Een grotere erfenis heeft duidelijk invloed op keuzes op de woningmarkt. Nieuw onderzoek van het CBS laat zien dat mensen die een hogere erfenis ontvangen vaker verhuizen, vaker kiezen voor een grotere woning en ook meer investeren in hun huis. Voor de bouw- en vastgoedsector is dat een relevant signaal. Het gaat niet alleen om extra bestedingsruimte, maar ook om een verschuiving naar ruimere woonvormen, koopwoningen en verduurzaming van bestaand bezit.
Erfenis en woonsituatie
Het CBS volgde 30,5 duizend kinderen van ouders uit de generatie 1936 tot 1945. Het ging om situaties waarin een ouder overleed zonder levende partner. Door deze groep te vergelijken met een controlegroep waarvan de ouder vier jaar later overleed, kon worden vastgesteld of een erfenis samenhangt met veranderingen in de woonsituatie. Die aanpak geeft een bruikbaar beeld van de effecten op de woningmarkt en op investeringen in de eigen woning.
Onderzoek woningkeuzes na ontvangst erfenis
Uit de onderzoeksgegevens blijkt dat 31 procent van de kinderen van wie de laatste ouder in 2018 overleed een geregistreerde erfenis ontving. De gemiddelde netto erfenis bedroeg 43000 euro. Dat betekent dat de helft van de ontvangers minder kreeg en de andere helft juist meer. Binnen de totale onderzochte groep kreeg 14 procent een erfenis van 50 duizend euro of meer. Bij 6 procent liep dat bedrag op tot minimaal 100 duizend euro.
Voor de bouw, verbouw en vastgoed is vooral die hogere categorie interessant. Juist daar is een duidelijk verband zichtbaar tussen extra vermogen en activiteit op de woningmarkt. Een grotere erfenis zorgt er namelijk voor dat huishoudens sneller financiële ruimte hebben voor een verhuizing, een andere koopwoning of aanpassingen aan de bestaande woning. Dat effect zie je terug in woningtype, woonoppervlak en verduurzamingsmaatregelen.
Lees verder onder de afbeelding.
Verhuizen door financiële ruimte
Mensen die 50 duizend euro of meer ontvingen uit een erfenis verhuisden vaker dan vergelijkbare mensen die dat geld op dat moment nog niet hadden ontvangen. In de drie jaar na het overlijden verhuisde 21 procent van deze groep. In de controlegroep was dat 14 procent. Dat verschil is fors en laat zien dat extra eigen middelen veel invloed hebben op de haalbaarheid van een volgende stap in de wooncarrière.
Voor de praktijk betekent dit dat een erfenis werkt als aanjager van doorstroming. Dat kan gaan om de aankoop van een ruimer huis, maar ook om de overstap van huur naar koop. Zeker in een markt met hoge huizenprijzen en strengere leennormen is direct beschikbaar eigen vermogen vaak doorslaggevend. Een erfenis verlaagt de afhankelijkheid van volledige hypotheekfinanciering en vergroot de ruimte om sneller te handelen.
Ook voor aannemers, ontwikkelaars en makelaars is dat een relevante ontwikkeling. Huishoudens die dankzij een erfenis verhuizen, kiezen namelijk vaker voor een woning met meer kwaliteit, meer gebruiksoppervlak en een andere typologie. Dat leidt niet alleen tot transacties, maar vaak ook tot aanvullende investeringen na aankoop.
Na erfenis vaker naar vrijstaand en groter
Onder erfgenamen die verhuisden na ontvangst van 50 duizend euro of meer, steeg het aandeel bewoners van een vrijstaand huis van 15 naar 29 procent binnen drie jaar. In de controlegroep nam dit aandeel ook toe, maar minder sterk: van 17 naar 25 procent. Tegelijk daalde het aandeel mensen dat in een appartement woonde van 25 naar 17 procent. In de controlegroep bleef dat aandeel stabiel op 23 procent.
Daarmee wordt zichtbaar dat een hogere erfenis niet alleen leidt tot verhuizen, maar ook tot een duidelijke kwaliteitsstap. Veel ontvangers kiezen voor meer woonruimte en een grondgebonden woning. Dat sluit aan bij een bekende trend op de woningmarkt, waarin huishoudens bij extra bestedingsruimte vaker kiezen voor comfort, buitenruimte en toekomstbestendig wonen.
Ook het woonoppervlak nam toe. Het aandeel erfgenamen dat in een woning van 150 m2 of meer woonde, groeide van 27 naar 46 procent. In de controlegroep steeg dit van 30 naar 39 procent. Voor bouwbedrijven en leveranciers van woningafwerking is dat relevant. Grotere woningen vragen vaker om verbouwing, modernisering of uitbreiding van installaties. Denk aan dakrenovatie, gevelonderhoud, isolatie of een nieuwe indeling van leefruimtes.
Lees verder onder de afbeelding.
Erfenis stimuleert overname ouderlijk huis
De gegevens laten ook zien dat verhuizende ontvangers van een grotere erfenis vaker in een koopwoning terechtkomen. Het aandeel in een koopwoning steeg van 72 naar 83 procent. In de controlegroep bleef die groei beperkt, van 71 naar 73 procent. Dat verschil laat zien dat eigen vermogen een duidelijke rol speelt bij de stap naar eigendom of naar een duurdere koopwoning.
Opvallend is daarnaast dat een deel van de erfgenamen na verloop van tijd op het adres van de overleden ouder woont. Aan het begin van 2018 was dat 4,7 procent van deze verhuizende groep. Drie jaar later was dat 6,4 procent. Dat wijst erop dat de ouderlijke woning in sommige gevallen wordt overgenomen. Voor de woningmarkt kan dat belangrijk zijn, omdat bestaande woningen zo binnen families van eigenaar wisselen zonder dat volledige marktverkoop nodig is.
Voor bouwuitvoering biedt dat ook kansen. Een overgenomen ouderlijke woning vraagt geregeld om renovatie, verduurzaming of modernisering voordat de nieuwe bewoner zich er vestigt. Oudere woningen sluiten vaak niet direct aan op actuele woonwensen. Een erfenis kan dan niet alleen de eigendomsoverdracht mogelijk maken, maar ook de financiering van aanpassingen.
Zonnepanelen en lagere hypotheek
Naast verhuizingen is ook gekeken naar investeringen in de bestaande woning. Daaruit blijkt dat ontvangers van een grotere erfenis vaker kiezen voor zonnepanelen. Het aandeel bewoners met zonnepanelen steeg van 10 naar 25 procent. In de vergelijkbare controlegroep nam dit aandeel toe van 10 naar 21 procent. De verschillen zijn niet extreem groot, maar ze laten wel zien dat extra financiële ruimte verduurzaming kan versnellen.
Voor de bouw- en installatiesector is dat een belangrijk signaal. Een erfenis wordt niet alleen gebruikt voor consumptie of verhuizing, maar ook voor maatregelen die de woning technisch verbeteren. Zonnepanelen zijn daarbij een zichtbare en meetbare investering. Het ligt voor de hand dat ook andere werkzaamheden worden uitgevoerd, zoals isolatie, vervanging van kozijnen of verbetering van installaties.
Verder losten ontvangers van 50 duizend euro of meer ook extra af op hun hypotheek. Tussen 2018 en 2020 daalde hun gemiddelde hypotheekschuld met 13 duizend euro, van 186 naar 173 duizend euro. In de controlegroep werd eveneens afgelost, maar daar was de daling 10 duizend euro kleiner. Dat verschil maakt duidelijk dat een erfenis huishoudens meer ruimte geeft om hun financieringslasten te verlagen en hun vermogenspositie te versterken.
Voor de sector betekent dat een gemengd maar positief beeld. Een lagere hypotheekschuld kan ruimte scheppen voor latere verbouwing of verduurzaming. Tegelijk laat het zien dat huishoudens financieel voorzichtiger opereren dan vaak wordt gedacht. Een erfenis gaat dus niet alleen naar directe woonconsumptie, maar ook naar schuldreductie en waardebehoud van de woning.
Bron: CBS en Kadaster. Infographics: CBS.
