Home Blog

“Steeds meer werken door na hun AOW”

Door

14 november 2026

Meer werknemers blijven actief na de AOW leeftijd

Steeds meer werknemers blijven ook na het bereiken van de AOW leeftijd actief in loondienst. Nieuwe cijfers van het CBS laten zien dat deze ontwikkeling doorzet. Voor werkgevers is dat een kleine opsteker. Vooral omdat vakbekwaam personeel lastig te vinden is. Ervaren vakmensen, uitvoerders en ondersteunende krachten blijven langer beschikbaar voor de arbeidsmarkt. Tegelijk vraagt dit om goed personeelsbeleid, aandacht voor duurzame inzetbaarheid en een praktische kijk op instroom, uitstroom en kennisbehoud. Zeker ook in de bouw, infra en techniek.

“Medio 2026 was 1,7 procent ouder dan de AOW leeftijd”

96.000 werknemers werken door

1,7 procent ouder dan AOW leeftijd, dat komt neer op 152 duizend mensen. Ter vergelijking: in het eerste kwartaal van 2018 ging het nog om 1,2 procent. Oftewel 96 duizend werknemers. De stijging laat zien dat doorwerken na de AOW voor een groeiende groep normaal wordt. Voor bedrijven is dat van belang, omdat ervaring, vakkennis en inzetbaarheid van oudere medewerkers op veel plekken nog steeds hard nodig zijn.

Voor de praktijk van bouwen en uitvoering is dit een interessant gegeven. In sectoren waar personeelskrapte, specialistische kennis en projectdruk samenkomen, kan het doorwerken na de AOW helpen om continuïteit te houden in de organisatie. Denk aan functies waarin overzicht, veiligheidsbesef, planning en begeleiding van jongere collega’s een grote rol spelen. Juist daar kan een werknemer met veel praktijkervaring nog van grote waarde zijn.

Mannen vaker in loondienst na AOW-leeftijd

De cijfers maken ook duidelijk dat mannen vaker boven de AOW leeftijd in loondienst blijven dan vrouwen. Van alle mannelijke werknemers was 2,3 procent ouder dan de AOW-leeftijd. Bij vrouwen lag dat aandeel op 1,1 procent. Sinds 2018 zijn beide aandelen met ongeveer 0,5 procentpunt toegenomen. Dat betekent dat de opmars van werken na de AOW breed zichtbaar is, ook al blijven de verschillen tussen mannen en vrouwen bestaan.

Dat de AOW-gerechtigde leeftijd sinds 2013 stapsgewijs is verhoogd tot 67 jaar, heeft de arbeidsmarkt zichtbaar veranderd. Toch is vooral opvallend dat ook boven die grens meer mensen actief blijven. De keuze om langer door te werken hangt vaak samen met gezondheid, plezier in het werk, binding met collega’s en de wens om betrokken te blijven. Voor werkgevers is het dus verstandig om niet alleen naar leeftijd te kijken, maar ook naar belastbaarheid, roosterwensen en inzet op maat.

In de bouw, infra en techniek kan dat bijvoorbeeld betekenen dat oudere werknemers minder zwaar fysiek werk doen. En juist meer bijdragen in werkvoorbereiding, begeleiding op de bouwplaats of kwaliteitscontrole. Zo kan AOW personeel een stabiele factor zijn binnen teams waar kennisoverdracht belangrijk is. Dat temeer omdat ook een groeiende groep, in de bouw en infra, gebruik maakt van de zwaarwerkregeling.

Lees verder onder de afbeelding.

Switch naar andere branche

Het CBS meldt verder dat in het tweede kwartaal ruim 20 duizend mensen ouder dan de AOW-leeftijd instroomden in een bedrijfstak. Dat was 1,3 procent van de totale instroom. Het gaat hier om werknemers die een jaar eerder nog niet in die branche werkten. Ongeveer de helft van deze instroom komt uit een andere bedrijfstak. De rest had eerder geen baan als werknemer.

Die mobiliteit is ook voor werkgevers in uitvoering en projectorganisaties interessant. Een deel van de oudere werknemers kiest er dus niet alleen voor om door te werken, maar stapt ook nog over naar een andere sector of organisatie. Dat kan kansen bieden voor bedrijven die behoefte hebben aan direct inzetbare mensen met werkervaring. Zeker in ondersteunende, coördinerende of controlerende functies kan een werknemer na de AOW snel waarde toevoegen.

Bij de uitstroom blijft het aandeel werknemers boven de AOW-leeftijd beperkt. Van alle uitstromers is 2,2 procent ouder dan de AOW-leeftijd. De groep van 55 jaar tot de AOW-leeftijd is duidelijk groter en komt uit op 14,4 procent. De grootste uitstroom zit nog altijd bij jongere werknemers onder de 25 jaar. Dat is logisch, omdat deze groep relatief vaak wisselt van baan, een opleiding afrondt of een nieuwe stap zet naar een andere bedrijfstak.

Verschillen per sector

De verschillen tussen sectoren zijn groot. In verhuur en handel van onroerend goed en in vervoer en opslag werken verhoudingsgewijs de meeste werknemers boven de AOW-leeftijd. Dit met respectievelijk 4,3 en 3,6 procent. In openbaar bestuur en overheidsdiensten en in informatie en communicatie liggen die aandelen juist laag, op 0,6 en 0,7 procent. Deze spreiding laat zien dat de ruimte voor langer doorwerken sterk samenhangt met het soort werk, de organisatievorm en de personeelsvraag.

De uitstroom onder oudere groepen bestaat voor een groot deel uit pensionering. Voor mensen boven de AOW-leeftijd geldt dat het grootste deel stopt vanwege pensioen. Toch gaat nog 9 procent na het bereiken van de AOW aan de slag in een andere bedrijfstak. In de groep van 55 jaar tot de AOW-leeftijd stroomt 37 procent uit naar pensioen, 22 procent naar een uitkering en 20 procent naar een andere bedrijfstak.

Wanneer gaat jouw AOW gerechtigde leeftijd in? Je AOW-leeftijd bereken je hier.

Bron: CBS, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Meer onzekerheid op woningmarkt zet koop en nieuwbouw onder druk

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

13 november 2026

De woningmarkt gaat een fase in waarin kopers, ontwikkelaars en bouwbedrijven tegelijk meer risico ervaren. Hogere financieringslasten, strengere acceptatie bij geldverstrekkers en oplopende bouwkosten zorgen voor extra druk op de koopsector. Toch blijft de bestaande markt voorlopig redelijk in beweging, terwijl de bouw, verkoop- en ontwikkelbranche zoekt naar een nieuwe balans tussen betaalbaarheid, haalbaarheid en afzet.

Het vertrouwen van woonconsumenten staat al meerdere kwartalen onder druk. Dat komt niet alleen door de stijgende hypotheekrente, maar ook door bredere economische onzekerheid. Hogere kosten voor energie, brandstof en dagelijkse boodschappen raken huishoudens direct. Daardoor kijken veel kopers kritischer naar hun financiële ruimte. Voor de woningmarkt betekent dit dat aankoopbeslissingen vaker worden uitgesteld en dat vooral nieuwbouw als financieel zwaarder en minder voorspelbaar wordt gezien.

De recente cijfers uit de Monitor Koopwoningmarkt laten zien dat meerdere ontwikkelingen tegelijk samenkomen. Waar de markt eerder vooral werd bepaald door schaarste en sterke prijsstijgingen, spelen nu ook rente, leencapaciteit, grondexploitatie, stichtingskosten en afzetrisico een grotere rol. Dat is vooral relevant voor professionals in bouw en uitvoering, omdat projecten daardoor later in aanbouw gaan of opnieuw moeten worden doorgerekend.

Renteontwikkeling remt koopkracht

De stijging van de kapitaalmarktrente heeft de woningmarkt duidelijk geraakt. In het derde kwartaal van 2026 liep deze rente op tot 3,35 procent. Ook de gemiddelde hypotheekrente bij nieuw afgesloten leningen steeg stevig door en kwam uit op 3,93 procent. Voor huishoudens betekent dit een lagere maximale leencapaciteit. Bij twee modale inkomens gaat het om een daling van ongeveer 5 procent. Bij één modaal inkomen loopt dit op tot bijna 11 procent.

Die ontwikkeling werkt direct door in de betaalbaarheid van koopwoningen. Lagere en middeninkomens worden daarbij het hardst geraakt. Vanaf 1 januari 2027 gelden nieuwe financieringslast -normen. Die bieden wel enige extra ruimte door inkomensgroei en een beperkte aanpassing van de normen, maar het effect blijft bescheiden. Tegelijk scherpen banken hun acceptatiebeleid verder aan, onder meer bij aflossingsvrije delen en bij toetsing richting pensioen. Vooral oudere doorstromers merken dat financiering minder makkelijk rondkomt.

Niet alleen starters, maar ook bestaande eigenaren krijgen te maken met extra drempels. Daardoor verschuift de vraag, en dat heeft gevolgen voor verkooptempo, prijsvorming en projectontwikkeling. Voor bouwpartijen betekent dit dat afzetprognoses met meer voorzichtigheid moeten worden opgesteld.

Afkoeling op de woningmarkt en prijsontwikkeling

Ondanks de aanhoudende schaarste stijgen de prijzen van bestaande koopwoningen minder hard dan in voorgaande jaren. Volgens de prijsindex van het CBS en het Kadaster kwam de stijging in het derde kwartaal van 2026 uit op 3,3 procent op jaarbasis. Dat is het zevende kwartaal op rij waarin de prijsontwikkeling afzwakt. Gecorrigeerd voor inflatie was zelfs sprake van een lichte daling.

Ook in het biedproces is de verandering merkbaar. Er wordt minder vaak en minder hoog overboden. Dat wijst op een woningmarkt die nog steeds krap is, maar minder overspannen dan voorheen. Voor aannemers en ontwikkelaars is dat relevant, omdat kopers kritischer kijken naar prijs-kwaliteitverhouding, meerwerk en energielasten. De verkoop van nieuwbouw staat daardoor vaker onder druk wanneer de ‘volledig op naam’ prijs verder oploopt.

Tegelijk blijft de bestaande koopmarkt nog redelijk dynamisch. In de eerste drie kwartalen van 2026 werden ruim 122.100 woningen verkocht, tegen ongeveer 118.400 in dezelfde periode een jaar eerder. Een deel van die beweging komt door de verkoop van voormalige huurwoningen. Die uitstroom zorgt tijdelijk voor extra aanbod en ondersteunt de doorstroming. Maar voor 2027 wordt een kleiner aanbod verwacht, waardoor die impuls kan verzwakken.

Nieuwbouw onder druk door kostenstijging en risico

Voor de nieuwbouwsector stapelen de knelpunten zich verder op. Hogere olie- en gasprijzen hebben geleid tot stijgende materiaalprijzen en hogere kosten voor materieel, transport en uitvoering. Volgens gegevens uit de markt, onder meer via Archidat, blijven de bouwkosten ook in de komende periode op een hoog niveau. Dat dwingt ontwikkelaars en bouwbedrijven om lopende plannen opnieuw financieel te toetsen.

Juist bij projecten met een nadruk op betaalbare woningen en appartementen neemt de druk toe. De combinatie van hogere stichtingskosten, beperkte verkoopruimte en oplopende rente maakt de businesscase fragiel. Daardoor ontstaan vertragingen bij planvorming, prijsvaststelling en start bouw. In sommige gevallen worden projecten versoberd, gefaseerd of tijdelijk stilgezet. Dat zie je niet alleen in de randstad, maar ook in regionale markten waar de rek aan de verkoopprijs beperkter is.

Het aanbod van nieuwbouwkoopwoningen vertoont sinds begin 2026 al een lichte daling. Tegelijk zijn de verkoopprijzen van nieuwbouwwoningen in eerdere perioden nog flink gestegen, met jaar-op-jaarstijgingen tot 8 procent. Daarmee verslechtert de concurrentiepositie ten opzichte van bestaande bouw. Kopers krijgen bij bestaande woningen vaak meer gebruiksoppervlak of een betere locatie voor een vergelijkbaar budget. Dat maakt de afzet van nieuwbouw ingewikkelder, hoe duurzaam en energiezuinig het product ook is.

Vertrouwen

De daling van het consumentenvertrouwen werkt steeds duidelijker door op de woningmarkt. De Eigen Huis Marktindicator daalde in zeven kwartalen van 99 eind 2024 naar 86 in het derde kwartaal van 2026. Daarmee is het sentiment negatief geworden. Ook het vertrouwen in de eigen financiele situatie neemt af. De hogere lasten voor energie en levensonderhoud spelen daarin een grote rol.

Uit de NHG-gegevens over woonlasten blijkt dat meer huishoudens zich zorgen maken over hun financiële positie, ook al blijven betalingsproblemen vooralsnog beperkt. Dat beeld is belangrijk voor marktpartijen. Een consument hoeft niet direct in de problemen te komen om toch af te haken bij een aankoop. Zeker bij nieuwbouw, waar tussen koopbeslissing en oplevering veel tijd zit, weegt onzekerheid zwaar mee.

Dat heeft gevolgen voor reserveringen, optieomzetting en het tempo waarin projecten verkoopdrempels halen. Voor ontwikkelaars en aannemers is consumentengedrag dus niet alleen een commerciële factor, maar ook een uitvoeringsrisico. Een trager verkoopproces werkt door in de financiering van het project en in de planning van de bouwstart.

Beweging op hypotheekmarkt

Ondanks alle onzekerheden laat de hypotheekmarkt een beeld van normalisering zien. Volgens cijfers van HDN bleef het aantal verstrekte hypotheken in de eerste drie kwartalen van 2026 vrijwel gelijk aan dat van een jaar eerder. Wel daalde het aandeel hypotheken voor nieuwbouw van 8 naar 6 procent. Ook financieringen voor verbouwingen en oversluitingen nemen af, omdat hogere hypotheekrente deze producten minder aantrekkelijk maakt.

Opvallend is dat doorstromers hun positie licht verbeteren ten opzichte van starters. In het derde kwartaal van 2026 steeg het aantal hypotheekaanvragen van potentiële doorstromers met 13 procent ten opzichte van het voorgaande kwartaal en met 15 procent ten opzichte van dezelfde periode in 2025. Dat helpt de woningmarkt voorlopig overeind, omdat doorstroming zorgt voor transacties in meerdere segmenten.

Vooruitzichten woningmarkt en bouwproductie

Voor 2027 blijft het beeld gemengd. De woningmarkt krijgt mogelijk wat steun van loonstijgingen en een beperkte verruiming van financieringsruimte, maar die steun is niet groot genoeg om alle tegenwind op te vangen. Hogere rente, strengere acceptatieregels en terughoudende consumenten blijven de betaalbaarheid onder druk zetten. Daarbij komt dat het aanbod van voormalige huurwoningen waarschijnlijk kleiner wordt, waardoor een tijdelijke motor achter transacties wegvalt.

Voor de nieuwbouw zijn de risico’s groter. Als bouwkosten hoog blijven en de afzet kwetsbaar is, neemt de kans toe dat projecten later starten of niet doorgaan. Dat raakt niet alleen ontwikkelaars, maar de hele keten van ontwerp, uitvoering en toelevering. Tegelijk biedt de huidige fase ook ruimte voor meer marktconforme programmering, scherpere productontwikkeling en betere afstemming tussen prijs, doelgroep en woonkwaliteit.

De volledige kwartaalrapportage van de Monitor Koopwoningenmarkt inzien (pdf).

Bron: TU Delft, CBS, Kadaster.

Herontwikkeling Peperkwartier in Schiedam met 140 woningen

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

12 november 2026

In Schiedam-Oost krijgt het Peperkwartier vorm als een brede gebiedsontwikkeling waar wonen, onderwijs, sport en maatschappelijke functies in één samenhangend plan samenkomen. Met 140 woningen, een basisschool, een sportzaal en een Huis van de Wijk ontstaat een nieuw stedelijk ankerpunt binnen Schiedam en het grotere SchieDistrict.

“Schiedam-Oost krijgt met Peperkwartier van bijna 200.000 vierkante meter niet alleen extra woningen, maar ook een centrale voorziening die de sociale structuur van de wijk moet versterken”

Rond station Schiedam Centrum

De locatie maakt deel uit van de bredere gebiedsontwikkeling SchieDistrict, het stedelijk netwerk rond station Schiedam Centrum. Door de ligging tussen Schiedam, Rotterdam en Schieveste sluit het Peperkwartier aan op een groter stedelijk kader. Daarin worden wonen, mobiliteit, werken en leren steeds sterker met elkaar verweven.

De herontwikkeling van het Peperkwartier markeert de transformatie van een verouderde schoollocatie naar een multifunctionele en toekomstbestendige plek voor dagelijks gebruik. In het plan worden onderwijs, zorg, sport en wonen met elkaar verbonden.

Noord

Stedenbouwkundig bestaat het plan uit een noord- en zuidblok, die samen één ensemble vormen. Tussen beide bouwdelen ontstaat een royale canyon, een beschutte binnenruimte waar licht, lucht en groen de boventoon voeren. Deze tussenruimte is meer dan een doorgangsgebied. Zij functioneert als verblijfsruimte, speelomgeving en ontmoetingsplek, en biedt ook plaats aan de buitenruimte van de school. Daarmee krijgt het Peperkwartier een duidelijke binnenwereld die de menselijke maat versterkt.

Het noordblok, ontworpen door MoederscheimMoonen Architects, neemt binnen deze ontwikkeling een centrale positie in. Hier worden een basisschool, een sportzaal, maatschappelijke functies en 140 woningen in één gebouw geïntegreerd. Dat maakt het gebouw tot het functionele hart van het Peperkwartier. De opzet zorgt ervoor dat verschillende gebruikersgroepen dezelfde locatie gedurende de hele dag benutten. Juist die doorlopende bezetting vergroot de levendigheid en het gevoel van sociale veiligheid.

Aan de buitenzijde toont het noordblok juist een meer stedelijke en robuuste uitstraling. De gevelcompositie is ritmisch opgezet en het volume heeft een helder silhouet richting het spoor en Schieveste. Daardoor werkt het gebouw niet alleen op wijkniveau, maar ook op het schaalniveau van de stad. Het project krijgt zo herkenbaarheid voor gebruikers van buiten Schiedam-Oost en sluit aan op de stedelijke dynamiek van de omgeving.

Zuid

Het zuidblok is ontworpen door Orange Architects. In samenwerking met MoederscheimMoonen Architects is gezocht naar een sterke onderlinge afstemming in materiaalgebruik en gevelopbouw, zonder dat de afzonderlijke bouwdelen hun eigen identiteit verliezen. Lichtbruin metselwerk vormt de robuuste buitenschil van het ensemble en past bij het stedelijke karakter van Schiedam. Binnen de gebouwengroep zorgen houtaccenten, vergroening en een zachtere materialisatie voor een aangenamer verblijfsklimaat. Die combinatie geeft het plan een duidelijk eigen gezicht.

Programmatische mix versterkt de wijk

De kracht van het Peperkwartier ligt in de stapeling van functies. In het noordblok een multifunctioneel centrum dat wonen, onderwijs, sport en maatschappelijke voorzieningen logisch met elkaar verbindt. Ook voor voor- en vroegschoolse educatie is ruimte opgenomen. Deze inzet maakt dubbel gebruik van ruimten beter mogelijk en draagt bij aan een efficiënte exploitatie van het gebouw.

De architectuur ondersteunt dat door transparantie, zichtlijnen en uitnodigende entrees. Daardoor voelt het complex niet aan als een verzameling losse onderdelen, maar als één samenhangend geheel.

Voorzieningen dichterbij

Voor Schiedam-Oost betekent het project dat dagelijkse voorzieningen dichter bij bewoners worden georganiseerd. Het Peperkwartier moet daardoor uitgroeien tot een plek waar ontmoeting vanzelf ontstaat. Zowel in het gebouw als op het plein en in de openbare ruimte. Dat past bij de bredere stedelijke ambitie om compacte, gemengde en sociaal sterke buurten te ontwikkelen.

Duurzaamheid en klimaat in Peperkwartier

Op het gebied van duurzaamheid zet het Peperkwartier stevig in op klimaatadaptatie en energieprestatie. In het plan zijn groene daken, polderdaken en ondergrondse waterberging opgenomen. Deze maatregelen zorgen ervoor dat regenwater bij piekbuien tijdelijk wordt vastgehouden en vertraagd wordt afgevoerd. Daarmee wordt de kans op wateroverlast kleiner en neemt de belasting van het riool af.

Daarnaast dragen de groendaken, groene gevels en schaduwrijke buitenruimten bij aan het beperken van hittestress. In een steeds dichter bebouwde stedelijke omgeving is dat een belangrijk onderdeel van toekomstgericht bouwen. Door vegetatie op en aan gebouwen toe te passen, ontstaat een aangenamer microklimaat voor bewoners, scholieren en andere gebruikers.

Het Peperkwartier noordgebouw wordt energieneutraal uitgevoerd. Het ontwerp gaat uit van een hoogwaardige geïsoleerde gebouwschil, een gasloze opzet en duurzame installaties zoals WKO-systemen en zonnepanelen. Ook natuurinclusief bouwen is meegenomen, met inheemse beplanting en voorzieningen voor vogels, insecten en vleermuizen.

Nadere info:

Architect Noordblok: MoederscheimMoonen Architects.
Architect Zuidblok: Orange Architects.
Opdrachtgever: Ballast-Nedam Development.
Co-ontwikkelaar: GetYourKikx.
Bouwer: De Vries en Verburg.
Constructie:IMd Raadgevende Ingenieurs.
Bouwfysica: Cauberg Huygen.
Adviseurs installaties E & W: Klictet.
Interieurarchitect: Includi.
Landschapsontwerp: Felixx i.s.m. Beindorff CW.
Technische uitwerking: INBO.

Bron en beeld: MoederscheimMoonen Architects.

Enorm verschil in prijs koopwoning per gemeente

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

11 november 2026

De markt voor koopwoningen liet in het derde kwartaal van 2026 opnieuw een stijging zien, maar de verschillen tussen gemeenten zijn groot. Nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek en het Kadaster laten zien dat bestaande huizenprijzen in veel delen van Nederland hoger liggen dan een jaar eerder. Vooral in gemeenten met sterke vraag, beperkte voorraad en doorstromingsdruk blijven koopwoningen in waarde toenemen, terwijl in enkele andere plaatsen juist een correctie zichtbaar is.

Woudenberg noteerde de sterkste prijsstijging. Daar lagen de huizenprijzen van bestaande koopwoningen bijna 15 procent hoger dan vorig jaar. In Best daalden de prijzen met bijna 5 procent”

Dat maakt duidelijk dat de ontwikkeling van koopwoningen niet alleen door landelijke rente- en inkomensfactoren wordt bepaald, maar ook sterk samenhangt met regionale schaarste, woningtype en het tempo van transacties.

Regionale verschillen in huizenprijzen worden groter

Voor de bouw- en vastgoedsector zijn deze cijfers relevant omdat zij iets zeggen over investeringsruimte, haalbaarheid van projecten en de positie van kopers op de markt. In gemeenten waar huizenprijzen stevig oplopen, neemt de druk op nieuwbouw, transformatie en binnenstedelijke verdichting vaak verder toe. Tegelijk zie je dat bestaande koopwoningen in zulke gebieden voor veel huishoudens minder bereikbaar worden. Dat heeft gevolgen voor de vraag naar middeldure nieuwbouw, betaalbare grondgebonden woningen en appartementen voor starters en senioren.

De uitschieter in Woudenberg past in een patroon dat vaker zichtbaar is in middelgrote en kleinere gemeenten rond economisch sterke regio’s. Als de druk op de woningmarkt in grotere steden hoog blijft, wijken huishoudens uit naar omliggende plaatsen. Daar kan een beperkt aanbod al snel leiden tot een scherpe stijging van huizenprijzen. Voor aannemers, ontwikkelaars en toeleveranciers ontstaan in zulke gemeenten kansen, omdat de vraag naar uitbreiding en verbetering van de woningvoorraad toeneemt. Ook renovatie van bestaande koopwoningen wint dan aan belang, zeker wanneer gemeenten inzetten op verduurzaming en langer zelfstandig wonen.

De daling in Best laat juist zien dat de markt niet overal in hetzelfde tempo beweegt. Een prijsafname hoeft niet direct te wijzen op een structurele verzwakking. Soms speelt de samenstelling van de verkochte woningen een rol. Wanneer in een kwartaal relatief veel kleinere of minder luxe woningen van eigenaar wisselen, kan dat de gemiddelde prijs drukken. Ook afwachtend gedrag van kopers, veranderde financieringslasten en een iets ruimer aanbod kunnen invloed hebben.

Afvlakking bij koopwoningen geeft markt meer balans

Volgens de nieuwste analyses vlakt de prijsstijging af. Voor de uitvoering van bouwprojecten heeft deze ontwikkeling meer dan alleen financiële waarde. Als de huizenprijzen minder hard stijgen, kan de aandacht weer sterker verschuiven naar kwaliteit, energieprestatie en wooncomfort. Dat past bij de bredere opgave waar de sector voor staat. Nederland moet niet alleen meer woningen bouwen, maar ook betere woningen leveren. Bestaande koopwoningen spelen daarin een grote rol, omdat een fors deel van de voorraad de komende jaren onderhoud, isolatie en technische vernieuwing nodig heeft.

Lokale markt van koopwoningen vraagt om gerichte bouwstrategie

Gemeenten met snel stijgende huizenprijzen krijgen vaker te maken met druk op vergunningverlening, infrastructuur en publieke voorzieningen. Dat vraagt om een integrale aanpak waarbij woningbouw niet los wordt gezien van bereikbaarheid, duurzaamheid en leefomgeving. In zulke markten kunnen koopwoningen een belangrijke rol spelen in de doorstroming, mits het aanbod voldoende divers is.

Daarnaast maakt de spreiding in huizenprijzen duidelijk dat standaardoplossingen minder goed werken. In de ene gemeente is vooral behoefte aan betaalbare rijwoningen en compacte appartementen, terwijl elders juist grotere gezinswoningen of levensloopbestendige concepten nodig zijn. Voor bouwers en ontwikkelaars ligt daar een kans om projecten beter af te stemmen op lokale demografie en marktvraag. Ook industriële bouwmethoden en conceptmatige woningbouw kunnen helpen om sneller en doelmatiger te leveren, al blijft de inpassing per locatie bepalend.

Wat verder opvalt, is dat de markt voor bestaande koopwoningen nauw verbonden blijft met de nieuwbouwopgave. Als doorstromers hun huidige woning niet kunnen verkopen of geen passend alternatief vinden, vertraagt dat de hele keten. Andersom kan een evenwichtiger prijsbeeld juist helpen om transacties los te trekken. Daarmee ontstaat ruimte voor nieuwe investeringen in gebiedsontwikkeling, renovatie en uitbreiding van de woningvoorraad.

De cijfers van CBS en Kadaster geven dus meer dan alleen een overzicht van prijsbewegingen. Ze laten zien waar spanning op de woningmarkt verder oploopt en waar tijdelijke ontspanning zichtbaar is.

Bron: CBS, Kadaster.

Twente zet met 80.000 nieuwe woningen rond spoorzone Hengelo-Enschede in op forse groei

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

11 november 2026

Twente werkt de komende decennia aan een grote ruimtelijke en economische uitbreiding. Rijk, provincie, gemeenten en waterschap hebben hiervoor een gezamenlijke verstedelijkingsstrategie vastgesteld. Dit betekent een langjarige ontwikkelopgave met veel impact op gebiedsontwikkeling, mobiliteit, infrastructuur en de regionale arbeidsmarkt. Vooral de spoorzone Hengelo-Enschede krijgt voor de nieuwe woningbouw Twente een centrale plaats, met een duidelijke focus op stedelijke verdichting, bereikbaarheid en samenhang tussen wonen en werken.

“De afspraken voor de nieuwe woningbouw Twente lopen tot 2050 en zijn omvangrijk. Men wil in die periode circa 80000 woningen toevoegen en tegelijk ongeveer 62000 extra arbeidsplaatsen realiseren”

Daarmee kiest het gebied voor een combinatie van verstedelijking en economische versterking. Voor uitvoerende partijen in ontwerp, bouw, civiele techniek en mobiliteit ontstaat hierdoor een breed werkveld waarin integrale planning een vaste rol krijgt. De Woningbouw Twente is daarbij niet alleen een kwantitatieve opgave, maar ook een ruimtelijke en technische opgave die vraagt om afstemming tussen overheden en marktpartijen.

Ruimte voor groei in wonen, werken en economie

Twente heeft al langere tijd een stevige basis door de aanwezigheid van kennisinstellingen, maakindustrie en een herkenbare stedelijke structuur. Volgens de nieuwe strategie moet die basis verder worden benut. De regio wil groeien zonder dat de kwaliteit van het landschap, de leefomgeving en de bestaande voorzieningen onder druk komt te staan. Dat vraagt om een aanpak waarbij woningbouwlocaties, werklocaties en infrastructuur gelijktijdig worden ontwikkeld.

Het is vooral van belang dat de regio niet kiest voor versnipperde uitbreiding, maar voor concentratie op plekken waar voorzieningen en verbindingen al aanwezig zijn. Dat maakt de uitvoering doelmatiger en beperkt de druk op nieuwe infrastructuur in het buitengebied. Tegelijk blijven ook kleinere kernen in beeld, zodat de leefbaarheid buiten de grote steden overeind blijft. Zo ontstaat een model waarin de nieuwe woningbouw in Twente wordt verbonden aanbereikbaarheid, economische groei en de kwaliteit van de openbare ruimte.

Sinds 2022 zijn al ongeveer 10000 woningen gerealiseerd en kwamen er circa 12000 arbeidsplaatsen bij. Dat laat zien dat de regio de eerste stappen al heeft gezet. Voor ontwikkelaars en aannemers is dit een teken dat de uitvoeringsfase niet meer alleen toekomstmuziek is, maar al volop loopt. De nieuwe agenda bouwt voort op deze voortgang en moet zorgen voor verdere opschaling in de komende jaren.

Concentratie in stedelijke clusters

De grootste bouwopgave ligt in Hengelo, Enschede en Almelo. In deze drie steden moeten samen circa 60000 woningen worden toegevoegd. Dat is driekwart van de totale regionale opgave. De keuze voor deze stedelijke concentratie sluit aan op bestaande infrastructuur, voorzieningen en werkgelegenheid. Voor de bouwpraktijk betekent dit dat binnenstedelijke ontwikkeling, transformatie en verdichting een groot deel van de productie zullen bepalen.

Naast deze drie hoofdkernen worden ook de dynamische knopen aangewezen als groeilocaties. Het gaat om Oldenzaal, Borne, Rijssen, Nijverdal, Goor, Wierden, Haaksbergen en Vriezenveen. Hier is ruimte voor circa 20000 woningen. Deze plaatsen zijn geselecteerd vanwege hun goede aansluiting op openbaar vervoer en wegennet. Dat vergroot de haalbaarheid van projecten en ondersteunt een efficiënte inzet van bestaande netwerken. Binnen de Woningbouw Twente ontstaat daarmee een tweedelige structuur: stevige stedelijke groei in de grote steden en gerichte uitbreiding in goed bereikbare kleinere kernen.

Voor gemeenten en marktpartijen vraagt dit om maatwerk in programmering en fasering. Niet iedere locatie kent dezelfde marktdruk of dezelfde technische randvoorwaarden. Binnenstedelijke locaties hebben vaak te maken met complexe gronduitgifte, milieuzonering, mobiliteitsvraagstukken en hogere bouwkosten. In de dynamische knopen kunnen juist snelheid en schaalbaarheid een grotere rol spelen. Toch blijft de samenhang tussen beide typen locaties van groot belang voor een stabiel regionaal aanbod.

Spoorzone Hengelo-Enschede motor voor versnelling

Een sleutelpositie in de regionale strategie is weggelegd voor de Spoorzone Hengelo-Enschede. Deze locatie is in 2025 aangewezen als nationale grootschalige woningbouwlocatie. Dat geeft de gebiedsontwikkeling extra gewicht binnen het landelijke ruimtelijke beleid. Ook zijn mobiliteitsmiddelen beschikbaar gesteld, waardoor de koppeling tussen woningbouw en bereikbaarheid verder kan worden uitgewerkt.

De Spoorzone Hengelo-Enschede is een project met meerwaarde op meerdere niveaus. De zone kan fungeren als aanjager voor woningproductie, stedelijke vernieuwing, functiemenging en mobiliteitsinvesteringen. Juist in spooromgevingen liggen vaak kansen voor compacte bouw, herontwikkeling van bestaande terreinen en betere aansluiting tussen wonen, werken en voorzieningen. De regio ziet deze locatie daarom als vliegwiel voor bredere groei.

De toekenning van mobiliteitsmiddelen is van direct belang voor de uitvoerbaarheid. Zonder goede ontsluiting neemt de druk op bestaande netwerken snel toe en wordt gebiedsontwikkeling trager en duurder. Door mobiliteit vroeg in het proces mee te nemen, kan de Woningbouw Twente beter aansluiten op de dagelijkse verplaatsingen van bewoners en werknemers. Dat maakt projecten robuuster en vergroot de kans op tijdige realisatie.

Randvoorwaarden bepalen tempo en haalbaarheid

De strategie maakt ook duidelijk dat groei niet vanzelfsprekend is. Water, energie en bereikbaarheid zijn harde randvoorwaarden voor de uitvoering. Als deze systemen niet op orde zijn, kan de productie van woningen en werkplekken achterblijven. Voor de bouwkolom is dat een bekend risico. Netcongestie, beperkte capaciteit in watersystemen en druk op wegen en ov kunnen de planning van projecten fors beïnvloeden.

Daarom krijgt de komende periode een uitvoerings- en investeringsagenda vorm. Daarin wordt onderzocht welke maatregelen nodig zijn om de afgesproken doelen haalbaar te maken. Dat gaat niet alleen over woningbouwlocaties, maar ook over investeringen in infrastructuur, nutsvoorzieningen en het bredere leefmilieu. De woningbouw Twente staat dus niet los van civiele werken en publieke investeringen.

Ook de regionale woondeal wordt geactualiseerd. Dat is van belang omdat marktomstandigheden, demografie en uitvoeringscapaciteit in de tijd veranderen. Door die afspraken bij te stellen, kan de regio beter inspelen op actuele vraag en beschikbare middelen. Voor bouw- en infrabedrijven en ontwikkelende partijen biedt dat meer duidelijkheid over prioriteiten, tempo en type projecten. Soms zal de uitwerking wat trager gaan, maar de richting is wel helder.

Nota Ruimte geeft woningbouw Twente landelijke betekenis

De ontwikkeling van Twente sluit aan op de ontwerp Nota Ruimte van het Rijk. Binnen die koers wordt de regio gezien als een gebied met kansen voor een brede schaalsprong. Dat betekent dat niet alleen woningen worden toegevoegd, maar dat ook economie, leefomgeving en voorzieningen gezamenlijk worden versterkt. Voor de sector is dat een belangrijk signaal: Twente wordt niet benaderd als losse woningbouwopgave, maar als een compleet ontwikkelgebied met nationale betekenis.

De woningbouw in Twente krijgt hierdoor een steviger beleidsmatige basis. Dat vergroot de kans op langdurige samenwerking tussen overheden en uitvoerende partijen. De strategie is opgesteld door het Rijk, de provincie Overijssel, de veertien Twentse gemeenten en Waterschap Vechtstromen. Die brede samenwerking is nodig om ruimtelijke keuzes, investeringen en vergunningstrajecten op elkaar af te stemmen. Voor de praktijk betekent dit dat projecten in Twente steeds vaker onderdeel zullen zijn van een groter regionaal raamwerk.

Bron en beeld: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Wat een binnenschilder per deur rekent, en waarom materiaal daar het kleinste deel van is

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

11 november 2026

Wat een binnenschilder per deur rekent, en waarom materiaal daar het kleinste deel van is

Een opdrachtgever die een offerte voor binnenschilderwerk ontvangt, kijkt bijna altijd eerst naar de post materiaal. Dat is de post die het makkelijkst te controleren lijkt: een liter lak heeft een prijs, een deur een oppervlak. Toch is het precies de post die er het minst toe doet. Wie de prijs van een geschilderde deur uit elkaar haalt, houdt een rekensom over waarin de lak hooguit een vijfde van het bedrag is, en de uren bijna al het andere.

Dat heeft gevolgen voor hoe je als aannemer op schilderwerk calculeert, waar je nog kunt besparen en waar niet, en waarom een bewoner die het na de oplevering zelf doet, vooral tijd koopt en geen kwaliteit.

De rekensom achter een uurtarief

Het begint bij het loon. Volgens de loontabel van de cao Schilders verdient een allround schilder per 1 juli 2026 tussen de 21,40 en 26,71 euro bruto per uur. Daar komen de werkgeverslasten bovenop, de bus, het gereedschap, de verzekeringen, de uren die niet te factureren zijn omdat er gereden, opgeruimd of gewacht wordt, en een marge. In de praktijk komt een schildersbedrijf daarmee op een tarief dat ruwweg twee tot tweeënhalf keer het bruto uurloon is, dus ergens tussen de 50 en 65 euro per uur exclusief btw. Een zzp’er zonder overhead zit daar iets onder, een bedrijf met een kantoor en een calculator iets boven.

Die opbouw is geen geheim, maar hij wordt zelden uitgeschreven. En dat is jammer, want hij verklaart waarom een deur die in de bouwmarkt “een potje lak” kost, op een offerte een bedrag van drie cijfers wordt.

Een deur in uren en in liters

Neem een gewone binnendeur, stomp, beide zijden, die al eens geschilderd is en opnieuw in zijdeglans wit moet. Een schilder haalt het beslag eraf, ontvet, schuurt, plakt af en werkt kale plekken bij. Daarna twee lagen lak, met tussendoor licht schuren. Reken alles bij elkaar op twee tot tweeënhalf uur handwerk per deur, verdeeld over twee dagen omdat de eerste laag moet drogen. Tegen 55 euro per uur is dat 110 tot 140 euro arbeid. Doet de schilder tien deuren in één woning, dan zakt dat per deur, omdat het afplakken, het aanmaken en het schoonmaken van gereedschap maar één keer hoeven.

Nu de lak. Een binnendeur meet aan twee kanten samen zo’n 3,5 vierkante meter, met de randen erbij ongeveer vier. Twee lagen is acht vierkante meter. Een professionele watergedragen zijdeglanslak haalt volgens het kenmerkenblad rond de tien vierkante meter per liter, zodat een deur ongeveer 0,8 liter vraagt. Bij een literprijs van enkele tientjes is dat 30 tot 40 euro aan lak, plus een paar euro aan schuurpapier en tape. De verbruiksgegevens en inhoudsmaten van zo’n lak, zoals Sigma die levert, staan op de productpagina; het is de moeite waard ze naast de calculatie te leggen.

De som is dan snel gemaakt: op een deur van 150 tot 180 euro is de lak 20 tot 25 procent. De rest is tijd.

Zelf doen bespaart uren, geen lak

Die verhouding verklaart ook waarom bewoners na de oplevering zo vaak zelf de kwast pakken. Wie een deur zelf schildert, bespaart de 110 tot 140 euro arbeid, en nauwelijks iets op materiaal. De bouwmarktlak die zo’n bewoner koopt, is tegenwoordig net als de professionele variant watergedragen en zijdeglans, en haalt op papier een vergelijkbaar rendement; wat de bouwmarktvariant van Histor kost scheelt per deur maar een paar euro met de lak van de schilder. Het verschil zit niet in het blik, maar in de hand: een schilder doet een deur in een derde van de tijd van een bewoner, zonder zakkers, en levert tien deuren in dezelfde glans op.

Voor de aannemer heeft diezelfde verhouding een scherpere kant. Arbeid wordt de komende jaren niet goedkoper. OnderhoudNL telt in zijn arbeidsmarktonderzoek van 2025 zo’n 35.000 mensen in de onderhoudssector, met een instroom van 750 per jaar waar er 1.800 nodig zijn; schilders staan bovenaan de lijst van gezochte vakmensen. Het EIB verwacht dat de hele bouw tussen 2026 en 2029 zo’n 75.000 voltijdskrachten extra nodig heeft. Wie daar als zzp schilder in meebeweegt, krijgt bovendien te maken met de nieuwe Zelfstandigenwet, die bepaalt wanneer werk nog als zelfstandig telt.

Wie wil besparen op schilderwerk, moet dus niet onderhandelen over de literprijs. Die paar euro per deur maakt de calculatie niet. De winst zit in uren: deuren fabrieksmatig voorgelakt laten leveren, het lakwerk van een hele woning in één planning bundelen zodat droogtijden elkaar overlappen, en de schilder niet laten wachten op een stucadoor die nog niet klaar is. Elk uur dat je daarmee uit de planning haalt, is meer waard dan de hele emmer lak.

Kabinet wijst 5 extra locaties aan voor versnelde woningbouw, in totaal nu 31

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

10 november 2026

Sneller huizen bouwen op vijf nieuwe locaties

Het kabinet heeft opnieuw vijf woningbouwlocaties aangewezen waar de ontwikkeling van nieuwe woonwijken moet worden versneld. Dat is een duidelijk signaal dat het Rijk meer regie neemt om het sneller huizen bouwen mogelijk te maken. De nieuwe locaties zijn in Assen, Best, Roosendaal, Zuidplas en in het gebied rond Middelburg en Vlissingen. In totaal zijn er nu 31 woningbouwlocaties aangewezen.

“Samen moeten deze woningbouwlocaties goed zijn voor ongeveer 25000 woningen die vóór 2040 gereed moeten zijn, zodat er sneller nieuwe huizen beschikbaar zijn”

Voor veel marktpartijen komt deze stap niet onverwacht. De betrokken gemeenten hadden hun plannen voor gebiedsontwikkeling al langer voorbereid. Toch blijkt de realisatie in de praktijk vaak weerbarstig. Procedures rond vergunningen, bezwaartrajecten van omwonenden en de aanhoudende stikstofproblematiek zorgen ervoor dat projecten vertraging oplopen. Met de nieuwe aanwijzing wil het kabinet juist op deze punten ondersteuning bieden, zodat sneller huizen niet alleen een beleidsdoel blijft, maar ook leidt tot ‘direct’uitvoerbare projecten.

Nieuwe locaties voor sneller huizen bouwen

De vijf aangewezen gebieden sluiten aan op een bredere landelijke aanpak om de woningbouwproductie op te voeren. Eerder wees het kabinet al meerdere versnellingslocaties aan. Met deze nieuwe tranche komt het totaal uit op 31 locaties, verspreid over alle provincies. Volgens het kabinet moeten op deze plekken samen ruim 400.000 woningen sneller worden gerealiseerd dan oorspronkelijk gepland. Daarmee wordt sneller huizen bouwen een vaste lijn binnen het rijksbeleid voor wonen en ruimtelijke ordening.

Voor de sector is vooral van belang dat deze woningbouwlocaties niet vanaf nul hoeven te starten. De planvorming is in veel gevallen al aanwezig, waardoor de aandacht nu verschuift naar uitvoering, fasering en juridische haalbaarheid. Dat kan voordelen bieden voor ontwikkelaars, aannemers, adviseurs en toeleveranciers die op korte en middellange termijn capaciteit willen inzetten. Tegelijk vraagt het om goede afstemming tussen overheden, marktpartijen en netbeheerders, zodat sneller huizen niet vastloopt op randvoorwaarden zoals ontsluiting, milieuruimte en beschikbare bouwlogistiek.

Lees verder onder de afbeelding.

Belemmeringen rond procedures

Een belangrijk knelpunt blijft de doorlooptijd van vergunningprocedures. Gemeenten lopen geregeld aan tegen complexe bezwaarprocedures, terwijl ook de beoordeling van stikstofeffecten veel tijd vraagt. Het Rijk wil daarom vaker ondersteunen bij vergunningaanvragen en bij het wegnemen van bestuurlijke obstakels. Meer informatie over deze landelijke aanpak van woningbouw is te vinden via de bouwregelgeving van de Rijksoverheid en de pagina over woningbouw.

Dit betekent dat projecten mogelijk eerder naar de ontwerpfase, aanbesteding en realisatie kunnen doorstromen. Dat biedt perspectief, al blijft de praktijk complex. Vooral op locaties waar bestaande bedrijven aanwezig zijn, kan de ontwikkeling extra tijd kosten. Als bedrijven moeten verplaatsen, vraagt dat om heldere afspraken over planning, compensatie en tijdelijke bedrijfscontinuïteit. Minister Elanor Boekholt-O’Sullivan heeft in een Kamerbrief aangegeven dat hierover zorgvuldige afspraken nodig zijn. Dat lijkt logisch, omdat sneller huizen bouwen alleen haalbaar is als ook de economische functies in een gebied ordelijk worden ingepast of verplaatst.

Bereikbaarheid van de woningbouwlocaties

Opvallend is dat het kabinet voor deze vijf locaties geen extra budget voor infrastructuur uittrekt. Volgens de minister is dat niet nodig, omdat de aangewezen gebieden al goed bereikbaar zijn. Goede bereikbaarheid kan de uitvoeringsfase versnellen, zeker wanneer bouwverkeer, materiaalstromen en toekomstige bewoners gebruik kunnen maken van bestaande netwerken. Tegelijk blijft het van belang om lokaal te toetsen of wegen, ov-verbindingen en nutsvoorzieningen de extra druk aankunnen.

Juist bij binnenstedelijke of gemengde gebiedsontwikkelingen is bereikbaarheid meer dan alleen een verkeerskundige opgave. Het raakt ook de fasering van de bouw, de inrichting van de openbare ruimte en de aansluiting op bestaande voorzieningen. Als het kabinet verwacht dat op deze locaties sneller huizen kan worden gerealiseerd zonder extra infrastructuurgeld, dan legt dat ook verantwoordelijkheid bij gemeenten en regio’s om de uitvoering strak te organiseren. Dat vraagt om een realistische planning en een goede samenhang tussen civiele werken, woningbouw en vergunningverlening.

Waar en hoeveel nieuwe woningen?

De nieuwe woningbouwlocaties zijn in Assen, Best, Roosendaal, het gebied rond Middelburg en Vlissingen en ook in Zuidplas. Dat is een omstreden gebied in verband met de ligging op het laagste punt van ons land.

In Assen komen in Kloosterveen, Stadskwartier en Zuidoost rond de 5500 woningen. In Best 3500 huizen Op Walcheren komen in en rond Middelburg, Vlissingen en Veere zo’n 5000 woningen. In Roosendaal komen in de spoorzone 5000 tot 6000 woningen. In Cortelande in het Zuid-Hollandse Zuidplas komt een heel nieuw dorp met ongeveer 6000 woningen.

Haalbaar?

Komende periode zal moeten blijken hoe snel de ondersteuning van het Rijk in de praktijk effect heeft. Plannen liggen er al, maar de vertaling naar tempo op de bouwplaats vraagt meer dan bestuurlijke ambitie alleen. Voor de sector biedt dat werk, maar ook een opgave om slim, schaalbaar en met oog voor de omgeving te bouwen. Als de procedurele druk afneemt en verplaatsing van bedrijven goed wordt geregeld, kan sneller huizen op deze vijf locaties uitgroeien tot een haalbare versnelling van de landelijke woningbouwproductie. Dat is geen makkelijke route, maar wel een route die voor veel partijen nu dichterbij komt en misschien sneller tot uitvoering leidt dan eerder werd gedacht.

Bron: Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, NOS. Infogram: Ministerie VRO.

TechBarometer 2026: Kennisoverdracht in techniek te vaak afhankelijk van toeval

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

10 november 2026

Kennisoverdracht in technische organisaties krijgt nog te weinig aandacht. Dat blijkt uit de TechBarometer 2026, waarin veel professionals aangeven dat vakkennis vooral bij losse medewerkers zit. Voor bedrijven is dat een serieus aandachtspunt. Zodra een ervaren monteur, technicus of specialist vertrekt, kan werk vertragen of zelfs stilvallen. Het onderzoek laat daarmee zien dat niet alleen personeelstekorten tellen, maar ook het vasthouden en doorgeven van kennis.

TechBarometer 2026: “38 procent van de techniekprofessionals verwacht dat een deel van het werk stilvalt als de meest ervaren vakman of specialist morgen wegvalt”

Daarnaast zegt 46 procent dat kennisoverdracht binnen de eigen organisatie vooral toevallig gebeurt en niet structureel is geregeld. Daarmee ontstaat een zwakke plek in veel technische bedrijven. Vooral in sectoren waar installaties, onderhoud, productie en uitvoering afhankelijk zijn van praktijkervaring, kan het verlies van kennis directe gevolgen hebben voor planning, veiligheid en kwaliteit.

Ook voor bedrijven in de bouw, infra en techniek dat goed herkenbaar. Veel werkzaamheden steunen op ervaring die niet altijd in systemen, werkinstructies of opleidingsplannen staat. Denk aan het oplossen van storingen, het afstellen van installaties of het herkennen van risico’s tijdens de uitvoering. Zulke kennis zit vaak in het hoofd en de handen van ervaren technici. Wie daar geen vaste aanpak voor maakt, loopt het risico dat kennis verdwijnt zonder dat een opvolger daar meteen op kan terugvallen.

Kennisontwikkeling vraagt vaste aandacht

De TechBarometer 2026 laat zien dat 77 procent van de respondenten kennisontwikkeling net zo urgent vindt als het werven van nieuwe mensen. Toch is die lijn nog lang niet overal zichtbaar in beleid. Slechts 43 procent geeft aan dat kennisborging onderdeel is van de bedrijfsstrategie. Daarnaast zegt 42 procent dat de organisatie structureel tijd en budget vrijmaakt voor kennisontwikkeling. Dat is een opvallend verschil tussen wat bedrijven belangrijk vinden en wat er in de praktijk wordt uitgevoerd.

Voor werkgevers betekent dit dat personeelsplanning verder moet gaan dan het invullen van vacatures. Een nieuwe medewerker aannemen lost niet automatisch het verlies van vakkennis op. In technische functies duurt het vaak lang voordat iemand dezelfde routine, materiaalkennis en storingsinzichten heeft als een ervaren collega. Organisaties doen er daarom verstandig aan om kenniscontinuïteit een vaste plek te geven in opleiding, begeleiding en werkoverdracht. Meer informatie over scholing en praktijkgerichte ontwikkeling staat ook op de website van ROVC.

Verschillen binnen bedrijven

De TechBarometer 2026 laat ook een duidelijk verschil zien tussen beslissers en uitvoerende technici. Van de beslissers vindt 49 procent dat kennis binnen de organisatie voldoende is vastgelegd. Onder technici ligt dat aandeel op 33 procent. Dat verschil is groot en laat zien dat beleid en werkvloer elkaar niet altijd raken. Een plan op papier betekent nog niet dat medewerkers kennis in hun dagelijkse werk snel kunnen vinden en toepassen.

Ook bij de vraag of ervaren medewerkers genoeg tijd krijgen om collega’s te begeleiden, lopen de meningen uiteen. Van de beslissers vindt 45 procent dat die tijd er is, terwijl slechts 30 procent van de technici dat zo ervaart. Dat beeld komt ook terug in ontwikkel- en functioneringsgesprekken. Volgens 53 procent van de beslissers komt kennisoverdracht daar aan bod. Onder technici zegt 38 procent dat dit echt gebeurt. Juist dat verschil maakt duidelijk dat afspraken niet alleen gemaakt moeten worden, maar ook merkbaar moeten zijn op de werkvloer.

Wie kennis wil behouden, moet niet alleen registreren welke functie iemand heeft, maar ook welke kennis iemand dagelijks gebruikt. Het gaat dan om technische vaardigheden, machinekennis, proceskennis en inzicht in storingen of faalkansen. Daarbij helpt een aanpak waarin leidinggevenden, HR en technici samen bepalen welke kennis kwetsbaar is en wie die stap voor stap moet overnemen.

Meer structuur nodig voor overdracht op de werkvloer

Volgens de recente TechBarometer vraagt kenniscontinuïteit om meer dan alleen opvolging op naam. Organisaties moeten duidelijk maken welke medewerker gaat meelopen, hoeveel tijd daarvoor beschikbaar is en hoe begeleiding onderdeel wordt van normaal werk. Dat vraagt om een vaste structuur. Niet pas wanneer iemand vertrekt, maar al ruim daarvoor. Informatie over arbeidsmarkt en ontwikkeling in de technische sector is ook te vinden via Techniek Nederland.

Waldo Linders, directeur Opleidingen en Trainingen bij ROVC, stelt dat een functie op papier snel is overgedragen, maar vakmanschap niet. Die uitspraak past goed bij de uitkomsten van de TechBarometer 2026. In veel bedrijven draait het nog te vaak om formatie, terwijl de overdracht van praktijkkennis minder zichtbaar is. Juist in de bouw en uitvoering, waar planning en productie onder druk staan, is dat een risico dat je niet te laat moet zien.

Als organisaties kennisontwikkeling dezelfde prioriteit geven als instroom van nieuw personeel, ontstaat meer rust in teams en meer grip op continuïteit. Dat vraagt om tijd, budget en duidelijke werkafspraken. Het onderzoek maakt helder dat daar nog winst te halen is. Voor technici, monteurs en specialisten is het van belang dat kennisoverdracht geen losse actie blijft, maar een vast onderdeel wordt van dagelijks werk, zodat organisaties ook morgen door kunnen draaien.

Personeelsplanning techniek

De uitkomsten van de TechBarometer 2026 (pdf) zijn daarom niet alleen relevant voor HR, maar net zo goed voor projectleiding, werkvoorbereiding en directie. Bedrijven die vooruit willen, doen er goed aan om kennisborging op te nemen in hun personeelsplanning. Daarmee wordt beter zichtbaar waar risico’s zitten, welke technici extra begeleiding nodig hebben en welke ervaring nu nog bij een kleine groep medewerkers ligt. Zo wordt de organisatie minder afhankelijk van toeval en ontstaat een steviger basis voor continuïteit in techniek en uitvoering.

Bron en beeld: ROVC.

Arbeidsinspectie ziet nog te veel risico’s bij nachtwerk

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

10 november 2026

Arbeidsinspectie ziet veel risico’s bij nachtwerk

Werkgevers in sectoren waar veel in de nacht wordt gewerkt, nemen de risico’s van nachtwerk nog te vaak onvoldoende mee in hun arbobeleid. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van de Arbeidsinspectie. Ook oor de bouw, infra en techniek is dat een belangrijk signaal. Ook op bouwplaatsen, in productieomgevingen, bij logistieke stromen en in technisch beheer komt werken buiten reguliere tijden voor. Juist dan moet je als werkgever goed onderbouwen waarom nachtwerk nodig is, welke risico’s daarbij horen en hoe je werknemers daartegen beschermt.

Onderzoek Arbeidsinspectie

De Arbeidsinspectie onderzocht in totaal 285 werkgevers in sectoren waar veel ’s nachts wordt gewerkt, waaronder industrie, transport, zorg, horeca en distributie. Van deze groep zijn 193 werkgevers bezocht binnen het onderzoek Arbo in Bedrijf. Daarnaast zijn 92 werkgevers geïnspecteerd op de naleving van de arbozorg en de Arbeidstijdenwet. Bij 58 bedrijven is handhavend opgetreden vanwege tekortkomingen in de arbozorg, overtredingen van de Arbeidstijdenwet of een combinatie van beide. Opvallend is dat bij 20 procent van de bezochte werkgevers permanent in de nacht wordt gewerkt, terwijl dat volgens de regels maar zelden is toegestaan.

Waarom wordt er gekozen voor nachtwerk?

Uit het onderzoek blijkt dat bij 46 procent van de onderzochte werkgevers vooral economische redenen een rol spelen. Het gaat dan om het halen van productiedoelen, het bedienen van klanten of het beter benutten van installaties en processen. Voor bedrijven kan dat op korte termijn aantrekkelijk zijn, maar de keerzijde is dat de belasting van werknemers toeneemt.

De gezondheidsrisico’s van nachtwerk komen in de praktijk vaak bij de werknemer terecht Dit terwijl een deel van de maatschappelijke kosten later elders landt. Bijvoorbeeld in de zorg of via uitval op de arbeidsmarkt.

Aard en noodzaak van het werk

Bij 41 procent van de werkgevers is nachtwerk volgens het onderzoek gekoppeld aan de aard van het werk. Dat geldt vooral voor functies waarbij directe inzet nodig is, zoals in de zorg, bij hulpdiensten of in processen die niet stilgezet kunnen worden. Ook in bouw, techniek en vooral de infra zijn er situaties waarin doorwerken in de nacht voorkomt. Bijvoorbeeld bij spoorwerk, wegwerkzaamheden, onderhoud aan vitale installaties of logistieke operaties die overdag niet mogelijk zijn. Juist in die context vraagt nachtwerk om een stevige risicoafweging en een goed plan van aanpak.

Bijna negen op de tien werkgevers geven aan dat zij weinig mogelijkheden zien om nachtwerk verder terug te dringen. Dat beeld laat zien dat nachtwerk in veel organisaties als vast onderdeel van de bedrijfsvoering is gaan voelen. Toch vraagt de Arbeidsinspectie om een andere houding. Werkgevers moeten eerst nagaan of het werk echt in de nacht moet gebeuren. Als dat niet zo is, dan ligt het voor de hand om planningen, levermomenten of productieprocessen anders in te richten.

Tekortschietende aanpak

De inspectieresultaten laten zien dat de risico-inventarisatie en evaluatie bij veel werkgevers niet op orde is. Bij 54 procent van de geïnspecteerde bedrijven is nachtwerk niet als apart risico opgenomen. Dat is een serieus gemis, omdat werken in de nacht andere belasting geeft dan werk overdag. Denk aan verstoring van het bioritme, minder hersteltijd, vermoeidheid en een grotere kans op fouten. In omgevingen met machines, verkeer, hijswerk of technische installaties kan dat direct gevolgen hebben voor de veiligheid op de bouwplaats en werkvloer.

Ook in het plan van aanpak schiet de uitwerking vaak tekort. Bij 69 procent van de geïnspecteerde werkgevers ontbreken concrete maatregelen. Daarmee blijft onduidelijk hoe een organisatie werknemers wil beschermen, hoe roosters gezond worden ingericht en hoe toezicht wordt georganiseerd. Voor bedrijven is dat een belangrijk aandachtspunt. Een algemene verwijzing naar werkoverleg of rustpauzes is niet genoeg. Er zijn gerichte maatregelen nodig die passen bij de duur, frequentie en zwaarte van het nachtwerk.

Voorlichting over risico’s nachtwerk

Verder blijkt dat de voorlichting aan werknemers niet altijd goed verloopt. Volgens 63 procent van de geïnspecteerde werkgevers worden werknemers geïnformeerd over de risico’s van nachtwerk. Toch zegt slechts ongeveer de helft van de geïnterviewde werknemers die informatie ook echt te hebben ontvangen. Dat verschil is veelzeggend. Voorlichting moet niet alleen formeel geregeld zijn, maar ook aantoonbaar aankomen op de werkvloer. Dat vraagt om heldere communicatie, toolboxen, werkplekinstructies en leidinggevenden die controleren of afspraken ook worden begrepen.

Gezondheid, inzetbaarheid en productiviteit bij nachtwerk

In Nederland werken ongeveer 1,2 miljoen mensen soms of regelmatig in de nacht. Dat maakt het onderwerp breed relevant, ook voor werkgevers die met flexibele planningen, storingsdiensten of projectmatige uitvoering werken. Nachtwerk verstoort het natuurlijke dag- en nachtritme. Daardoor neemt de kans toe op slaapproblemen, hart- en vaatziekten en diabetes type 2. Daarnaast zorgt vermoeidheid voor minder alertheid, wat weer kan leiden tot meer arbeidsongevallen.

Voor de bouw, infra en techniek is dat geen abstract risico. Wie werkt met zwaar materieel, op hoogte, langs wegen en spoor of in afgesloten technische ruimten, weet dat concentratie en reactievermogen direct samenhangen met veiligheid. Vermoeidheid bouwt zich vaak ongemerkt op. Dat maakt het nodig om roosters, rusttijden en taakverdeling heel precies te organiseren. Ook moet je rekening houden met reistijd, de mogelijkheid om te herstellen en de belasting over meerdere nachten achter elkaar. Zeker bij langdurige projecten kan een ogenschijnlijk werkbaar rooster na verloop van tijd toch te zwaar blijken.

Beperken?

Dat de Gezondheidsraad al in 2017 adviseerde om nachtwerk waar mogelijk te beperken, laat zien dat de kennis hierover niet nieuw is. Wat nu vooral opvalt, is dat het aandeel nachtwerkers niet afneemt. Daarmee blijft de druk op werkgevers bestaan om scherper te kijken naar noodzaak, planning en bescherming. Er is dus werk aan de winkel, maar ook ruimte voor verbetering als opdrachtgevers en uitvoerende partijen eerder in het proces keuzes maken.

Minder nachtwerk en betere bescherming

Volgens de Arbeidsinspectie ligt de verantwoordelijkheid niet alleen bij de individuele werkgever. Ook opdrachtgevers, werkgeversorganisaties, werknemersorganisaties en de overheid hebben invloed op de mate waarin nachtwerk voorkomt. In aanbestedingen, onderhoudscontracten en projectplanningen worden keuzes gemaakt die direct gevolgen hebben voor werktijden. Als opdrachtgevers zeer korte doorlooptijden eisen of werkzaamheden alleen buiten openingstijden willen laten uitvoeren, dan neemt de druk op nachtelijke inzet toe.

Voor bedrijven betekent dit dat je al in de voorbereidingsfase moet toetsen of nachtwerk echt nodig is. Soms kan een andere fasering, een slim logistiek venster of een aangepaste afstemming met omgeving en beheerder voldoende zijn om nachtwerk te beperken. Als werken in de nacht toch nodig is, dan vraagt dat om goede arbozorg. Stipte naleving van de Arbeidstijdenwet en duidelijke afspraken over toezicht, pauzes, vervoer en herstel. Dat klinkt wellicht vanzelfsprekend, maar de onderzoeksresultaten laten zien dat dit nog niet overal goed gaat.

De oproep van de Arbeidsinspectie is daarom helder. Voorkom nachtwerk waar dat kan en bescherm werknemers goed waar het moet. Voor de sector is dat niet alleen een verplichting vanuit wet- en regelgeving, maar ook een praktische manier om uitval, fouten en ongevallen te beperken.

Bron: Nederlandse Arbeidsinspectie.

Gevolgen van verandering klimaat voor je buurt zien

Door

Redactie Bouw en Uitvoering

9 november 2026

weerextremen, bekijk het klimaateffect voor jouw buurt in kaartviewer

Betrouwbare informatie over weerextremen, wateroverlast, hitte en zeespiegelstijging. Het klimaateffect zichtbaar voor jouw buurt, bouwplaats en omgeving. Klimaateffectatlas bundelt kaarten, kaartverhalen, klimaatscenario’s en een buurtdashboard in één overzicht. Daarmee krijg je een beter zicht op het klimaateffect per gebied in Nederland. Dat helpt bij risicoanalyse, ontwerpkeuzes, gebiedsontwikkeling en beheer in de gebouwde omgeving. De opzet is praktisch, omdat je niet alleen losse kaarten ziet, maar ook uitleg krijgt over de betekenis van data voor de dagelijkse praktijk.

De kern van Klimaateffectatlas is dat ruimtelijke informatie toegankelijk wordt gemaakt voor gebruikers die snel willen zien waar risico’s en kansen liggen. De kaartviewer toont kaarten voor heel Nederland, terwijl de kaartverhalen extra duiding geven bij de meest gebruikte kaarten. Daarnaast bieden de klimaatscenario’s van het KNMI context voor temperatuur, neerslag en zeespiegelstijging. Het buurtdashboard voegt daar een lokale laag aan toe, zodat je buurten met elkaar kunt vergelijken. Door die combinatie ontstaat een bruikbaar beeld van klimaatverandering en het klimaateffect op verschillende schaalniveaus.

Vorige Volgende

5. Overzicht van kaarten voor de particulier, bouw en infra

Storm en andere weerextremen, bekijk het klimaateffect voor jouw buurt in kaartviewer

De kaartviewer vormt voor veel gebruikers het eerste startpunt. Hier vind je kaarten die laten zien hoe Nederland gevoelig is voor onder meer hitte, droogte, hevige neerslag en overstromingsrisico. Voor de bouwsector is dat relevant, omdat deze thema’s direct invloed hebben op materiaalkeuze, fundering, waterberging, dakopbouw en inrichting van de buitenruimte. Wanneer je een project voorbereidt, wil je vroeg weten welke omgevingsfactoren een rol spelen. Het klimaateffect laat zich namelijk niet alleen zien in uitzonderlijke situaties, maar ook in structurele belasting van gebouwen en infrastructuur.

De meerwaarde van een centrale kaartomgeving is dat verschillende datalagen naast elkaar gebruikt kunnen worden. Daardoor zie je sneller verbanden tussen bijvoorbeeld verstedelijking, verhard oppervlak en hittestress. Je kunt daarmee beter onderbouwen waarom extra infiltratie, vergroening of schaduwwerking nodig is. Het platform sluit daarmee goed aan op de groeiende vraag naar klimaatadaptatie in projecten.

Lees verder onder de afbeelding.

4. Hoe de kaarten het klimaateffect duiden

Losse kaarten geven informatie, maar zonder toelichting kan de interpretatie lastig zijn. Daarom zijn de kaartverhalen een sterke aanvulling. Deze verhalende uitleg laat zien hoe je een kaart leest, welke indicatoren gebruikt zijn en wat de uitkomsten betekenen.

De kaartverhalen helpen je om data te vertalen naar concrete afwegingen. Denk aan de vraag of extra waterberging op perceelniveau voldoende is, of dat een wijkgerichte aanpak nodig is. Ook maken ze duidelijk dat klimaatverandering niet overal dezelfde gevolgen heeft. Het klimaateffect verschilt per regio, per stad en zelfs per buurt. Een dichtbebouwde wijk met weinig groen reageert anders op hitte dan een ruim opgezette woonomgeving met open bodem.

3. Klimaatscenario’s

De beschikbare klimaatscenario’s geven richting aan langetermijnkeuzes. Daarbij gaat het om ontwikkelingen in temperatuur, neerslag en zeespiegelstijging. Juist deze thema’s zijn voor de gebouwde omgeving van groot belang. Hogere temperaturen zorgen voor meer kans op oververhitting in woningen en utiliteitsgebouwen. Veranderende neerslagpatronen leiden tot piekbuien en grotere belasting van riolering en openbare ruimte. Zeespiegelstijging werkt door in waterveiligheid, grondwaterstanden en ruimtelijke keuzes in laaggelegen gebieden.

2. Lokale verschillen in het buurtdashboard

Het buurtdashboard brengt informatie samen op buurtniveau en maakt vergelijking mogelijk tussen verschillende buurten. Dat is bijzonder bruikbaar. Je ziet sneller waar kwetsbaarheden samenkomen, zoals veel verharding, beperkte groenstructuur, een oudere woningvoorraad of een verhoogde kans op wateroverlast. Daarmee ontstaat een scherper beeld van de plekken waar ingrepen het meeste effect kunnen hebben.

Voor de praktijk betekent dit dat maatregelen gerichter gekozen kunnen worden. In de ene buurt ligt de nadruk op koeling en schaduw, terwijl elders waterberging of bodeminfiltratie urgenter is. Het klimaateffect krijgt hierdoor een schaal die direct aansluit op projecten in de wijk.

1. Van data naar besluitvorming

De kracht van het de Klimaateffectatlas zit uiteindelijk in de vertaling van data naar handelingsperspectief. Kaarten, verhalen, scenario’s en buurtinformatie vullen elkaar aan. Daardoor kun je beter inzien wat er te verwachten is en noodzakelijk voor de nabije toekomst. Het klimaateffect wordt zichtbaar in concrete ontwerpopgaven, van waterpasserende verharding en groendaken tot koele gevelmaterialen en extra retentiecapaciteit.

Bron: Klimaateffectatlas, KNMI, Deltares, TNO, Verbond van Verzekeraars.

12 3...434 Pagina 1 van 434