemen naar verwachting tot eind 2018 in beslag.
Naturalis Biodiversity Center bundelt onderzoeksfaciliteiten, tentoonstellingsruimte, kantoor en depot
Markant en modern
Het project is een combinatie van nieuwbouw en renovatie van de bestaande gebouwen. Het nieuwe museumgebouw en laboratoriumgebouw vormen straks een geheel met de kantoren en collectiedepots, en een deel van de onderzoeksruimte. In totaal omvat het project circa 38.000 m2. Hiervan is circa 18.000 m2 renovatie van het bestaande gebouw. Daarnaast realiseert Naturalis een nieuw laboratoriumgebouw van circa 3.000 m2 en circa. 17.000 m2 nieuwbouw voor het museum.
“We bouwen een markant en modern gebouw dat ruimte biedt aan ons groeiende instituut en onze toenemende bezoekersaantallen. Met de volledige collectie en alle onderzoeksfaciliteiten bijeen, kunnen onze wetenschappers straks optimaal werken aan biodiversiteitsvraagstukken. Onze bezoekers kunnen in negen nieuwe tentoonstellingszalen en een prachtige biodiversiteitstuin straks genieten van de schoonheid van de natuur”, zegt directeur Naturalis Edwin van Huis.
Natuurlijk
Naturalis kiest voor de toepassing van materialen die op natuurlijke wijze verouderen: natuursteen, beton, glas, staal en eikenhout. In het ontwerp wordt tevens gerefereerd aan de dieren- en plantenwereld. Zo worden de gevels en het plafond van de hal opgebouwd uit driedimensionale elementen die samen een bladerpatroon vormen. De eyecatcher van het Naturalis Biodiversity Center is de glaskroonconstructie. Deze wordt net als de gevels en het interieur van het museum gemaakt van duurzame materialen.
“Dit project bij Naturalis past perfect bij ons”, aldus Marco Peppel, directeur van J.P. van Eesteren. “De combinatie van nieuwbouw en renovatie met een duurzaam resultaat sluit naadloos aan bij onze filosofie van gebouwen slimmer maken. Naturalis realiseert een indrukwekkend ensemble van gebouwen om op een duurzame manier de biodiversiteit te vieren.”
Duurzaam
Duurzaamheid staat ook centraal in de gebruikte installaties. Zo realiseert installatiecombinatie ULC-Kuijpers, de partij die de complete gebouwinstallatie zal uitvoeren, in de tentoonstellingszalen de nieuwste vormen van duurzame ventilatie en krijgt het complex een eigen warmte/koude-opslag.
