Home Blog

Herontwikkeling Peperkwartier in Schiedam met 140 woningen

Door

12 november 2026

In Schiedam-Oost krijgt het Peperkwartier vorm als een brede gebiedsontwikkeling waar wonen, onderwijs, sport en maatschappelijke functies in één samenhangend plan samenkomen. Met 140 woningen, een basisschool, een sportzaal en een Huis van de Wijk ontstaat een nieuw stedelijk ankerpunt binnen Schiedam en het grotere SchieDistrict.

“Schiedam-Oost krijgt met Peperkwartier van bijna 200.000 vierkante meter niet alleen extra woningen, maar ook een centrale voorziening die de sociale structuur van de wijk moet versterken”

Rond station Schiedam Centrum

De locatie maakt deel uit van de bredere gebiedsontwikkeling SchieDistrict, het stedelijk netwerk rond station Schiedam Centrum. Door de ligging tussen Schiedam, Rotterdam en Schieveste sluit het Peperkwartier aan op een groter stedelijk kader. Daarin worden wonen, mobiliteit, werken en leren steeds sterker met elkaar verweven.

De herontwikkeling van het Peperkwartier markeert de transformatie van een verouderde schoollocatie naar een multifunctionele en toekomstbestendige plek voor dagelijks gebruik. In het plan worden onderwijs, zorg, sport en wonen met elkaar verbonden.

Noord

Stedenbouwkundig bestaat het plan uit een noord- en zuidblok, die samen één ensemble vormen. Tussen beide bouwdelen ontstaat een royale canyon, een beschutte binnenruimte waar licht, lucht en groen de boventoon voeren. Deze tussenruimte is meer dan een doorgangsgebied. Zij functioneert als verblijfsruimte, speelomgeving en ontmoetingsplek, en biedt ook plaats aan de buitenruimte van de school. Daarmee krijgt het Peperkwartier een duidelijke binnenwereld die de menselijke maat versterkt.

Het noordblok, ontworpen door MoederscheimMoonen Architects, neemt binnen deze ontwikkeling een centrale positie in. Hier worden een basisschool, een sportzaal, maatschappelijke functies en 140 woningen in één gebouw geïntegreerd. Dat maakt het gebouw tot het functionele hart van het Peperkwartier. De opzet zorgt ervoor dat verschillende gebruikersgroepen dezelfde locatie gedurende de hele dag benutten. Juist die doorlopende bezetting vergroot de levendigheid en het gevoel van sociale veiligheid.

Aan de buitenzijde toont het noordblok juist een meer stedelijke en robuuste uitstraling. De gevelcompositie is ritmisch opgezet en het volume heeft een helder silhouet richting het spoor en Schieveste. Daardoor werkt het gebouw niet alleen op wijkniveau, maar ook op het schaalniveau van de stad. Het project krijgt zo herkenbaarheid voor gebruikers van buiten Schiedam-Oost en sluit aan op de stedelijke dynamiek van de omgeving.

Zuid

Het zuidblok is ontworpen door Orange Architects. In samenwerking met MoederscheimMoonen Architects is gezocht naar een sterke onderlinge afstemming in materiaalgebruik en gevelopbouw, zonder dat de afzonderlijke bouwdelen hun eigen identiteit verliezen. Lichtbruin metselwerk vormt de robuuste buitenschil van het ensemble en past bij het stedelijke karakter van Schiedam. Binnen de gebouwengroep zorgen houtaccenten, vergroening en een zachtere materialisatie voor een aangenamer verblijfsklimaat. Die combinatie geeft het plan een duidelijk eigen gezicht.

Programmatische mix versterkt de wijk

De kracht van het Peperkwartier ligt in de stapeling van functies. In het noordblok een multifunctioneel centrum dat wonen, onderwijs, sport en maatschappelijke voorzieningen logisch met elkaar verbindt. Ook voor voor- en vroegschoolse educatie is ruimte opgenomen. Deze inzet maakt dubbel gebruik van ruimten beter mogelijk en draagt bij aan een efficiënte exploitatie van het gebouw.

De architectuur ondersteunt dat door transparantie, zichtlijnen en uitnodigende entrees. Daardoor voelt het complex niet aan als een verzameling losse onderdelen, maar als één samenhangend geheel.

Voorzieningen dichterbij

Voor Schiedam-Oost betekent het project dat dagelijkse voorzieningen dichter bij bewoners worden georganiseerd. Het Peperkwartier moet daardoor uitgroeien tot een plek waar ontmoeting vanzelf ontstaat. Zowel in het gebouw als op het plein en in de openbare ruimte. Dat past bij de bredere stedelijke ambitie om compacte, gemengde en sociaal sterke buurten te ontwikkelen.

Duurzaamheid en klimaat in Peperkwartier

Op het gebied van duurzaamheid zet het Peperkwartier stevig in op klimaatadaptatie en energieprestatie. In het plan zijn groene daken, polderdaken en ondergrondse waterberging opgenomen. Deze maatregelen zorgen ervoor dat regenwater bij piekbuien tijdelijk wordt vastgehouden en vertraagd wordt afgevoerd. Daarmee wordt de kans op wateroverlast kleiner en neemt de belasting van het riool af.

Daarnaast dragen de groendaken, groene gevels en schaduwrijke buitenruimten bij aan het beperken van hittestress. In een steeds dichter bebouwde stedelijke omgeving is dat een belangrijk onderdeel van toekomstgericht bouwen. Door vegetatie op en aan gebouwen toe te passen, ontstaat een aangenamer microklimaat voor bewoners, scholieren en andere gebruikers.

Het Peperkwartier noordgebouw wordt energieneutraal uitgevoerd. Het ontwerp gaat uit van een hoogwaardige geïsoleerde gebouwschil, een gasloze opzet en duurzame installaties zoals WKO-systemen en zonnepanelen. Ook natuurinclusief bouwen is meegenomen, met inheemse beplanting en voorzieningen voor vogels, insecten en vleermuizen.

Nadere info:

Architect Noordblok: MoederscheimMoonen Architects.
Architect Zuidblok: Orange Architects.
Opdrachtgever: Ballast-Nedam Development.
Co-ontwikkelaar: GetYourKikx.
Bouwer: De Vries en Verburg.
Constructie:IMd Raadgevende Ingenieurs.
Bouwfysica: Cauberg Huygen.
Adviseurs installaties E & W: Klictet.
Interieurarchitect: Includi.
Landschapsontwerp: Felixx i.s.m. Beindorff CW.
Technische uitwerking: INBO.

Bron en beeld: MoederscheimMoonen Architects.

Enorm verschil in prijs koopwoning per gemeente

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

11 november 2026

De markt voor koopwoningen liet in het derde kwartaal van 2026 opnieuw een stijging zien, maar de verschillen tussen gemeenten zijn groot. Nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek en het Kadaster laten zien dat bestaande huizenprijzen in veel delen van Nederland hoger liggen dan een jaar eerder. Vooral in gemeenten met sterke vraag, beperkte voorraad en doorstromingsdruk blijven koopwoningen in waarde toenemen, terwijl in enkele andere plaatsen juist een correctie zichtbaar is.

Woudenberg noteerde de sterkste prijsstijging. Daar lagen de huizenprijzen van bestaande koopwoningen bijna 15 procent hoger dan vorig jaar. In Best daalden de prijzen met bijna 5 procent”

Dat maakt duidelijk dat de ontwikkeling van koopwoningen niet alleen door landelijke rente- en inkomensfactoren wordt bepaald, maar ook sterk samenhangt met regionale schaarste, woningtype en het tempo van transacties.

Regionale verschillen in huizenprijzen worden groter

Voor de bouw- en vastgoedsector zijn deze cijfers relevant omdat zij iets zeggen over investeringsruimte, haalbaarheid van projecten en de positie van kopers op de markt. In gemeenten waar huizenprijzen stevig oplopen, neemt de druk op nieuwbouw, transformatie en binnenstedelijke verdichting vaak verder toe. Tegelijk zie je dat bestaande koopwoningen in zulke gebieden voor veel huishoudens minder bereikbaar worden. Dat heeft gevolgen voor de vraag naar middeldure nieuwbouw, betaalbare grondgebonden woningen en appartementen voor starters en senioren.

De uitschieter in Woudenberg past in een patroon dat vaker zichtbaar is in middelgrote en kleinere gemeenten rond economisch sterke regio’s. Als de druk op de woningmarkt in grotere steden hoog blijft, wijken huishoudens uit naar omliggende plaatsen. Daar kan een beperkt aanbod al snel leiden tot een scherpe stijging van huizenprijzen. Voor aannemers, ontwikkelaars en toeleveranciers ontstaan in zulke gemeenten kansen, omdat de vraag naar uitbreiding en verbetering van de woningvoorraad toeneemt. Ook renovatie van bestaande koopwoningen wint dan aan belang, zeker wanneer gemeenten inzetten op verduurzaming en langer zelfstandig wonen.

De daling in Best laat juist zien dat de markt niet overal in hetzelfde tempo beweegt. Een prijsafname hoeft niet direct te wijzen op een structurele verzwakking. Soms speelt de samenstelling van de verkochte woningen een rol. Wanneer in een kwartaal relatief veel kleinere of minder luxe woningen van eigenaar wisselen, kan dat de gemiddelde prijs drukken. Ook afwachtend gedrag van kopers, veranderde financieringslasten en een iets ruimer aanbod kunnen invloed hebben.

Afvlakking bij koopwoningen geeft markt meer balans

Volgens de nieuwste analyses vlakt de prijsstijging af. Voor de uitvoering van bouwprojecten heeft deze ontwikkeling meer dan alleen financiële waarde. Als de huizenprijzen minder hard stijgen, kan de aandacht weer sterker verschuiven naar kwaliteit, energieprestatie en wooncomfort. Dat past bij de bredere opgave waar de sector voor staat. Nederland moet niet alleen meer woningen bouwen, maar ook betere woningen leveren. Bestaande koopwoningen spelen daarin een grote rol, omdat een fors deel van de voorraad de komende jaren onderhoud, isolatie en technische vernieuwing nodig heeft.

Lokale markt van koopwoningen vraagt om gerichte bouwstrategie

Gemeenten met snel stijgende huizenprijzen krijgen vaker te maken met druk op vergunningverlening, infrastructuur en publieke voorzieningen. Dat vraagt om een integrale aanpak waarbij woningbouw niet los wordt gezien van bereikbaarheid, duurzaamheid en leefomgeving. In zulke markten kunnen koopwoningen een belangrijke rol spelen in de doorstroming, mits het aanbod voldoende divers is.

Daarnaast maakt de spreiding in huizenprijzen duidelijk dat standaardoplossingen minder goed werken. In de ene gemeente is vooral behoefte aan betaalbare rijwoningen en compacte appartementen, terwijl elders juist grotere gezinswoningen of levensloopbestendige concepten nodig zijn. Voor bouwers en ontwikkelaars ligt daar een kans om projecten beter af te stemmen op lokale demografie en marktvraag. Ook industriële bouwmethoden en conceptmatige woningbouw kunnen helpen om sneller en doelmatiger te leveren, al blijft de inpassing per locatie bepalend.

Wat verder opvalt, is dat de markt voor bestaande koopwoningen nauw verbonden blijft met de nieuwbouwopgave. Als doorstromers hun huidige woning niet kunnen verkopen of geen passend alternatief vinden, vertraagt dat de hele keten. Andersom kan een evenwichtiger prijsbeeld juist helpen om transacties los te trekken. Daarmee ontstaat ruimte voor nieuwe investeringen in gebiedsontwikkeling, renovatie en uitbreiding van de woningvoorraad.

De cijfers van CBS en Kadaster geven dus meer dan alleen een overzicht van prijsbewegingen. Ze laten zien waar spanning op de woningmarkt verder oploopt en waar tijdelijke ontspanning zichtbaar is.

Bron: CBS, Kadaster.

Twente zet met 80.000 nieuwe woningen rond spoorzone Hengelo-Enschede in op forse groei

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

11 november 2026

Twente werkt de komende decennia aan een grote ruimtelijke en economische uitbreiding. Rijk, provincie, gemeenten en waterschap hebben hiervoor een gezamenlijke verstedelijkingsstrategie vastgesteld. Dit betekent een langjarige ontwikkelopgave met veel impact op gebiedsontwikkeling, mobiliteit, infrastructuur en de regionale arbeidsmarkt. Vooral de spoorzone Hengelo-Enschede krijgt voor de nieuwe woningbouw Twente een centrale plaats, met een duidelijke focus op stedelijke verdichting, bereikbaarheid en samenhang tussen wonen en werken.

“De afspraken voor de nieuwe woningbouw Twente lopen tot 2050 en zijn omvangrijk. Men wil in die periode circa 80000 woningen toevoegen en tegelijk ongeveer 62000 extra arbeidsplaatsen realiseren”

Daarmee kiest het gebied voor een combinatie van verstedelijking en economische versterking. Voor uitvoerende partijen in ontwerp, bouw, civiele techniek en mobiliteit ontstaat hierdoor een breed werkveld waarin integrale planning een vaste rol krijgt. De Woningbouw Twente is daarbij niet alleen een kwantitatieve opgave, maar ook een ruimtelijke en technische opgave die vraagt om afstemming tussen overheden en marktpartijen.

Ruimte voor groei in wonen, werken en economie

Twente heeft al langere tijd een stevige basis door de aanwezigheid van kennisinstellingen, maakindustrie en een herkenbare stedelijke structuur. Volgens de nieuwe strategie moet die basis verder worden benut. De regio wil groeien zonder dat de kwaliteit van het landschap, de leefomgeving en de bestaande voorzieningen onder druk komt te staan. Dat vraagt om een aanpak waarbij woningbouwlocaties, werklocaties en infrastructuur gelijktijdig worden ontwikkeld.

Het is vooral van belang dat de regio niet kiest voor versnipperde uitbreiding, maar voor concentratie op plekken waar voorzieningen en verbindingen al aanwezig zijn. Dat maakt de uitvoering doelmatiger en beperkt de druk op nieuwe infrastructuur in het buitengebied. Tegelijk blijven ook kleinere kernen in beeld, zodat de leefbaarheid buiten de grote steden overeind blijft. Zo ontstaat een model waarin de nieuwe woningbouw in Twente wordt verbonden aanbereikbaarheid, economische groei en de kwaliteit van de openbare ruimte.

Sinds 2022 zijn al ongeveer 10000 woningen gerealiseerd en kwamen er circa 12000 arbeidsplaatsen bij. Dat laat zien dat de regio de eerste stappen al heeft gezet. Voor ontwikkelaars en aannemers is dit een teken dat de uitvoeringsfase niet meer alleen toekomstmuziek is, maar al volop loopt. De nieuwe agenda bouwt voort op deze voortgang en moet zorgen voor verdere opschaling in de komende jaren.

Concentratie in stedelijke clusters

De grootste bouwopgave ligt in Hengelo, Enschede en Almelo. In deze drie steden moeten samen circa 60000 woningen worden toegevoegd. Dat is driekwart van de totale regionale opgave. De keuze voor deze stedelijke concentratie sluit aan op bestaande infrastructuur, voorzieningen en werkgelegenheid. Voor de bouwpraktijk betekent dit dat binnenstedelijke ontwikkeling, transformatie en verdichting een groot deel van de productie zullen bepalen.

Naast deze drie hoofdkernen worden ook de dynamische knopen aangewezen als groeilocaties. Het gaat om Oldenzaal, Borne, Rijssen, Nijverdal, Goor, Wierden, Haaksbergen en Vriezenveen. Hier is ruimte voor circa 20000 woningen. Deze plaatsen zijn geselecteerd vanwege hun goede aansluiting op openbaar vervoer en wegennet. Dat vergroot de haalbaarheid van projecten en ondersteunt een efficiënte inzet van bestaande netwerken. Binnen de Woningbouw Twente ontstaat daarmee een tweedelige structuur: stevige stedelijke groei in de grote steden en gerichte uitbreiding in goed bereikbare kleinere kernen.

Voor gemeenten en marktpartijen vraagt dit om maatwerk in programmering en fasering. Niet iedere locatie kent dezelfde marktdruk of dezelfde technische randvoorwaarden. Binnenstedelijke locaties hebben vaak te maken met complexe gronduitgifte, milieuzonering, mobiliteitsvraagstukken en hogere bouwkosten. In de dynamische knopen kunnen juist snelheid en schaalbaarheid een grotere rol spelen. Toch blijft de samenhang tussen beide typen locaties van groot belang voor een stabiel regionaal aanbod.

Spoorzone Hengelo-Enschede motor voor versnelling

Een sleutelpositie in de regionale strategie is weggelegd voor de Spoorzone Hengelo-Enschede. Deze locatie is in 2025 aangewezen als nationale grootschalige woningbouwlocatie. Dat geeft de gebiedsontwikkeling extra gewicht binnen het landelijke ruimtelijke beleid. Ook zijn mobiliteitsmiddelen beschikbaar gesteld, waardoor de koppeling tussen woningbouw en bereikbaarheid verder kan worden uitgewerkt.

De Spoorzone Hengelo-Enschede is een project met meerwaarde op meerdere niveaus. De zone kan fungeren als aanjager voor woningproductie, stedelijke vernieuwing, functiemenging en mobiliteitsinvesteringen. Juist in spooromgevingen liggen vaak kansen voor compacte bouw, herontwikkeling van bestaande terreinen en betere aansluiting tussen wonen, werken en voorzieningen. De regio ziet deze locatie daarom als vliegwiel voor bredere groei.

De toekenning van mobiliteitsmiddelen is van direct belang voor de uitvoerbaarheid. Zonder goede ontsluiting neemt de druk op bestaande netwerken snel toe en wordt gebiedsontwikkeling trager en duurder. Door mobiliteit vroeg in het proces mee te nemen, kan de Woningbouw Twente beter aansluiten op de dagelijkse verplaatsingen van bewoners en werknemers. Dat maakt projecten robuuster en vergroot de kans op tijdige realisatie.

Randvoorwaarden bepalen tempo en haalbaarheid

De strategie maakt ook duidelijk dat groei niet vanzelfsprekend is. Water, energie en bereikbaarheid zijn harde randvoorwaarden voor de uitvoering. Als deze systemen niet op orde zijn, kan de productie van woningen en werkplekken achterblijven. Voor de bouwkolom is dat een bekend risico. Netcongestie, beperkte capaciteit in watersystemen en druk op wegen en ov kunnen de planning van projecten fors beïnvloeden.

Daarom krijgt de komende periode een uitvoerings- en investeringsagenda vorm. Daarin wordt onderzocht welke maatregelen nodig zijn om de afgesproken doelen haalbaar te maken. Dat gaat niet alleen over woningbouwlocaties, maar ook over investeringen in infrastructuur, nutsvoorzieningen en het bredere leefmilieu. De woningbouw Twente staat dus niet los van civiele werken en publieke investeringen.

Ook de regionale woondeal wordt geactualiseerd. Dat is van belang omdat marktomstandigheden, demografie en uitvoeringscapaciteit in de tijd veranderen. Door die afspraken bij te stellen, kan de regio beter inspelen op actuele vraag en beschikbare middelen. Voor bouw- en infrabedrijven en ontwikkelende partijen biedt dat meer duidelijkheid over prioriteiten, tempo en type projecten. Soms zal de uitwerking wat trager gaan, maar de richting is wel helder.

Nota Ruimte geeft woningbouw Twente landelijke betekenis

De ontwikkeling van Twente sluit aan op de ontwerp Nota Ruimte van het Rijk. Binnen die koers wordt de regio gezien als een gebied met kansen voor een brede schaalsprong. Dat betekent dat niet alleen woningen worden toegevoegd, maar dat ook economie, leefomgeving en voorzieningen gezamenlijk worden versterkt. Voor de sector is dat een belangrijk signaal: Twente wordt niet benaderd als losse woningbouwopgave, maar als een compleet ontwikkelgebied met nationale betekenis.

De woningbouw in Twente krijgt hierdoor een steviger beleidsmatige basis. Dat vergroot de kans op langdurige samenwerking tussen overheden en uitvoerende partijen. De strategie is opgesteld door het Rijk, de provincie Overijssel, de veertien Twentse gemeenten en Waterschap Vechtstromen. Die brede samenwerking is nodig om ruimtelijke keuzes, investeringen en vergunningstrajecten op elkaar af te stemmen. Voor de praktijk betekent dit dat projecten in Twente steeds vaker onderdeel zullen zijn van een groter regionaal raamwerk.

Bron en beeld: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Wat een binnenschilder per deur rekent, en waarom materiaal daar het kleinste deel van is

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

11 november 2026

Wat een binnenschilder per deur rekent, en waarom materiaal daar het kleinste deel van is

Een opdrachtgever die een offerte voor binnenschilderwerk ontvangt, kijkt bijna altijd eerst naar de post materiaal. Dat is de post die het makkelijkst te controleren lijkt: een liter lak heeft een prijs, een deur een oppervlak. Toch is het precies de post die er het minst toe doet. Wie de prijs van een geschilderde deur uit elkaar haalt, houdt een rekensom over waarin de lak hooguit een vijfde van het bedrag is, en de uren bijna al het andere.

Dat heeft gevolgen voor hoe je als aannemer op schilderwerk calculeert, waar je nog kunt besparen en waar niet, en waarom een bewoner die het na de oplevering zelf doet, vooral tijd koopt en geen kwaliteit.

De rekensom achter een uurtarief

Het begint bij het loon. Volgens de loontabel van de cao Schilders verdient een allround schilder per 1 juli 2026 tussen de 21,40 en 26,71 euro bruto per uur. Daar komen de werkgeverslasten bovenop, de bus, het gereedschap, de verzekeringen, de uren die niet te factureren zijn omdat er gereden, opgeruimd of gewacht wordt, en een marge. In de praktijk komt een schildersbedrijf daarmee op een tarief dat ruwweg twee tot tweeënhalf keer het bruto uurloon is, dus ergens tussen de 50 en 65 euro per uur exclusief btw. Een zzp’er zonder overhead zit daar iets onder, een bedrijf met een kantoor en een calculator iets boven.

Die opbouw is geen geheim, maar hij wordt zelden uitgeschreven. En dat is jammer, want hij verklaart waarom een deur die in de bouwmarkt “een potje lak” kost, op een offerte een bedrag van drie cijfers wordt.

Een deur in uren en in liters

Neem een gewone binnendeur, stomp, beide zijden, die al eens geschilderd is en opnieuw in zijdeglans wit moet. Een schilder haalt het beslag eraf, ontvet, schuurt, plakt af en werkt kale plekken bij. Daarna twee lagen lak, met tussendoor licht schuren. Reken alles bij elkaar op twee tot tweeënhalf uur handwerk per deur, verdeeld over twee dagen omdat de eerste laag moet drogen. Tegen 55 euro per uur is dat 110 tot 140 euro arbeid. Doet de schilder tien deuren in één woning, dan zakt dat per deur, omdat het afplakken, het aanmaken en het schoonmaken van gereedschap maar één keer hoeven.

Nu de lak. Een binnendeur meet aan twee kanten samen zo’n 3,5 vierkante meter, met de randen erbij ongeveer vier. Twee lagen is acht vierkante meter. Een professionele watergedragen zijdeglanslak haalt volgens het kenmerkenblad rond de tien vierkante meter per liter, zodat een deur ongeveer 0,8 liter vraagt. Bij een literprijs van enkele tientjes is dat 30 tot 40 euro aan lak, plus een paar euro aan schuurpapier en tape. De verbruiksgegevens en inhoudsmaten van zo’n lak, zoals Sigma die levert, staan op de productpagina; het is de moeite waard ze naast de calculatie te leggen.

De som is dan snel gemaakt: op een deur van 150 tot 180 euro is de lak 20 tot 25 procent. De rest is tijd.

Zelf doen bespaart uren, geen lak

Die verhouding verklaart ook waarom bewoners na de oplevering zo vaak zelf de kwast pakken. Wie een deur zelf schildert, bespaart de 110 tot 140 euro arbeid, en nauwelijks iets op materiaal. De bouwmarktlak die zo’n bewoner koopt, is tegenwoordig net als de professionele variant watergedragen en zijdeglans, en haalt op papier een vergelijkbaar rendement; wat de bouwmarktvariant van Histor kost scheelt per deur maar een paar euro met de lak van de schilder. Het verschil zit niet in het blik, maar in de hand: een schilder doet een deur in een derde van de tijd van een bewoner, zonder zakkers, en levert tien deuren in dezelfde glans op.

Voor de aannemer heeft diezelfde verhouding een scherpere kant. Arbeid wordt de komende jaren niet goedkoper. OnderhoudNL telt in zijn arbeidsmarktonderzoek van 2025 zo’n 35.000 mensen in de onderhoudssector, met een instroom van 750 per jaar waar er 1.800 nodig zijn; schilders staan bovenaan de lijst van gezochte vakmensen. Het EIB verwacht dat de hele bouw tussen 2026 en 2029 zo’n 75.000 voltijdskrachten extra nodig heeft. Wie daar als zzp schilder in meebeweegt, krijgt bovendien te maken met de nieuwe Zelfstandigenwet, die bepaalt wanneer werk nog als zelfstandig telt.

Wie wil besparen op schilderwerk, moet dus niet onderhandelen over de literprijs. Die paar euro per deur maakt de calculatie niet. De winst zit in uren: deuren fabrieksmatig voorgelakt laten leveren, het lakwerk van een hele woning in één planning bundelen zodat droogtijden elkaar overlappen, en de schilder niet laten wachten op een stucadoor die nog niet klaar is. Elk uur dat je daarmee uit de planning haalt, is meer waard dan de hele emmer lak.

Kabinet wijst 5 extra locaties aan voor versnelde woningbouw, in totaal nu 31

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

10 november 2026

Sneller huizen bouwen op vijf nieuwe locaties

Het kabinet heeft opnieuw vijf woningbouwlocaties aangewezen waar de ontwikkeling van nieuwe woonwijken moet worden versneld. Dat is een duidelijk signaal dat het Rijk meer regie neemt om het sneller huizen bouwen mogelijk te maken. De nieuwe locaties zijn in Assen, Best, Roosendaal, Zuidplas en in het gebied rond Middelburg en Vlissingen. In totaal zijn er nu 31 woningbouwlocaties aangewezen.

“Samen moeten deze woningbouwlocaties goed zijn voor ongeveer 25000 woningen die vóór 2040 gereed moeten zijn, zodat er sneller nieuwe huizen beschikbaar zijn”

Voor veel marktpartijen komt deze stap niet onverwacht. De betrokken gemeenten hadden hun plannen voor gebiedsontwikkeling al langer voorbereid. Toch blijkt de realisatie in de praktijk vaak weerbarstig. Procedures rond vergunningen, bezwaartrajecten van omwonenden en de aanhoudende stikstofproblematiek zorgen ervoor dat projecten vertraging oplopen. Met de nieuwe aanwijzing wil het kabinet juist op deze punten ondersteuning bieden, zodat sneller huizen niet alleen een beleidsdoel blijft, maar ook leidt tot ‘direct’uitvoerbare projecten.

Nieuwe locaties voor sneller huizen bouwen

De vijf aangewezen gebieden sluiten aan op een bredere landelijke aanpak om de woningbouwproductie op te voeren. Eerder wees het kabinet al meerdere versnellingslocaties aan. Met deze nieuwe tranche komt het totaal uit op 31 locaties, verspreid over alle provincies. Volgens het kabinet moeten op deze plekken samen ruim 400.000 woningen sneller worden gerealiseerd dan oorspronkelijk gepland. Daarmee wordt sneller huizen bouwen een vaste lijn binnen het rijksbeleid voor wonen en ruimtelijke ordening.

Voor de sector is vooral van belang dat deze woningbouwlocaties niet vanaf nul hoeven te starten. De planvorming is in veel gevallen al aanwezig, waardoor de aandacht nu verschuift naar uitvoering, fasering en juridische haalbaarheid. Dat kan voordelen bieden voor ontwikkelaars, aannemers, adviseurs en toeleveranciers die op korte en middellange termijn capaciteit willen inzetten. Tegelijk vraagt het om goede afstemming tussen overheden, marktpartijen en netbeheerders, zodat sneller huizen niet vastloopt op randvoorwaarden zoals ontsluiting, milieuruimte en beschikbare bouwlogistiek.

Lees verder onder de afbeelding.

Belemmeringen rond procedures

Een belangrijk knelpunt blijft de doorlooptijd van vergunningprocedures. Gemeenten lopen geregeld aan tegen complexe bezwaarprocedures, terwijl ook de beoordeling van stikstofeffecten veel tijd vraagt. Het Rijk wil daarom vaker ondersteunen bij vergunningaanvragen en bij het wegnemen van bestuurlijke obstakels. Meer informatie over deze landelijke aanpak van woningbouw is te vinden via de bouwregelgeving van de Rijksoverheid en de pagina over woningbouw.

Dit betekent dat projecten mogelijk eerder naar de ontwerpfase, aanbesteding en realisatie kunnen doorstromen. Dat biedt perspectief, al blijft de praktijk complex. Vooral op locaties waar bestaande bedrijven aanwezig zijn, kan de ontwikkeling extra tijd kosten. Als bedrijven moeten verplaatsen, vraagt dat om heldere afspraken over planning, compensatie en tijdelijke bedrijfscontinuïteit. Minister Elanor Boekholt-O’Sullivan heeft in een Kamerbrief aangegeven dat hierover zorgvuldige afspraken nodig zijn. Dat lijkt logisch, omdat sneller huizen bouwen alleen haalbaar is als ook de economische functies in een gebied ordelijk worden ingepast of verplaatst.

Bereikbaarheid van de woningbouwlocaties

Opvallend is dat het kabinet voor deze vijf locaties geen extra budget voor infrastructuur uittrekt. Volgens de minister is dat niet nodig, omdat de aangewezen gebieden al goed bereikbaar zijn. Goede bereikbaarheid kan de uitvoeringsfase versnellen, zeker wanneer bouwverkeer, materiaalstromen en toekomstige bewoners gebruik kunnen maken van bestaande netwerken. Tegelijk blijft het van belang om lokaal te toetsen of wegen, ov-verbindingen en nutsvoorzieningen de extra druk aankunnen.

Juist bij binnenstedelijke of gemengde gebiedsontwikkelingen is bereikbaarheid meer dan alleen een verkeerskundige opgave. Het raakt ook de fasering van de bouw, de inrichting van de openbare ruimte en de aansluiting op bestaande voorzieningen. Als het kabinet verwacht dat op deze locaties sneller huizen kan worden gerealiseerd zonder extra infrastructuurgeld, dan legt dat ook verantwoordelijkheid bij gemeenten en regio’s om de uitvoering strak te organiseren. Dat vraagt om een realistische planning en een goede samenhang tussen civiele werken, woningbouw en vergunningverlening.

Waar en hoeveel nieuwe woningen?

De nieuwe woningbouwlocaties zijn in Assen, Best, Roosendaal, het gebied rond Middelburg en Vlissingen en ook in Zuidplas. Dat is een omstreden gebied in verband met de ligging op het laagste punt van ons land.

In Assen komen in Kloosterveen, Stadskwartier en Zuidoost rond de 5500 woningen. In Best 3500 huizen Op Walcheren komen in en rond Middelburg, Vlissingen en Veere zo’n 5000 woningen. In Roosendaal komen in de spoorzone 5000 tot 6000 woningen. In Cortelande in het Zuid-Hollandse Zuidplas komt een heel nieuw dorp met ongeveer 6000 woningen.

Haalbaar?

Komende periode zal moeten blijken hoe snel de ondersteuning van het Rijk in de praktijk effect heeft. Plannen liggen er al, maar de vertaling naar tempo op de bouwplaats vraagt meer dan bestuurlijke ambitie alleen. Voor de sector biedt dat werk, maar ook een opgave om slim, schaalbaar en met oog voor de omgeving te bouwen. Als de procedurele druk afneemt en verplaatsing van bedrijven goed wordt geregeld, kan sneller huizen op deze vijf locaties uitgroeien tot een haalbare versnelling van de landelijke woningbouwproductie. Dat is geen makkelijke route, maar wel een route die voor veel partijen nu dichterbij komt en misschien sneller tot uitvoering leidt dan eerder werd gedacht.

Bron: Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, NOS. Infogram: Ministerie VRO.

TechBarometer 2026: Kennisoverdracht in techniek te vaak afhankelijk van toeval

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

10 november 2026

Kennisoverdracht in technische organisaties krijgt nog te weinig aandacht. Dat blijkt uit de TechBarometer 2026, waarin veel professionals aangeven dat vakkennis vooral bij losse medewerkers zit. Voor bedrijven is dat een serieus aandachtspunt. Zodra een ervaren monteur, technicus of specialist vertrekt, kan werk vertragen of zelfs stilvallen. Het onderzoek laat daarmee zien dat niet alleen personeelstekorten tellen, maar ook het vasthouden en doorgeven van kennis.

TechBarometer 2026: “38 procent van de techniekprofessionals verwacht dat een deel van het werk stilvalt als de meest ervaren vakman of specialist morgen wegvalt”

Daarnaast zegt 46 procent dat kennisoverdracht binnen de eigen organisatie vooral toevallig gebeurt en niet structureel is geregeld. Daarmee ontstaat een zwakke plek in veel technische bedrijven. Vooral in sectoren waar installaties, onderhoud, productie en uitvoering afhankelijk zijn van praktijkervaring, kan het verlies van kennis directe gevolgen hebben voor planning, veiligheid en kwaliteit.

Ook voor bedrijven in de bouw, infra en techniek dat goed herkenbaar. Veel werkzaamheden steunen op ervaring die niet altijd in systemen, werkinstructies of opleidingsplannen staat. Denk aan het oplossen van storingen, het afstellen van installaties of het herkennen van risico’s tijdens de uitvoering. Zulke kennis zit vaak in het hoofd en de handen van ervaren technici. Wie daar geen vaste aanpak voor maakt, loopt het risico dat kennis verdwijnt zonder dat een opvolger daar meteen op kan terugvallen.

Kennisontwikkeling vraagt vaste aandacht

De TechBarometer 2026 laat zien dat 77 procent van de respondenten kennisontwikkeling net zo urgent vindt als het werven van nieuwe mensen. Toch is die lijn nog lang niet overal zichtbaar in beleid. Slechts 43 procent geeft aan dat kennisborging onderdeel is van de bedrijfsstrategie. Daarnaast zegt 42 procent dat de organisatie structureel tijd en budget vrijmaakt voor kennisontwikkeling. Dat is een opvallend verschil tussen wat bedrijven belangrijk vinden en wat er in de praktijk wordt uitgevoerd.

Voor werkgevers betekent dit dat personeelsplanning verder moet gaan dan het invullen van vacatures. Een nieuwe medewerker aannemen lost niet automatisch het verlies van vakkennis op. In technische functies duurt het vaak lang voordat iemand dezelfde routine, materiaalkennis en storingsinzichten heeft als een ervaren collega. Organisaties doen er daarom verstandig aan om kenniscontinuïteit een vaste plek te geven in opleiding, begeleiding en werkoverdracht. Meer informatie over scholing en praktijkgerichte ontwikkeling staat ook op de website van ROVC.

Verschillen binnen bedrijven

De TechBarometer 2026 laat ook een duidelijk verschil zien tussen beslissers en uitvoerende technici. Van de beslissers vindt 49 procent dat kennis binnen de organisatie voldoende is vastgelegd. Onder technici ligt dat aandeel op 33 procent. Dat verschil is groot en laat zien dat beleid en werkvloer elkaar niet altijd raken. Een plan op papier betekent nog niet dat medewerkers kennis in hun dagelijkse werk snel kunnen vinden en toepassen.

Ook bij de vraag of ervaren medewerkers genoeg tijd krijgen om collega’s te begeleiden, lopen de meningen uiteen. Van de beslissers vindt 45 procent dat die tijd er is, terwijl slechts 30 procent van de technici dat zo ervaart. Dat beeld komt ook terug in ontwikkel- en functioneringsgesprekken. Volgens 53 procent van de beslissers komt kennisoverdracht daar aan bod. Onder technici zegt 38 procent dat dit echt gebeurt. Juist dat verschil maakt duidelijk dat afspraken niet alleen gemaakt moeten worden, maar ook merkbaar moeten zijn op de werkvloer.

Wie kennis wil behouden, moet niet alleen registreren welke functie iemand heeft, maar ook welke kennis iemand dagelijks gebruikt. Het gaat dan om technische vaardigheden, machinekennis, proceskennis en inzicht in storingen of faalkansen. Daarbij helpt een aanpak waarin leidinggevenden, HR en technici samen bepalen welke kennis kwetsbaar is en wie die stap voor stap moet overnemen.

Meer structuur nodig voor overdracht op de werkvloer

Volgens de recente TechBarometer vraagt kenniscontinuïteit om meer dan alleen opvolging op naam. Organisaties moeten duidelijk maken welke medewerker gaat meelopen, hoeveel tijd daarvoor beschikbaar is en hoe begeleiding onderdeel wordt van normaal werk. Dat vraagt om een vaste structuur. Niet pas wanneer iemand vertrekt, maar al ruim daarvoor. Informatie over arbeidsmarkt en ontwikkeling in de technische sector is ook te vinden via Techniek Nederland.

Waldo Linders, directeur Opleidingen en Trainingen bij ROVC, stelt dat een functie op papier snel is overgedragen, maar vakmanschap niet. Die uitspraak past goed bij de uitkomsten van de TechBarometer 2026. In veel bedrijven draait het nog te vaak om formatie, terwijl de overdracht van praktijkkennis minder zichtbaar is. Juist in de bouw en uitvoering, waar planning en productie onder druk staan, is dat een risico dat je niet te laat moet zien.

Als organisaties kennisontwikkeling dezelfde prioriteit geven als instroom van nieuw personeel, ontstaat meer rust in teams en meer grip op continuïteit. Dat vraagt om tijd, budget en duidelijke werkafspraken. Het onderzoek maakt helder dat daar nog winst te halen is. Voor technici, monteurs en specialisten is het van belang dat kennisoverdracht geen losse actie blijft, maar een vast onderdeel wordt van dagelijks werk, zodat organisaties ook morgen door kunnen draaien.

Personeelsplanning techniek

De uitkomsten van de TechBarometer 2026 (pdf) zijn daarom niet alleen relevant voor HR, maar net zo goed voor projectleiding, werkvoorbereiding en directie. Bedrijven die vooruit willen, doen er goed aan om kennisborging op te nemen in hun personeelsplanning. Daarmee wordt beter zichtbaar waar risico’s zitten, welke technici extra begeleiding nodig hebben en welke ervaring nu nog bij een kleine groep medewerkers ligt. Zo wordt de organisatie minder afhankelijk van toeval en ontstaat een steviger basis voor continuïteit in techniek en uitvoering.

Bron en beeld: ROVC.

Arbeidsinspectie ziet nog te veel risico’s bij nachtwerk

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

10 november 2026

Arbeidsinspectie ziet veel risico’s bij nachtwerk

Werkgevers in sectoren waar veel in de nacht wordt gewerkt, nemen de risico’s van nachtwerk nog te vaak onvoldoende mee in hun arbobeleid. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van de Arbeidsinspectie. Ook oor de bouw, infra en techniek is dat een belangrijk signaal. Ook op bouwplaatsen, in productieomgevingen, bij logistieke stromen en in technisch beheer komt werken buiten reguliere tijden voor. Juist dan moet je als werkgever goed onderbouwen waarom nachtwerk nodig is, welke risico’s daarbij horen en hoe je werknemers daartegen beschermt.

Onderzoek Arbeidsinspectie

De Arbeidsinspectie onderzocht in totaal 285 werkgevers in sectoren waar veel ’s nachts wordt gewerkt, waaronder industrie, transport, zorg, horeca en distributie. Van deze groep zijn 193 werkgevers bezocht binnen het onderzoek Arbo in Bedrijf. Daarnaast zijn 92 werkgevers geïnspecteerd op de naleving van de arbozorg en de Arbeidstijdenwet. Bij 58 bedrijven is handhavend opgetreden vanwege tekortkomingen in de arbozorg, overtredingen van de Arbeidstijdenwet of een combinatie van beide. Opvallend is dat bij 20 procent van de bezochte werkgevers permanent in de nacht wordt gewerkt, terwijl dat volgens de regels maar zelden is toegestaan.

Waarom wordt er gekozen voor nachtwerk?

Uit het onderzoek blijkt dat bij 46 procent van de onderzochte werkgevers vooral economische redenen een rol spelen. Het gaat dan om het halen van productiedoelen, het bedienen van klanten of het beter benutten van installaties en processen. Voor bedrijven kan dat op korte termijn aantrekkelijk zijn, maar de keerzijde is dat de belasting van werknemers toeneemt.

De gezondheidsrisico’s van nachtwerk komen in de praktijk vaak bij de werknemer terecht Dit terwijl een deel van de maatschappelijke kosten later elders landt. Bijvoorbeeld in de zorg of via uitval op de arbeidsmarkt.

Aard en noodzaak van het werk

Bij 41 procent van de werkgevers is nachtwerk volgens het onderzoek gekoppeld aan de aard van het werk. Dat geldt vooral voor functies waarbij directe inzet nodig is, zoals in de zorg, bij hulpdiensten of in processen die niet stilgezet kunnen worden. Ook in bouw, techniek en vooral de infra zijn er situaties waarin doorwerken in de nacht voorkomt. Bijvoorbeeld bij spoorwerk, wegwerkzaamheden, onderhoud aan vitale installaties of logistieke operaties die overdag niet mogelijk zijn. Juist in die context vraagt nachtwerk om een stevige risicoafweging en een goed plan van aanpak.

Bijna negen op de tien werkgevers geven aan dat zij weinig mogelijkheden zien om nachtwerk verder terug te dringen. Dat beeld laat zien dat nachtwerk in veel organisaties als vast onderdeel van de bedrijfsvoering is gaan voelen. Toch vraagt de Arbeidsinspectie om een andere houding. Werkgevers moeten eerst nagaan of het werk echt in de nacht moet gebeuren. Als dat niet zo is, dan ligt het voor de hand om planningen, levermomenten of productieprocessen anders in te richten.

Tekortschietende aanpak

De inspectieresultaten laten zien dat de risico-inventarisatie en evaluatie bij veel werkgevers niet op orde is. Bij 54 procent van de geïnspecteerde bedrijven is nachtwerk niet als apart risico opgenomen. Dat is een serieus gemis, omdat werken in de nacht andere belasting geeft dan werk overdag. Denk aan verstoring van het bioritme, minder hersteltijd, vermoeidheid en een grotere kans op fouten. In omgevingen met machines, verkeer, hijswerk of technische installaties kan dat direct gevolgen hebben voor de veiligheid op de bouwplaats en werkvloer.

Ook in het plan van aanpak schiet de uitwerking vaak tekort. Bij 69 procent van de geïnspecteerde werkgevers ontbreken concrete maatregelen. Daarmee blijft onduidelijk hoe een organisatie werknemers wil beschermen, hoe roosters gezond worden ingericht en hoe toezicht wordt georganiseerd. Voor bedrijven is dat een belangrijk aandachtspunt. Een algemene verwijzing naar werkoverleg of rustpauzes is niet genoeg. Er zijn gerichte maatregelen nodig die passen bij de duur, frequentie en zwaarte van het nachtwerk.

Voorlichting over risico’s nachtwerk

Verder blijkt dat de voorlichting aan werknemers niet altijd goed verloopt. Volgens 63 procent van de geïnspecteerde werkgevers worden werknemers geïnformeerd over de risico’s van nachtwerk. Toch zegt slechts ongeveer de helft van de geïnterviewde werknemers die informatie ook echt te hebben ontvangen. Dat verschil is veelzeggend. Voorlichting moet niet alleen formeel geregeld zijn, maar ook aantoonbaar aankomen op de werkvloer. Dat vraagt om heldere communicatie, toolboxen, werkplekinstructies en leidinggevenden die controleren of afspraken ook worden begrepen.

Gezondheid, inzetbaarheid en productiviteit bij nachtwerk

In Nederland werken ongeveer 1,2 miljoen mensen soms of regelmatig in de nacht. Dat maakt het onderwerp breed relevant, ook voor werkgevers die met flexibele planningen, storingsdiensten of projectmatige uitvoering werken. Nachtwerk verstoort het natuurlijke dag- en nachtritme. Daardoor neemt de kans toe op slaapproblemen, hart- en vaatziekten en diabetes type 2. Daarnaast zorgt vermoeidheid voor minder alertheid, wat weer kan leiden tot meer arbeidsongevallen.

Voor de bouw, infra en techniek is dat geen abstract risico. Wie werkt met zwaar materieel, op hoogte, langs wegen en spoor of in afgesloten technische ruimten, weet dat concentratie en reactievermogen direct samenhangen met veiligheid. Vermoeidheid bouwt zich vaak ongemerkt op. Dat maakt het nodig om roosters, rusttijden en taakverdeling heel precies te organiseren. Ook moet je rekening houden met reistijd, de mogelijkheid om te herstellen en de belasting over meerdere nachten achter elkaar. Zeker bij langdurige projecten kan een ogenschijnlijk werkbaar rooster na verloop van tijd toch te zwaar blijken.

Beperken?

Dat de Gezondheidsraad al in 2017 adviseerde om nachtwerk waar mogelijk te beperken, laat zien dat de kennis hierover niet nieuw is. Wat nu vooral opvalt, is dat het aandeel nachtwerkers niet afneemt. Daarmee blijft de druk op werkgevers bestaan om scherper te kijken naar noodzaak, planning en bescherming. Er is dus werk aan de winkel, maar ook ruimte voor verbetering als opdrachtgevers en uitvoerende partijen eerder in het proces keuzes maken.

Minder nachtwerk en betere bescherming

Volgens de Arbeidsinspectie ligt de verantwoordelijkheid niet alleen bij de individuele werkgever. Ook opdrachtgevers, werkgeversorganisaties, werknemersorganisaties en de overheid hebben invloed op de mate waarin nachtwerk voorkomt. In aanbestedingen, onderhoudscontracten en projectplanningen worden keuzes gemaakt die direct gevolgen hebben voor werktijden. Als opdrachtgevers zeer korte doorlooptijden eisen of werkzaamheden alleen buiten openingstijden willen laten uitvoeren, dan neemt de druk op nachtelijke inzet toe.

Voor bedrijven betekent dit dat je al in de voorbereidingsfase moet toetsen of nachtwerk echt nodig is. Soms kan een andere fasering, een slim logistiek venster of een aangepaste afstemming met omgeving en beheerder voldoende zijn om nachtwerk te beperken. Als werken in de nacht toch nodig is, dan vraagt dat om goede arbozorg. Stipte naleving van de Arbeidstijdenwet en duidelijke afspraken over toezicht, pauzes, vervoer en herstel. Dat klinkt wellicht vanzelfsprekend, maar de onderzoeksresultaten laten zien dat dit nog niet overal goed gaat.

De oproep van de Arbeidsinspectie is daarom helder. Voorkom nachtwerk waar dat kan en bescherm werknemers goed waar het moet. Voor de sector is dat niet alleen een verplichting vanuit wet- en regelgeving, maar ook een praktische manier om uitval, fouten en ongevallen te beperken.

Bron: Nederlandse Arbeidsinspectie.

Gevolgen van verandering klimaat voor je buurt zien

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

9 november 2026

weerextremen, bekijk het klimaateffect voor jouw buurt in kaartviewer

Betrouwbare informatie over weerextremen, wateroverlast, hitte en zeespiegelstijging. Het klimaateffect zichtbaar voor jouw buurt, bouwplaats en omgeving. Klimaateffectatlas bundelt kaarten, kaartverhalen, klimaatscenario’s en een buurtdashboard in één overzicht. Daarmee krijg je een beter zicht op het klimaateffect per gebied in Nederland. Dat helpt bij risicoanalyse, ontwerpkeuzes, gebiedsontwikkeling en beheer in de gebouwde omgeving. De opzet is praktisch, omdat je niet alleen losse kaarten ziet, maar ook uitleg krijgt over de betekenis van data voor de dagelijkse praktijk.

De kern van Klimaateffectatlas is dat ruimtelijke informatie toegankelijk wordt gemaakt voor gebruikers die snel willen zien waar risico’s en kansen liggen. De kaartviewer toont kaarten voor heel Nederland, terwijl de kaartverhalen extra duiding geven bij de meest gebruikte kaarten. Daarnaast bieden de klimaatscenario’s van het KNMI context voor temperatuur, neerslag en zeespiegelstijging. Het buurtdashboard voegt daar een lokale laag aan toe, zodat je buurten met elkaar kunt vergelijken. Door die combinatie ontstaat een bruikbaar beeld van klimaatverandering en het klimaateffect op verschillende schaalniveaus.

Vorige Volgende

5. Overzicht van kaarten voor de particulier, bouw en infra

Storm en andere weerextremen, bekijk het klimaateffect voor jouw buurt in kaartviewer

De kaartviewer vormt voor veel gebruikers het eerste startpunt. Hier vind je kaarten die laten zien hoe Nederland gevoelig is voor onder meer hitte, droogte, hevige neerslag en overstromingsrisico. Voor de bouwsector is dat relevant, omdat deze thema’s direct invloed hebben op materiaalkeuze, fundering, waterberging, dakopbouw en inrichting van de buitenruimte. Wanneer je een project voorbereidt, wil je vroeg weten welke omgevingsfactoren een rol spelen. Het klimaateffect laat zich namelijk niet alleen zien in uitzonderlijke situaties, maar ook in structurele belasting van gebouwen en infrastructuur.

De meerwaarde van een centrale kaartomgeving is dat verschillende datalagen naast elkaar gebruikt kunnen worden. Daardoor zie je sneller verbanden tussen bijvoorbeeld verstedelijking, verhard oppervlak en hittestress. Je kunt daarmee beter onderbouwen waarom extra infiltratie, vergroening of schaduwwerking nodig is. Het platform sluit daarmee goed aan op de groeiende vraag naar klimaatadaptatie in projecten.

Lees verder onder de afbeelding.

4. Hoe de kaarten het klimaateffect duiden

Losse kaarten geven informatie, maar zonder toelichting kan de interpretatie lastig zijn. Daarom zijn de kaartverhalen een sterke aanvulling. Deze verhalende uitleg laat zien hoe je een kaart leest, welke indicatoren gebruikt zijn en wat de uitkomsten betekenen.

De kaartverhalen helpen je om data te vertalen naar concrete afwegingen. Denk aan de vraag of extra waterberging op perceelniveau voldoende is, of dat een wijkgerichte aanpak nodig is. Ook maken ze duidelijk dat klimaatverandering niet overal dezelfde gevolgen heeft. Het klimaateffect verschilt per regio, per stad en zelfs per buurt. Een dichtbebouwde wijk met weinig groen reageert anders op hitte dan een ruim opgezette woonomgeving met open bodem.

3. Klimaatscenario’s

De beschikbare klimaatscenario’s geven richting aan langetermijnkeuzes. Daarbij gaat het om ontwikkelingen in temperatuur, neerslag en zeespiegelstijging. Juist deze thema’s zijn voor de gebouwde omgeving van groot belang. Hogere temperaturen zorgen voor meer kans op oververhitting in woningen en utiliteitsgebouwen. Veranderende neerslagpatronen leiden tot piekbuien en grotere belasting van riolering en openbare ruimte. Zeespiegelstijging werkt door in waterveiligheid, grondwaterstanden en ruimtelijke keuzes in laaggelegen gebieden.

2. Lokale verschillen in het buurtdashboard

Het buurtdashboard brengt informatie samen op buurtniveau en maakt vergelijking mogelijk tussen verschillende buurten. Dat is bijzonder bruikbaar. Je ziet sneller waar kwetsbaarheden samenkomen, zoals veel verharding, beperkte groenstructuur, een oudere woningvoorraad of een verhoogde kans op wateroverlast. Daarmee ontstaat een scherper beeld van de plekken waar ingrepen het meeste effect kunnen hebben.

Voor de praktijk betekent dit dat maatregelen gerichter gekozen kunnen worden. In de ene buurt ligt de nadruk op koeling en schaduw, terwijl elders waterberging of bodeminfiltratie urgenter is. Het klimaateffect krijgt hierdoor een schaal die direct aansluit op projecten in de wijk.

1. Van data naar besluitvorming

De kracht van het de Klimaateffectatlas zit uiteindelijk in de vertaling van data naar handelingsperspectief. Kaarten, verhalen, scenario’s en buurtinformatie vullen elkaar aan. Daardoor kun je beter inzien wat er te verwachten is en noodzakelijk voor de nabije toekomst. Het klimaateffect wordt zichtbaar in concrete ontwerpopgaven, van waterpasserende verharding en groendaken tot koele gevelmaterialen en extra retentiecapaciteit.

Bron: Klimaateffectatlas, KNMI, Deltares, TNO, Verbond van Verzekeraars.

Top 25 duurzame aanbesteders laat daling zien in duurzaam gunnen

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

8 november 2026

Top 25 duurzame aanbesteders laat daling zien in duurzaam gunnen

De nieuwe Top 25 van duurzame aanbesteders laat een dubbel beeld zien. Aan de ene kant vallen sterke stijgers op, zoals Universiteit Utrecht, provincie Zuid-Holland en gemeente Helmond. Aan de andere kant daalt duurzaam aanbesteden voor het eerst sinds de start van de ranglijst. Voor bouwbedrijven, opdrachtgevers en inkopers is dat een belangrijk signaal. De cijfers maken duidelijk dat publieke opdrachtgevers nog vaak duurzaamheid opnemen in hun uitvraag, maar dat zij minder vaak echt belonen op kwaliteit, emissiebeperking, MKI en andere duurzame prestaties, zo bericht Bouwend Nederland.

Duurzame aanbesteders? “Opdrachtgevers gunnen minder op duurzaamheid en kiezen voor laagste prijs”

Daling in duurzaam aanbesteden zet door

De Top 25 van het Aanbestedingsinstituut van Bouwend Nederland laat zien dat de gemiddelde score van de best presterende opdrachtgevers is gezakt van 3,98 naar 3,83. Daarmee daalt het niveau van duurzaam aanbesteden voor het eerst in acht jaar tijd. Dat is opvallend, omdat het totale aantal aanbestedingen in 2025 juist steeg naar 1.724. Toch werden slechts 709 opdrachten gegund op duurzaamheid. Het aandeel duurzame gunningen daalde daarmee van 46,9 naar 41,1 procent.

Vooral in de infrasector is die ontwikkeling zichtbaar. Opdrachtgevers kiezen daar vaker voor gunning op laagste prijs. Dat aandeel steeg van 30 naar 34 procent. Tegelijk nam het aantal aanbestedingen af waarin duurzaamheid zwaar meeweegt in de beoordeling. Juist dat gewicht bepaalt of een aannemer met een beter duurzaam aanbod ook echt meer kans maakt op de opdracht. Voor bedrijven die investeren in schoon materieel, circulaire materialen en innovatie is dat geen goed nieuws.

Volgens Bouwend Nederland zit de groei van duurzaam aanbesteden nu vooral in voorschriften. Die schrijven een minimumniveau voor, maar geven geen extra waardering aan partijen die verder gaan. Daardoor neemt de prikkel om te investeren af. Dat effect is nog sterker wanneer een opdrachtgever eerst duurzame eisen stelt en daarna alsnog op laagste prijs gunt. In de praktijk levert dat voor veel aannemers een lastige markt op.

Gelukkig geven stijgers in de Top 25 ander signaal af

Tegen die neergaande lijn in laat de Top 25 ook zien dat verbetering wel degelijk mogelijk is. Universiteit Utrecht maakt de grootste sprong. De kennisinstelling stond vorig jaar nog op plaats 80 met een score van 2,00 en stijgt nu naar plaats 23 met 3,27. Daarmee laat zij zien dat ook opdrachtgevers buiten de klassieke infra- en bouwportefeuille een serieuze rol kunnen spelen bij verduurzaming van de bouw en infraketen.

Lees verder onder de afbeelding.

Provincie Zuid-Holland is een andere opvallende stijger. De provincie stond twee jaar geleden nog op plaats 62 en vorig jaar op plaats 21. Nu deelt Zuid-Holland de derde plaats met een score van 4,50. Die stijging hangt samen met een gerichtere inzet op duurzame gunningscriteria en een duidelijkere vertaling van beleidsdoelen naar concrete aanbestedingen. Daarmee laat deze Top 25 zien dat leren en bijsturen effect heeft op de uitkomst.

Ook gemeente Helmond laat een sterk resultaat zien. De gemeente steeg van plaats 20 naar een gedeelde derde plaats met eveneens 4,50. Vooral in het vierde kwartaal van 2025 zette Helmond nog een forse stap. Van de vier aanbestedingen in die periode kregen er drie de hoogste score. De gemeente beloont bedrijven die extra emissiebeperking aanbieden en past daarnaast instrumenten toe zoals MKI, innovatie en contractuele afspraken voor extra verduurzaming.

Noord-Brabant en Eindhoven voeren Top 25 aan

Aan de top van de ranglijst verandert minder. Provincie Noord-Brabant staat voor de achtste keer op rij op de eerste plaats, opnieuw met een score van 5,64. Daarmee blijft de provincie een stabiele koploper onder de duurzame aanbesteders. Gemeente Eindhoven stijgt van plaats 7 naar plaats 2 met een score van 4,75. Ook dat is een sterke prestatie, zeker in een jaar waarin veel andere opdrachtgevers juist lager uitkomen.

De Top 25 maakt daarmee duidelijk dat koploperschap mogelijk blijft, ook in een markt waarin prijsdruk zichtbaar aanwezig is. Voor de uitvoerende partijen is dat relevant, omdat opdrachtgevers aan de bovenkant van de lijst vaker ruimte bieden aan duurzame meerwaarde in de aanbieding. Dat vergroot de kans dat investeringen in emissieloos materieel, circulair werken en CO2-reductie ook daadwerkelijk worden terugverdiend.

Uit de eerste registraties over 2026 blijkt dat de dalende lijn mogelijk doorzet. Dat maakt de uitkomsten van deze Top 25 extra belangrijk voor de sector. Voor opdrachtgevers ligt er een duidelijke opgave om duurzaamheid niet alleen op papier op te nemen, maar ook echt te waarderen in de gunning.

Meer informatie over onder meer de puntentelling in de Top 25.

Bron en infographic: Bouwend Nederland.

Tot 22 procent hogere boetes bij overtreding arbeidswetten

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

7 november 2026

Tot 22 procent hogere boetes bij overtreding arbeidswetten

Het kabinet verhoogt de boetes voor overtredingen van arbeidswetten met ongeveer 22 procent. Voor werkgevers betekent dit dat de financiële gevolgen van overtredingen duidelijk zwaarder worden. De maatregel past binnen een bredere aanpak van arbeidsmisstanden en moet kwetsbare werknemers beter beschermen. Voor bedrijven die werken met uitzendkrachten, gedetacheerde werknemers en arbeidsmigranten is dit een duidelijk signaal dat naleving van arbeidswetten hoger op de agenda komt te staan.

“De verhoging geldt vanaf 1 juli 2027 voor vijf belangrijke arbeidswetten”

Welke arbeidswetten?

Het gaat om de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag, de Wet arbeid vreemdelingen, de Wet arbeidsvoorwaarden gedetacheerde werknemers in de Europese Unie, de Arbeidsomstandighedenwet en de Arbeidstijdenwet. Vanaf 1 januari 2028 worden de boetes bovendien elk jaar geïndexeerd. Daarmee wil het kabinet voorkomen dat sancties opnieuw achterlopen op de praktijk en te weinig afschrikken.

Voor de bouwsector is dat relevant, omdat op projecten vaak meerdere schakels samenwerken. Hoofdaannemers, onderaannemers, uitzendbureaus en buitenlandse dienstverleners krijgen allemaal te maken met regels rond loon, arbeidstijden, veiligheid en inzet van personeel. Juist in zo’n keten kunnen fouten ontstaan die onder verschillende arbeidswetten vallen. De hogere boetes vergroten daarom de druk om processen, administratie en toezicht beter op orde te brengen.

Gevolgen en boetes

Volgens het kabinet zijn de bestaande boetebedragen de afgelopen jaren niet meegegroeid. Daardoor staan zij niet meer goed in verhouding tot de ernst van de overtreding. Met de verhoging moet het voor werkgevers minder aantrekkelijk worden om risico te nemen. Ook moet de sanctie hoog genoeg zijn om herhaling te voorkomen. De Arbeidsinspectie blijft verantwoordelijk voor het opleggen van deze boetes.

Ook voor werkgevers in de bouw, infra en techniek, betekent dit dat controle op naleving scherper kan uitpakken. Denk aan het juist betalen van het minimumloon, het bijhouden van urenregistraties, het naleven van rusttijden en het verschaffen van veilige arbeidsomstandigheden op de werkvloer en bouwplaats. Wie dat niet op orde heeft, kan straks sneller tegen hogere boetes aanlopen. Zeker bij herhaalde overtreding van arbeidswetten kunnen de bedragen verder oplopen.

Een concreet voorbeeld laat zien wat dit in de praktijk betekent. De maximale boete voor het niet naleven van het wettelijk minimumloon ligt nu op 10.000 euro per werknemer en stijgt naar ongeveer 12.200 euro. Geeft een werkgever geen juiste looninformatie aan de Arbeidsinspectie, dan gaat de boete van 12.000 euro naar ongeveer 14.640 euro per werknemer. Voor ondernemingen met meerdere werknemers kan dat bedrag dus flink oplopen, en dat kan je bedrijfsvoering direckt raken.

Brede aanpak

De boeteverhoging staat niet op zichzelf. Minister Hans Vijlbrief stuurt deze maatregel samen met een breder pakket over arbeidsmigratie naar de Tweede Kamer. Die aanpak rust op drie pijlers. Het kabinet wil de vraag naar laagbetaalde arbeid verminderen en tegelijk meer gebruikmaken van beschikbaar arbeidspotentieel in Nederland. Daarnaast richt het beleid zich op arbeidsmigratie die nodig is voor de toekomstige welvaart. De derde pijler is het tegengaan van misstanden op de werkvloer, waar de aangescherpte handhaving van arbeidswetten een belangrijk onderdeel van vormt.

Voor bedrijven is vooral dat derde onderdeel van belang. De sector werkt vaak onder hoge tijdsdruk, met wisselende ploegen en inzet van personeel via verschillende contractvormen. Juist dan vraagt naleving van arbeidswetten om strakke organisatie. Het gaat niet alleen om loonstroken en werkroosters, maar ook om heldere afspraken met ketenpartners, correcte documenten voor buitenlandse werknemers en controle op de feitelijke situatie op de bouwplaats.

De aangekondigde verhoging van boetes maakt duidelijk dat de overheid steviger wil sturen op goed werkgeverschap. Voor bedrijven in bouwen uitvoering biedt dat ook een kans om processen te verbeteren en risico’s eerder te signaleren. Wie nu al investeert in compliance, personeelsadministratie en veilig werk, staat straks sterker. Daarmee wordt het makkelijker om aan arbeidswetten te voldoen en onaangename verrassingen bij inspecties te voorkomen.

Hele keten

Voor de dagelijkse praktijk betekent dit dat je als ondernemer, uitvoerder of HR-verantwoordelijke kritisch moet kijken naar de hele keten. Niet alleen je eigen organisatie, maar ook partners op de bouwplaats kunnen invloed hebben op de naleving van arbeidswetten. Zeker waar buitenlandse arbeidskrachten of detachering een rol spelen, is goede dossiervorming van groot belang. Denk aan identiteitscontrole, loonafspraken, urenregistratie en documenten over arbeidsvoorwaarden.

Bron: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

12 3...433 Pagina 1 van 433